شکسپیر را همه میشناسند، اما چند نفر میدانند پیش از او چه نوشتهای در این زبان بوده و بعد از او چه راهی طی شده است؟ ادبیات انگلیسی حدود هزار و چند صد سال سابقه دارد و از حماسههای کهن تا رمانهای امروز را در بر میگیرد. دستهی زبان و ادبیات انگلیسی کتابجم برای دانشجویان این رشته و هر علاقهمندی است که میخواهد این مسیر را بشناسد. در این صفحه میگوییم کتابهای این رشته چه نوعهایی دارند، چگونه از تاریخ ادبیات و نقد شروع کنید و برای انتخاب منبع درسی به چه نکتههایی توجه کنید.
زبان و ادبیات انگلیسی رشتهای دانشگاهی است که هم به زبان میپردازد و هم به متنهای ادبی. برای همین کتابهایش دو دستهاند: کتابهایی که تاریخ و جریانهای ادبی را روایت میکنند و کتابهایی که ابزار خواندن و تحلیل متن را به شما میدهند.
در دانشگاههای ایران، دانشجوی زبان و ادبیات انگلیسی چند سال درسهایی مثل تاریخ ادبیات، شعر، نمایشنامه، رمان، نقد ادبی و زبانشناسی میخواند. هدف رشته فقط تسلط بر مکالمه نیست، بلکه فهمیدن متنهای ادبی و رشد نگاه انتقادی است. برخلاف دورههای آموزش زبان که روی مهارتهای ارتباطی تمرکز دارند، این رشته به عمق متن و تاریخ فرهنگ میپردازد.
اگر بیشتر به آموزش عملی زبان علاقه دارید، دستهی آموزش زبان انگلیسی مناسبتر است. اگر به ساختار و علم زبان کنجکاوید، زبانشناسی را ببینید. و اگر هدفتان ترجمه است، مترجمی زبان انگلیسی را از دست ندهید. این دسته برای کسی است که دنبال ادبیات است.
گروه اول دانشجویان کارشناسی و ارشد این رشتهاند که کتاب درسی، منبع کمکی و منبع آزمون کارشناسی ارشد لازم دارند. گروه دوم دانشجویان رشتههای نزدیک مثل ترجمه، زبانشناسی و آموزش زبان هستند که درس ادبیات دارند. گروه سوم معلمان زبان و ادبیات. گروه چهارم خوانندههای آزاد که میخواهند از رمان و شعر انگلیسی فراتر بروند و زمینهی تاریخی آنها را بفهمند.
هر کدام سؤال خودشان را دارند. دانشجو میپرسد کدام کتاب به سرفصل درس نزدیکتر است. معلم میپرسد چگونه ادبیات را برای شاگردانش جذاب کند. خوانندهی آزاد میپرسد از کجا شروع کند و چه ترتیبی را دنبال کند. در ادامه به همهی اینها جواب میدهیم.
یکی از عنوانهای این دسته «تاریخ ادبیات انگلیس (از سده چهارم تا سده هجدهم میلادی)» است. عبارت داخل پرانتز نشان میدهد که کتاب دورهی درازی را پوشش میدهد، از آغاز تا پیش از دوران رمانتیک. چنین کتابی به شما میآموزد هر دوره چه ویژگیهایی داشته و چه نویسندگانی در آن مطرح بودهاند.
قدیمیترین آثار به زبان انگلیسی کهن نوشته شدهاند، زبانی که برای خوانندهی امروز تقریبا ناآشناست. حماسهی «بیوولف» یکی از شناختهشدهترین آنهاست. مطالعهی این دوره معمولا از راه ترجمه و توضیحهای کتابهای تاریخ ادبیات انجام میشود.
در این دوره زبان به شکل قابلفهمتری درمیآید و نویسندهای مثل چاسر با «حکایتهای کانتربری» شهرت پیدا میکند. کتاب تاریخ ادبیات نشان میدهد چگونه زبان و جامعه همزمان تغییر کردند.
عصر شکسپیر و مارلو، بعد ملتون و شاعران متافیزیکی، و سپس قرن هجدهم با نویسندگانی مثل دفو، سویفت و فیلدینگ. کتاب تاریخ ادبیات این مسیر را به ترتیب زمانی پیش میبرد و نامها و آثار مهم را کنار هم میگذارد.
اگر تازه شروع میکنید، جدول زمانی بکشید و هر نویسنده را در جای درستش قرار دهید. این کار جلوی گیج شدن با نامهای متعدد را میگیرد.
در این دسته دو عنوان چندجلدی هم میبینید: «سیری در ادبیات انگلیس (2)» و «درآمدی بر ادبیات انگلیسی (1)». شمارهی داخل پرانتز نشان میدهد که این کتابها بخشی از یک مجموعهاند. «درآمد» یعنی مقدمه، و از نامش پیداست که برای شروع مناسب است. «سیری در» هم از عنوانش برمیآید که مسیری را گامبهگام دنبال میکند.
نکتهی عملی: اگر مجموعه چندجلدی است، ببینید جلد دیگر هم نیاز دارید یا نه. برای مثال اگر جلد دوم را میخواهید، بهتر است بدانید جلد اول چه محتوایی دارد تا مطالب را بیارتباط با هم نخوانید. اطلاعات هر کتاب در صفحهی خودش آمده است.
این نوع کتابها معمولا برای دانشجوی سالهای اول مناسباند، چون مفاهیم را از پایه شروع میکنند و فرض نمیکنند خواننده قبلا چیزی میدانسته است.
نقد ادبی یعنی خواندن و ارزیابی متنهای ادبی بر اساس چارچوبهای فکری مشخص. «تاریخ نقد ادبی» کتابی است که نشان میدهد این چارچوبها در طول زمان چگونه شکل گرفته و عوض شدهاند. از نقد کلاسیک که به قاعدهها و اصول توجه داشت تا رویکردهای جدیدتر که به جامعه، روان و زبان میپردازند.
چرا نقد را باید خواند؟ چون بدون آن، فقط میتوانید بگویید اثری را دوست دارید یا ندارید. با ابزار نقد میتوانید توضیح دهید چرا. دانشجوی ادبیات باید یاد بگیرد یک متن را از چند زاویه بخواند: زاویهی تاریخی، اجتماعی، زبانی و زیباییشناسی.
مطالعهی تاریخ نقد ممکن است در ابتدا کمی خشک باشد، چون پر از نام مکتبها و اصطلاحهاست. راه بهتر این است که هر رویکرد را با یک اثر مشخص که میشناسید تمرین کنید. مثلا یک نمایشنامهی شکسپیر را یک بار از دید اجتماعی و یک بار از دید روانی بخوانید و تفاوتش را ببینید.
برای اینکه نقد و تحلیل از حالت انتزاعی بیرون بیاید، یک روش ساده را امتحان کنید. اول متن را یک بار برای لذت بخوانید. دوم، بار دوم نشانهها را یادداشت کنید: تکرارها، تصویرها، تغییر لحن، نامها. سوم، از خودتان بپرسید این نشانهها چه معنایی میسازند. چهارم، اطلاعات تاریخی و زندگی نویسنده را جستوجو کنید. پنجم، تحلیل خودتان را با نظر منتقدان مقایسه کنید.
این روش برای شعر و نمایشنامه و رمان یکسان کار میکند. کتابهای درآمد و تاریخ ادبیات معمولا ابزارهای این کار را میدهند: اصطلاحهای ادبی، ژانرها و مفهومهای اصلی هر دوره.
ادبیات انگلیسی در خلأ شکل نگرفته است. از ادبیات فرانسه، ایتالیا و یونان و روم تأثیر گرفته و بر ادبیات جهان تأثیر گذاشته است. اگر به این پیوندها علاقه دارید، دستهی زبان و ادبیات فرانسه را هم ببینید. برای دیدن نمای کلی زبانهای خارجی به زبانهای خارجی بروید.
ترجمه هم بخش مهمی از ماجراست. بسیاری از ما آثار ادبی انگلیسی را از راه ترجمه فارسی شناختهایم. مترجم چه تصمیمهایی میگیرد؟ چه چیزهایی در ترجمه از دست میرود؟ این پرسشها دانشجوی ادبیات را به سمت مطالعهی ترجمه هم میکشاند.
چند نکته میتواند کمک کند.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. مشخصات دقیق هر عنوان در صفحهی خودش است.
فرض کنید هیچ زمینهای از ادبیات انگلیسی ندارید و میخواهید سیستماتیک شروع کنید. یک مسیر ساده این است.
این مسیر شش ماه تا یک سال طول میکشد و لازم نیست عجله کنید. ادبیات را باید با لذت خواند.
درسهای ادبیات پر از خواندن است و اگر تنبلی کنید، از برنامه عقب میمانید. چند توصیه برای مدیریت این بار: هر روز حداقل یک ساعت بخوانید. هنگام خواندن یادداشتبرداری کنید. نام نویسندگان و دورهها را روی کارت بنویسید. برای هر اثر مهم خلاصهای یکصفحهای بنویسید.
از گروه مطالعه استفاده کنید. بحث دربارهی یک شعر یا نمایشنامه با دوستان، فهم شما را عمیق میکند. اگر استادتان جلسهی پرسش دارد، از آن استفاده کنید.
و برای آزمون کارشناسی ارشد، منبعهای درسی را کنار نمونهی سؤالهای سالهای قبل بخوانید تا با سبک سؤال آشنا شوید. کتاب فقط یک بخش کار است و تمرین بخش دیگر.
برای تصویر روشنتر، چند عنوان را مرور میکنیم. دربارهی محتوا فقط همان چیزی را میگوییم که از عنوان برمیآید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود.
سالهاست که رشتهی زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاههای ایران خواهان دارد. بخشی از این علاقه به کاربرد انگلیسی در دنیای امروز برمیگردد و بخشی به جذابیت خود ادبیات. کسی که این رشته را میخواند، هم به زبانی مسلط میشود که در علم، تجارت و فناوری به کار میرود، و هم با گنجینهای از داستان و شعر و نمایش آشنا میشود.
البته فارغالتحصیلان این رشته فقط در آموزش کار نمیکنند. برخی به ترجمه میروند، برخی به نشر و ویراستاری، برخی به پژوهش و برخی به کار در رسانه. نکتهی مشترک همه، توانایی خواندن دقیق و نوشتن روشن است. همین مهارتهاست که کتابهای این دسته تقویت میکنند.
اگر هنوز دربارهی انتخاب رشته مردد هستید، خواندن یک یا دو کتاب مقدماتی از این دسته میتواند به شما کمک کند بفهمید این رشته با علاقهتان جور است یا نه.
هر کتاب مقدماتی در این حوزه چند ژانر را معرفی میکند. شعر که از سرودهای کهن تا غزلهای عصر رنسانس و شعر رمانتیک را دربرمیگیرد. نمایش که با تئاتر عصر الیزابت به اوج رسید. رمان که از قرن هجدهم بهتدریج شکل گرفت و امروز پرخوانندهترین ژانر است. داستان کوتاه، مقاله و زندگینامه هم از شاخههای دیگرند.
خواندن شعر انگلیسی نیازمند آشنایی با وزن، قافیه و تصویر است. کتابهای درآمد معمولا فصلی برای اصطلاحهای شعر دارند.
نمایشنامه برای اجرا نوشته میشود و باید به گفتوگو، صحنه و کنش توجه کرد. مطالعهی آن همراه تصور اجرا لذتبخشتر است.
رمان با روایت و شخصیتپردازی سروکار دارد. کتابهای تاریخ ادبیات نشان میدهند رمان چگونه در قرن هجدهم شکل گرفت و نویسندگانی مثل دفو و فیلدینگ چه سهمی داشتند.
وقتی ژانرها را بشناسید، هنگام خواندن انتظارتان را با نوع متن تنظیم میکنید و همین باعث لذت بیشتر میشود.
خواندن کتاب چاپی برای ادبیات مزیتهای خودش را دارد. میتوانید حاشیه بنویسید، خط بکشید، برچسب بگذارید و صفحهها را ورق بزنید. همهی اینها به دانشجوی ادبیات کمک میکند تا با متن گفتوگو کند. یک راهکار ساده: با مداد چند نشانهگذاری استاندارد برای خودتان تعریف کنید. مثلا ستاره برای نکتهی مهم، علامت سؤال برای جای مبهم و خط موج برای تصویرهای شاعرانه.
راهکار دوم: کتاب را همراه خود ببرید. بسیاری از دانشجوها در مترو، در صف یا در کافه چند صفحه میخوانند. اگر کتاب سبک و کوچک است، حمل آن راحتتر است؛ ولی کتابهای درسی حجیم را بهتر است در خانه بخوانید.
راهکار سوم: یک دفتر واژهنامه داشته باشید. هر اصطلاح ادبی جدید را با تعریف کوتاه و یک مثال بنویسید. بعد از چند ماه این دفتر ابزاری ارزشمند برای مرور قبل از امتحان میشود.
لازم نیست دانشجو باشید تا از این کتابها لذت ببرید. اگر خوانندهی رمان و شعر هستید و میخواهید زمینهی تاریخی آثاری را که دوست دارید بدانید، کتاب تاریخ ادبیات و درآمد برای شما نوشته شده است. برای مثال خواندن دربارهی دوران شکسپیر باعث میشود نمایشنامههایش را بهتر بفهمید، چون میدانید تئاتر آن زمان چگونه بوده و تماشاگرانش چه کسانی بودند.
خوانندهی آزاد آزادی بیشتری در انتخاب دارد. میتواند از هر نقطه شروع کند و هر جا خسته شد کتاب را کنار بگذارد. اگر میخواهید با نگاه ملایمتر شروع کنید، بهجای کتاب نقد سنگین، اول یک کتاب تاریخ ادبیات با لحن روایی بردارید و کمکم به سراغ متنهای تحلیلی بروید.
یک ایدهی دیگر: با دوستان کتابخوان یک گروه بحث درست کنید. هر ماه یک اثر یا یک دوره را انتخاب کنید و دربارهاش گفتوگو کنید. اینگونه ادبیات از یک تجربهی تنهایی به یک لذت جمعی تبدیل میشود.
تصور کنید دانشجوی سال اولی به نام نگین در اولین کلاس ادبیات انگلیس نشسته است. استاد از او میپرسد چه چیزی دربارهی ادبیات انگلیسی میداند و او فقط اسم شکسپیر را میآورد. استاد لبخند میزند و میگوید: «خوب است؛ این شروع است.» نگین همان روز یک کتاب درآمد میخرد و شبها میخواند. کمکم میبیند اسمهایی که برایش بیمعنا بودند، هر کدام داستانی دارند.
بعد از چند ماه، وقتی استاد از او دربارهی نقد میپرسد، میتواند دو رویکرد را نام ببرد و دربارهی هر کدام مثال بزند. مسیر او سریع نبود، اما با صبر و روزی نیم ساعت مطالعه پیش رفت. این فقط یک مثال فرضی است، ولی الگوی آشنایی برای بسیاری از دانشجوهاست: ابتدا سردرگمی، بعد الگو، بعد لذت.
چند اصطلاح در بیشتر کتابهای این رشته تکرار میشود و اگر از اول بشناسیدشان، خواندن راحتتر میشود.
البته هر کتاب تعریف خودش را از این اصطلاحها دارد و ممکن است بین منتقدان اختلاف نظر باشد. برای دانشجو بهتر است تعریف استاد و کتاب درسی را ملاک قرار دهد و فهرست واژگان پایان کتاب را هم نگاه کند.
ادبیات محصول زمانهاش است. نمایشهای عصر شکسپیر را بدون دانستن اینکه تئاتر آن روزگار چگونه اداره میشد، بهسختی میشود فهمید. رمان قرن هجدهم به رشد طبقهی متوسط، چاپ و تجارت کتاب وابسته بود. شعر رمانتیک با تغییرهای صنعتی و اجتماعی گره خورده بود. کتابهای تاریخ ادبیات همین زمینهها را برای شما روشن میکنند.
وقتی از تاریخ آگاه باشید، میتوانید بپرسید چرا این اثر در این زمان نوشته شد؟ چه چیزی نویسنده را نگران میکرد؟ خوانندهی آن دوره چه انتظاری داشت؟ این پرسشها، خواندن ادبیات را از گذراندن وقت به پژوهشی جذاب تبدیل میکند.
پس اگر میخواهید در زبان و ادبیات انگلیسی عمیق شوید، تاریخ را جدی بگیرید. لازم نیست همهی تاریخ را حفظ کنید؛ کافی است خط اصلی را بدانید و جزئیات را هر وقت لازم شد جستوجو کنید.
بسیاری از دانشجوهای سال اول پرسشهای مشابهی دارند. یکی اینکه چگونه اینهمه نام و تاریخ را به خاطر بسپارند. جواب: با نقشهی زمانی و ربط دادن نامها به آثار مشهورشان. دوم اینکه اگر متن قدیمی را نفهمیدند چه کنند. جواب: به ترجمه یا نسخهی توضیحدار مراجعه کنند و بهتدریج به متن اصلی نزدیک شوند. سوم اینکه چگونه مقالهی ادبی بنویسند. جواب: با یک ادعای روشن شروع کنند و آن را با شاهدهایی از متن پشتیبانی کنند.
پرسش چهارم دربارهی حجم مطالعه است: آیا باید همهی متنها را کامل بخوانم؟ ایدهآل است که بله، اما اگر وقت کم دارید، اولویت را به آثاری بدهید که استاد تأکید کرده است. کتابهای تاریخ ادبیات و سیر ادبیات کمک میکنند بقیه را دستکم در حد آشنایی بشناسید.
هیچکدام از این پرسشها نشانهی ضعف نیستند. همهی ما در ابتدای هر رشته این سؤالها را داشتهایم و جوابها را با تمرین پیدا کردهایم.
کتابهای دانشگاهی ادبیات گاهی چند ویرایش دارند و ویرایش جدیدتر ممکن است بخشهایی را اصلاح یا اضافه کرده باشد. پیش از سفارش، سال نشر، نام مترجم یا مؤلف و تعداد صفحهها را در صفحهی کتاب ببینید. اگر کتاب را برای درس میخرید، شمارهی جلد و سرفصل را با برنامهی درسی مطابقت دهید. اگر برای مطالعهی آزاد میخرید، حجم و لحن کتاب را در نظر بگیرید تا وسط راه خسته نشوید.
یک نکتهی دیگر دربارهی عنوانهایی است که شمارهی جلد دارند. گاهی کتاب دوم از مجموعه بهتنهایی هم قابلخواندن است و گاهی نه. اگر شک دارید، جلد اول را هم در نظر بگیرید و پیش از خرید، فهرست هر دو را مقایسه کنید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود، پس اگر کتابی برایتان مهم است، زود سفارش دهید و دیر نکنید.
در نهایت، به یاد داشته باشید که کتاب ابزار است و هدف اصلی فهمیدن و لذت بردن از ادبیات است. حتی یک کتاب خوب که با دقت و علاقه خوانده شود، بیشتر از ده کتاب نیمهکاره ارزش دارد.
کتابهای درآمد و مقدمه بهترین شروعاند. بعد به تاریخ ادبیات و در ادامه به نقد بروید.
کتابهای فارسی این دسته لازم نمیکنند. اما دانستن انگلیسی برای خواندن خود آثار به زبان اصلی مفید است.
تاریخ ادبیات میگوید چه نوشته شده و در چه دورهای. نقد ادبی میگوید چگونه آن آثار را بخوانیم و ارزیابی کنیم.
بسیاری از داوطلبان از منبعهایی از این دست بهره میبرند. اما سرفصل آزمون را از منبع رسمی بگیرید و کتابها را با آن مقایسه کنید.
معمولا بله، مگر اینکه مشخصات کتاب چیز دیگری بگوید.
نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. از صفحهی هر کتاب مشخصات را ببینید و اقدام کنید.
زبان و ادبیات انگلیسی رشتهای است که هم دانش میدهد و هم لذت. با کتاب درآمد شروع کنید، تاریخ ادبیات را دنبال کنید و با نقد نگاهتان را عمیق کنید. برای دیدن همهی عنوانهای این دسته و سفارش آنلاین نسخهی چاپی، صفحهی زبان و ادبیات انگلیسی کتابجم را مرور کنید و کتاب مناسب مسیر خودتان را انتخاب کنید.