دفتر یادداشت
نوشتن روزانه ذهن را مرتب می‌کند؛ کتاب‌جم در این بخش به کتاب‌ها و منابعی درباره‌ی یادداشت‌نویسی، خاطره‌نگاری و پرورش مهارت نوشتن می‌پردازد.
کتاب‌های این دسته۴ کتاب
یک دفتر یادداشت خالی، هم وسوسه‌کننده است و هم کمی ترسناک. صفحه‌ی سفید منتظر است و شما نمی‌دانید از کجا شروع کنید. شاید بخواهید فکرهای پراکنده‌ی روزتان را مرتب کنید، شاید درس‌هایتان را منظم بنویسید، شاید خاطره‌ای را ثبت کنید که نمی‌خواهید فراموش شود. دسته‌ی «دفتر یادداشت» کتاب‌جم برای همین آدم‌هاست. در این صفحه می‌خوانید دفتر یادداشت به چه کاری می‌آید، چطور نوشتن را عادت کنید، برای دانش‌آموز چه نوع دفتری مناسب است و در این دسته چه چیزهایی پیدا می‌کنید.
در این دسته عنوان‌هایی مثل دفتر ریاضی و دفتر عربی دوره‌ی دبستان و متوسطه هم دیده می‌شود که برای تمرین و نوشتن درس‌ها ساخته شده‌اند. پس چه دانش‌آموز باشید، چه والدین یک دانش‌آموز، چه بزرگسالی که می‌خواهد نوشتن روزانه را شروع کند، اینجا نکته‌ای برای شما هست. مشخصات هر مورد در صفحه‌ی خودش آمده و قیمت و موجودی هر کدام هر روز به‌روز می‌شود.
در دوره‌ای که همه‌چیز روی گوشی است، هنوز خیلی‌ها سراغ دفتر کاغذی می‌روند. دلیلش ساده است: نوشتن با دست کندتر است، و همین کندی به ما فرصت می‌دهد فکر کنیم. وقتی جمله‌ای را روی کاغذ می‌نویسید، معمولا بیشتر به آن دقت می‌کنید تا وقتی که با انگشت روی صفحه‌ی گوشی تایپ می‌کنید. علاوه بر این، دفتر اعلان ندارد، پیام نمی‌فرستد و حواس شما را پرت نمی‌کند.
دفتر یادداشت می‌تواند چند نقش داشته باشد. جای فکر کردن است، جای ثبت کارهاست، جای خاطره است و جای تمرین. بعضی‌ها فقط فهرست خرید و کارهای روز را می‌نویسند. بعضی‌ها هر شب چند خط از روزشان می‌نویسند. بعضی‌ها ایده‌های کاری و طرح‌های نیمه‌کاره را در آن نگه می‌دارند. هر سبک درست است، به شرطی که برای شما کار کند.
پیش از انتخاب، بهتر است بدانید برای چه کسی و چه کاری می‌خواهید. چند گروه را در نظر بگیرید.
هر کدام از این‌ها به دفتری با ویژگی خاص احتیاج دارند. مثلا دفتر جلسه بهتر است خط‌دار و سبک باشد، در حالی که دفتر ایده شاید بهتر باشد بدون خط و آزاد باشد.
اگر می‌خواهید نوشتن روزانه را شروع کنید، مهم‌ترین توصیه این است: کوچک شروع کنید. لازم نیست هر شب یک صفحه بنویسید. سه جمله هم کافی است. اگر هدف بزرگ بگذارید، بعد از سه روز رهایش می‌کنید. اگر هدف کوچک باشد، ادامه دادنش آسان‌تر می‌شود.
چند پرسش ساده برای شروع:
لازم نیست جمله‌ها قشنگ باشند. دفتر برای خود شماست، نه برای خواننده. اگر غلط املایی داشت، اگر خط‌خطی شد، اگر نصفه ماند، مهم نیست. نوشتن برای مرتب کردن ذهن است، نه برای نمره گرفتن.
خیلی از دفترها چند صفحه‌ی اول پر می‌شوند و بعد در کشو می‌مانند. برای آن که این اتفاق برای شما نیفتد، این سه عادت را امتحان کنید.
نوشتن را به کاری که از قبل انجام می‌دهید وصل کنید. مثلا بعد از چای صبح یا قبل از خواب. مغز آدم با تکرار در یک موقعیت ثابت، عادت را راحت‌تر می‌سازد.
دفتر را روی میز یا کنار تخت بگذارید، نه ته کیف. هر چه دم‌دست‌تر باشد، بیشتر استفاده می‌شود. خودکاری هم کنارش بگذارید تا بهانه‌ای نماند.
صفحه را دوباره نخوانید که ایراد بگیرید. اجازه بدهید هر چه در ذهن دارید بیاید. بعدها اگر خواستید، برگردید و بخوانید؛ گاهی خواندن یادداشت‌های چند ماه پیش دیدی تازه می‌دهد.
بخش مهمی از دفترهای این دسته، دفترهای درسی است. مثلا «دفتر ریاضی دوم دبستان گاج»، «دفتر ریاضی سوم دبستان گاج»، «دفتر ریاضی چهارم دبستان گاج» و «دفتر ریاضی پنجم دبستان گاج» برای دوره‌ی دبستان‌اند. برای دوره‌ی متوسطه هم عنوان‌هایی مثل «دفتر ریاضی ششم گاج»، «دفتر ریاضی هفتم گاج»، «دفتر ریاضی هشتم گاج»، «دفتر ریاضی نهم گاج» و «دفتر ریاضی دهم گاج» را می‌بینید. در کنار آن‌ها «دفتر عربی هفتم گاج»، «دفتر عربی هشتم گاج» و «دفتر عربی نهم گاج» هم هستند.
از نام این دفترها پیداست که هر کدام به یک درس و یک پایه اختصاص دارد. بنابراین نکته‌ی اول در خرید این است که پایه‌ی تحصیلی را درست انتخاب کنید. دفتر ریاضی چهارم را برای دانش‌آموز پنجم نخرید، و بر عکس. محتوای دقیق هر دفتر و تعداد برگ‌هایش را در صفحه‌ی همان دفتر ببینید.
پیشنهاد ما به والدین این است که پیش از خرید از خود بچه بپرسند. دانش‌آموزی که دفترش را خودش انتخاب کرده، معمولا با علاقه‌ی بیشتری در آن می‌نویسد. اگر معلم دفتر خاصی را خواسته، حتما همان را تهیه کنید.
ممکن است بپرسید چرا برای ریاضی یا عربی دفتر جدا لازم است. دلیلش این است که هر درس شیوه‌ی نوشتن خودش را دارد. در ریاضی باید عددها و مرحله‌های حل زیر هم و مرتب نوشته شوند. در عربی هم جمله‌ها، صرف فعل‌ها و ترجمه‌ها جای منظم لازم دارند. دفتری که برای همان درس طراحی شده، معمولا در چیدمان صفحه به کار دانش‌آموز می‌آید.
البته این حرف به معنای آن نیست که دفتر معمولی جواب نمی‌دهد. اگر دانش‌آموز نظم دارد، هر دفتر خط‌داری کافی است. اما دفتر درسی مخصوص، کار را برای بچه‌های کوچک‌تر آسان‌تر می‌کند و به معلم و والدین هم کمک می‌کند که تمرین‌ها را راحت‌تر مرور کنند.
این روزها چند اسم مشابه شنیده می‌شود و ممکن است گیج شوید. دفتر یادداشت ساده‌ترین آن‌هاست: صفحه‌هایی که خودتان هر چه بخواهید در آن می‌نویسید. پلنر دفتر برنامه‌ریزی است که معمولا از قبل روز و هفته و ماه در آن چاپ شده و شما فقط کارها را پر می‌کنید. بولت ژورنال روشی برای نظم دادن به دفتر است که در آن با علامت‌های کوتاه کارها و رویدادها و یادداشت‌ها را ثبت می‌کنید.
اگر می‌خواهید به سمت برنامه‌ریزی بروید، بخش پلنر و برنامه‌ریزی را ببینید. اگر روش نقطه‌چین و ثبت سریع برایتان جذاب است، بخش بولت ژورنال و دفتر نقطه‌ای را نگاه کنید. و اگر نوشتن سپاس‌ها و لحظه‌های خوب را دوست دارید، دفتر شکرگزاری برای شماست. همه‌ی این‌ها زیرمجموعه‌ی دفتر و پلنر هستند.
یکی از زیباترین کاربردهای دفتر یادداشت، خاطره‌نویسی است. آدم‌ها خیلی چیزها را فراموش می‌کنند: طعم یک غذا، حرف یک دوست، حال‌وهوای یک سفر. اگر بنویسید، این لحظه‌ها ماندگار می‌شوند. سال‌ها بعد دفتر را باز می‌کنید و احساس می‌کنید دوباره همان‌جا هستید.
برای شروع خاطره‌نویسی لازم نیست قصه‌ی بلند بنویسید. چند خط درباره‌ی حال آن روز کافی است. سه چیز را ثبت کنید: چه اتفاقی افتاد، چه حسی داشتید و چه چیزی می‌خواهید به یاد بماند. بعد از چند هفته می‌بینید دفتر شما شبیه یک آلبوم شده که با کلمه ساخته شده است.
اگر دوست دارید بدانید بزرگان چطور خاطره می‌نوشتند، بخش زندگی‌نامه و خاطرات را در کتاب‌جم ببینید. خواندن خاطره‌ی دیگران انگیزه‌ی خوبی برای نوشتن است.
بسیاری از افراد می‌گویند بعد از نوشتن فکرهایشان سبک‌تر می‌شود. دلیلش این است که وقتی نگرانی‌ها فقط در ذهن باشند، دور خودشان می‌چرخند. اما وقتی روی کاغذ می‌آیند، شکل و اندازه پیدا می‌کنند. می‌شود آن‌ها را خواند، دسته‌بندی کرد و برایشان راهی پیدا کرد.
البته باید صادق باشیم: دفتر یادداشت جای درمان نیست. اگر نگرانی یا غم شما سنگین است و روی زندگی‌تان اثر گذاشته، حتما با یک متخصص صحبت کنید. نوشتن می‌تواند در کنار آن کمک کند، اما جای کمک تخصصی را نمی‌گیرد. برای منابع مربوط می‌توانید بخش روانشناسی بالینی را هم ببینید، به‌شرط آن که به یاد داشته باشید کتاب جای درمانگر نیست.
اگر می‌خواهید بهتر بنویسید، راهی جز نوشتن زیاد وجود ندارد. دفتر یادداشت بهترین زمین تمرین است، چون هیچ داوری ندارد. می‌توانید هر روز یک تمرین ساده انجام دهید.
بعد از چند هفته می‌بینید نوشته‌هایتان روان‌تر و روشن‌تر شده است. نویسنده‌ها هم معمولا همین‌طور شروع کرده‌اند: با نوشتن‌های کوچک و بی‌ادعا، هر روز.
دانشجو و کارمند هر دو با حجم زیادی از اطلاعات روبه‌رو هستند. کسی که در کلاس می‌نشیند، باید در زمان کوتاه مطلب را بشنود، بفهمد و بنویسد. کسی که در جلسه‌ی کاری حضور دارد، باید تصمیم‌ها و مسئولیت‌ها را ثبت کند. در هر دو حالت، دفتر یادداشت مرتب به کار می‌آید.
یک روش ساده برای جزوه‌نویسی این است که صفحه را به دو ستون تقسیم کنید. در ستون بزرگ‌تر مطالب اصلی را بنویسید و در ستون کوچک‌تر کنار آن، کلیدواژه‌ها و پرسش‌های خودتان را. وقتی شب صفحه را مرور می‌کنید، ستون کوچک کمک می‌کند به سرعت مطلب را به یاد بیاورید.
برای جلسه‌های کاری هم بالای صفحه تاریخ و اسم شرکت‌کننده‌ها را بنویسید. سپس سه بخش داشته باشید: تصمیم‌ها، کارهای مانده و کسی که مسئول هر کار است. با همین سه بخش، جلسه‌ی بعد نیازی نیست از اول شروع کنید. اگر کارهای روزانه‌تان زیاد است و می‌خواهید آن‌ها را برنامه‌ریزی کنید، به بخش پلنر که در بالا معرفی شد نگاهی بیندازید.
برای انتخاب دفتر، به این ویژگی‌ها نگاه کنید.
دفتر کوچک راحت در کیف جا می‌شود اما جای کمی دارد. دفتر بزرگ‌تر برای نوشتن طولانی و طراحی بهتر است. اگر دفتر را همراه خودتان می‌برید، اندازه‌ی کوچک‌تر را انتخاب کنید.
خط‌دار برای نوشتن منظم، بدون خط برای نقاشی و ایده، نقطه‌ای برای ترکیب هر دو. دفترهای درسی معمولا خط‌دار یا شطرنجی‌اند.
اگر با خودکار روان یا ماژیک می‌نویسید، کاغذ باید ضخیم‌تر باشد تا جوهر پشت صفحه نیفتد. اگر فقط با مداد می‌نویسید، این مسئله مهم نیست.
جلد سخت بیشتر عمر می‌کند. صحافی سیمی راحت باز می‌شود و برای کسی که زیاد می‌نویسد مناسب است. دفتر منگنه‌ای سبک‌تر و ارزان‌تر است اما مقاومت کمتری دارد.
اگر فرزند شما در دبستان است، می‌توانید نوشتن را برایش به کاری دوست‌داشتنی تبدیل کنید. لازم نیست فقط تکلیف مدرسه باشد. یک دفتر جداگانه برای «هر چه دلم خواست» به او بدهید. اجازه بدهید نقاشی بکشد، جمله‌های کوتاه بنویسد و حتی اشتباه بنویسد.
کودکی که در دفتر خودش بی‌ترس می‌نویسد، در نوشتن درسی هم راحت‌تر است. به جای ایراد گرفتن از خط و املا، بپرسید: «این را درباره‌ی چه نوشتی؟ برایم می‌خوانی؟» این پرسش ساده به او حس ارزشمندی می‌دهد. و اگر خطش هنوز زیبا نیست، نگران نباشید. خوش‌خطی با تمرین و زمان می‌آید.
برای تمرین‌های درسی، دفتر ریاضی و دفتر عربی مخصوص هر پایه انتخاب خوبی است، چون دانش‌آموز می‌داند این دفتر برای همان درس است و نظم پیدا می‌کند.
خیلی‌ها به خاطر خط بد از نوشتن فراری‌اند. اما راحتی نوشتن بیشتر به چند نکته‌ی کوچک بستگی دارد تا استعداد. صندلی و میز را طوری تنظیم کنید که مچ دست شما خم نشود. دفتر را کمی کج در برابر خود بگذارید تا دست راحت‌تر روی صفحه بلغزد. خودکاری انتخاب کنید که روان بنویسد و لازم نباشد فشار بدهید.
اگر دستتان زود خسته می‌شود، خودکار را کمتر فشار بدهید و هر چند دقیقه دست را رها کنید. برای دانش‌آموزان کوچک‌تر، مداد نرم یا خودکار با دسته‌ی راحت گرفتن بهتر است. برای بزرگسالان هم قلم‌های ژل و خودکارهای نرم انتخاب خوبی‌اند.
یادتان باشد نوشتن، ورزش دست است و با تمرین بهتر می‌شود. اگر امروز خط شما زیبا نیست، دو ماه نوشتن روزانه تفاوت را نشان می‌دهد.
در فرهنگ ما دفتر جایگاه ویژه‌ای دارد. بسیاری از خانواده‌ها دفتری دارند که پدربزرگ یا مادربزرگ در آن شعر، خرج‌ها، تاریخ تولد فرزندان و رویدادهای مهم را نوشته‌اند. این دفترها گاهی از هر کتاب تاریخی برای اعضای خانواده ارزشمندتر است، چون صدای واقعی یک آدم را نگه داشته است.
شما هم می‌توانید همین کار را برای آینده انجام دهید. اگر فرزند یا نوه‌ای دارید، دفتری برایش نگه دارید و اتفاق‌های کوچک را ثبت کنید: اولین کلمه‌ای که گفت، اولین روز مدرسه، جمله‌های بامزه‌ای که ساخت. سال‌ها بعد وقتی این دفتر را به او هدیه بدهید، از هر هدیه‌ی دیگری ماندگارتر خواهد بود.
بعضی‌ها هم دفتر شعر دارند و شعرهای دوست‌داشتنی را در آن جمع می‌کنند. اگر چنین علاقه‌ای دارید، دفتر جداگانه‌ای برای این کار در نظر بگیرید و کنار هر شعر نام شاعر و تاریخی که آن را نوشتید بگذارید.
وقتی دفتری پر شد، آن را دور نیندازید. روی جلد یا صفحه‌ی اول بازه‌ی زمانی آن را بنویسید، مثلا «بهار تا تابستان». دفترها را کنار هم در یک قفسه یا جعبه نگه دارید. جای خشک و دور از نور مستقیم خورشید برای حفظ کاغذ بهتر است.
اگر یادداشت‌های خصوصی دارید، جای امن‌تری برایشان در نظر بگیرید. و اگر دوست دارید، هر چند وقت یک بار صفحه‌های مهم را مرور کنید. مرور یادداشت‌های قدیمی به شما نشان می‌دهد چقدر رشد کرده‌اید و کدام نگرانی‌های قدیمی امروز کوچک شده‌اند.
برای دفترهای درسی هم این کار مفید است. دفتر ریاضی پایه‌ی قبل را کنار نگذارید و دور نریزید؛ گاهی برگشتن به آن برای یادآوری مفهوم‌های اولیه به کار می‌آید و به دانش‌آموز نشان می‌دهد چه مسیری را طی کرده است.
چند اشتباه را بیشتر از بقیه می‌بینیم.
اول این که دفتر را فقط به خاطر ظاهر انتخاب کنید و به نوع صفحه‌اش دقت نکنید. دفتر زیبایی که صفحه‌هایش به کار شما نمی‌آید، ته کشو می‌ماند. دوم این که پایه‌ی تحصیلی را اشتباه انتخاب کنید و مجبور شوید دوباره بخرید. سوم این که چند دفتر بخرید و برای هیچ‌کدام کاربرد مشخصی نداشته باشید. چهارم این که دفتر را آن‌قدر گران و قشنگ ببینید که از نوشتن در آن بترسید. دفتر ابزار است، نه موزه.
راه‌حل ساده است: یک دفتر ساده بخرید، آن را پر کنید، بعد ببینید چه ویژگی‌هایی را دوست داشتید و در دفتر بعدی همان‌ها را انتخاب کنید.
علاوه بر خود دفتر، کتاب‌های زیادی درباره‌ی نوشتن، برنامه‌ریزی و خاطره‌نویسی وجود دارد که می‌تواند همراه دفتر باشد. کتاب‌های آموزش نویسندگی، خودآموز خوشنویسی، کتاب‌های مدیریت زمان و کتاب‌های خاطرات بزرگان، همه به شکلی به دفتر یادداشت مربوط‌اند.
اگر می‌خواهید بیشتر بخوانید، به دسته‌های نزدیک سر بزنید. بخش دفتر و پلنر بستر بزرگ‌تر این موضوع است و بخش پلنر و برنامه‌ریزی برای کسانی است که می‌خواهند نوشتن را به برنامه‌ی روزانه وصل کنند. کتاب چاپی مناسب را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
برای آن که نوشتن به عادت تبدیل شود، این برنامه‌ی ساده را امتحان کنید.
هر روز فقط سه جمله بنویسید. موضوع آزاد است. هدف این هفته فقط آمدن سر دفتر است.
هر روز به یک پرسش کوتاه جواب بدهید، مثلا «امروز چه چیزی یاد گرفتم؟». پرسش‌ها به شما موضوع می‌دهند و از ترس صفحه‌ی سفید نجاتتان می‌دهند.
هر روز یک چیز را با جزئیات توصیف کنید: یک فنجان چای، یک خیابان، یک چهره. این تمرین مشاهده را قوی می‌کند.
یادداشت‌های سه هفته را بخوانید. ببینید چه الگویی دارند. چه چیزی تکرار شده؟ چه چیزی شما را خوشحال کرده؟ حالا می‌توانید تصمیم بگیرید نوشتن را با چه سبکی ادامه بدهید.
یک دفتر ساده و خط‌دار با اندازه‌ای که راحت با شما همراه باشد. پیچیده‌ترین و گران‌ترین دفتر لازم نیست. مهم این است که آن را باز کنید و بنویسید.
از نام هر دفتر پایه‌ی مربوط پیداست، مثلا دفتر ریاضی پنجم دبستان یا دفتر عربی هفتم. پایه‌ی فرزندتان را با عنوان دفتر تطبیق دهید و جزئیات را در صفحه‌ی همان دفتر بخوانید.
خط‌دار برای نوشتن پیوسته، نقطه‌ای برای ترکیب نوشتن و طراحی. اگر مطمئن نیستید، با خط‌دار شروع کنید. برای آشنایی با نوع نقطه‌ای بخش دفتر نقطه‌ای را ببینید.
هدف را کوچک نگه دارید، زمان و جای ثابت داشته باشید و از خودتان ایراد نگیرید. بعد از چند هفته عادت می‌شود.
بله. نوشتن آزاد و بی‌ترس به کودک اعتماد می‌دهد. یک دفتر جدا برای نوشتن و نقاشی آزاد بدهید و از او ایراد نگیرید.
نه. نوشتن می‌تواند به آرامش و مرتب شدن ذهن کمک کند اما جای مشاوره و درمان نیست. اگر مشکل جدی است، با متخصص صحبت کنید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. مشخصات هر مورد در صفحه‌ی خودش است و می‌توانید آن را آنلاین سفارش بدهید.
دفتر یادداشت ابزاری ساده اما پرقدرت است. با آن می‌شود فکر را مرتب کرد، درس را منظم نوشت، خاطره را نگه داشت و مهارت نوشتن را ساخت. چه دانش‌آموز باشید و به دفتر ریاضی و عربی نیاز داشته باشید، چه بزرگسالی که می‌خواهد نوشتن روزانه را شروع کند، راه شروع همین است: یک دفتر، یک خودکار و سه جمله.
نگاهی به مورد‌های این دسته بیندازید، پایه و نوع مناسب را انتخاب کنید و نسخه چاپی را آنلاین سفارش بدهید. صفحه‌ی اول را همین امروز بنویسید؛ فقط یک جمله کافی است.
