کارن پریپ، لون تایود، نینا هولتن
ترجمه‌ی نورالدین نخستین انصاری، صوفیا نقدی
ارجمند
مجید ساعدی فر
ترجمه‌ی محمد کریمی زاده اردکانی، شیما باباخانیان
حتمی
فیزیوتراپی علمی است که به حرکت بدن، درد، عملکرد و بازگشت به زندگی روزمره می‌پردازد. کسی که پس از یک آسیب دوباره راه رفتن را تمرین می‌کند، کسی که با کمردرد مزمن زندگی می‌کند، یا بیماری که پس از سکته می‌خواهد دستش را دوباره حرکت بدهد، همه در جایی با فیزیوتراپی روبه‌رو می‌شوند. این صفحه برای دانشجویان و درمانگران فیزیوتراپی و علاقه‌مندان جدی این حوزه است و کتاب‌های فیزیوتراپی را از نظر موضوع و کاربرد معرفی می‌کند.
یک نکته‌ی روشن از همین ابتدا: کتاب‌های این دسته منبع آموزشی و مرجع‌اند و جای ارزیابی و درمان توسط فیزیوتراپیست یا پزشک را نمی‌گیرند. اگر درد یا مشکل حرکتی دارید، پیش از هر تمرین یا روش، با متخصص مشورت کنید.
فیزیوتراپی، که به فارسی «فیزیکی‌درمانی» یا «توانبخشی حرکتی» هم به آن اشاره می‌شود، از راه‌های غیردارویی و غیرجراحی می‌کوشد حرکت و عملکرد بدن را بازگرداند یا بهبود دهد. ابزارهایش گوناگون است: تمرین‌درمانی، درمان دستی بافت نرم، آموزش الگوهای حرکتی، ارزیابی وضعیت بدن و آموزش به بیمار.
مهم‌ترین فرق فیزیوتراپی با بسیاری از شاخه‌های دیگر پزشکی این است که در آن، فرد بیمار نقش فعال دارد. فیزیوتراپیست فقط چیزی به بدن بیمار «انجام نمی‌دهد»؛ بیشتر او را راهنمایی می‌کند تا خودش بدنش را تغییر بدهد. به همین دلیل، آموزش و انگیزه بخش بزرگی از کار است.
کتاب‌های این حوزه هم همین ترکیب را نشان می‌دهند: بخشی علم پایه است، بخشی روش ارزیابی، بخشی تمرین و بخشی راهنمای عملی برای درمانگر.
کتاب درسی و مرجع می‌خواهد که علوم پایه، ارزیابی و درمان را پوشش بدهد و در آزمون‌ها به کار بیاید.
کسی که برای مسئله‌ی خاصی مثل اسکولیوز یا کایفوز یا یک روش جدید، مرجع می‌خواهد و می‌خواهد دانشش را به‌روز نگه دارد.
کار درمانگر، گفتاردرمانگر، پرستار و پزشک هم گاهی با مسائل حرکتی پیوند می‌خورد و از این کتاب‌ها می‌تواند بهره ببرد. دسته‌ی گفتاردرمانی و پرستاری را هم ببینید.
ورزشکاران حرفه‌ای، مربیان و خانواده‌ی بیماران گاهی می‌خواهند بیشتر بدانند. اما توجه داشته باشند که این کتاب‌ها تخصصی‌اند و برای تمرین و درمان شخصی نوشته نشده‌اند.
کتاب «درمان بافت نرم برای اندام تحتانی (راهنمای عملی برای درمانگران)» از عنوانش پیداست که یک کتاب کاربردی است. بافت نرم شامل ماهیچه، تاندون، رباط و پوشش‌های بافت پیوندی است. اندام تحتانی یعنی ران، زانو، ساق و پا.
در فیزیوتراپی، درمان دستی بافت نرم یکی از مهارت‌های کلیدی است. کتاب‌های راهنمای عملی معمولا روش را گام‌به‌گام با تصویر نشان می‌دهند و توضیح می‌دهند در چه شرایطی از کدام تکنیک استفاده می‌شود. برای دانشجوی سال‌های بالا و درمانگرانی که می‌خواهند مهارت دستی‌شان را تقویت کنند، چنین کتابی سودمند است.
البته مهارت دستی را نمی‌شود فقط از کتاب یاد گرفت. هر تکنیک باید زیر نظر استاد یا درمانگر باتجربه تمرین شود تا هم درست و هم ایمن باشد.
دو کتاب این دسته درباره‌ی ستون فقرات‌اند: «اسکولیوز؛ از ارزیابی تا اصلاح» و «کایفوز سینه‌ای (بررسی مروری، همه‌گیرشناسی، ارزیابی و روش‌های نوین اصلاح)». اسکولیوز یعنی انحراف جانبی ستون فقرات و کایفوز یعنی افزایش خمیدگی ستون در ناحیه‌ی سینه‌ای، که در ظاهر به پشت قوزدار شناخته می‌شود.
هر دو عنوان نشان می‌دهند که کتاب‌ها ساختار «ارزیابی تا اصلاح» دارند: ابتدا باید مشکل درست سنجیده شود و بعد روش مناسب انتخاب شود. عنوان کتاب کایفوز حتی به «بررسی مروری» و «همه‌گیرشناسی» هم اشاره می‌کند که نشان می‌دهد شامل مرور پژوهش‌ها و بررسی شیوع است.
این مسائل به‌خصوص در کودکان و نوجوانان اهمیت دارند و تشخیص و برنامه‌ی درمان باید توسط پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شود. اگر در وضعیت بدنی خودتان یا فرزندتان تغییری دیدید، به‌جای تمرین‌های خودسرانه، ارزیابی تخصصی بگیرید.
برای درمانگران، مطالعه‌ی چنین کتاب‌هایی به شکل‌گیری یک نگاه منظم کمک می‌کند: چطور اندازه بگیریم، چه چیزی طبیعی است، چه زمانی باید ارجاع داد و چه گزینه‌هایی برای اصلاح وجود دارد.
کتاب «تمرین‌های عملکردی و توانبخشی: رویکرد علوم اعصاب در حرکت، درد و عملکرد» یکی از عنوان‌های مهم این دسته است. رویکرد علوم اعصاب یعنی توجه به این‌که حرکت و درد فقط مسئله‌ی ماهیچه و مفصل نیستند و مغز و سیستم عصبی هم در آن‌ها نقش دارند.
در سال‌های اخیر، این نگاه در فیزیوتراپی مورد توجه بسیار قرار گرفته است. درد ممکن است همیشه با شدت آسیب رابطه‌ی مستقیم نداشته باشد و آموزش الگوهای حرکتی ممکن است بر سیستم عصبی اثر بگذارد. کتاب‌هایی از این نوع، خواننده را با این نگاه آشنا می‌کنند.
اگر دانشجو یا درمانگر هستید و می‌خواهید بین تمرین‌درمانی سنتی و رویکردهای نوین پل بزنید، چنین کتابی می‌تواند گزینه‌ی خوبی باشد. مشخصات و سطح دقیق آن را در صفحه‌ی خودش ببینید.
کتاب «حرکت درمانی (اصول و روش‌ها)» به شاخه‌ای از فیزیوتراپی می‌پردازد که مبنایش حرکت به‌عنوان ابزار درمان است. حرکت‌درمانی یعنی طراحی تمرین‌هایی که هدفشان بهبود قدرت، انعطاف، تعادل و هماهنگی است.
عنوان کتاب نشان می‌دهد که هم اصول و هم روش‌ها را پوشش می‌دهد. برای دانشجویان، چنین کتابی معمولا یک منبع پایه است: اول مفاهیم مثل انواع انقباض عضله، دامنه‌ی حرکت و برنامه‌ریزی تمرین معرفی می‌شود، بعد روش‌های اجرایی.
در انتخاب کتاب پایه، این کتاب را با کتاب‌های موضوعی‌تر مقایسه کنید. اگر تازه شروع کرده‌اید، شاید حرکت‌درمانی بهتر از کتاب‌های تخصصی‌تر باشد. مطلب را از اصول شروع کنید و بعد سراغ جزئیات بروید.
کتاب «ارزیابی و درمان همی‌پلژی بزرگسالان» به یکی از مسائل مهم توانبخشی عصبی می‌پردازد. همی‌پلژی یعنی ضعف یا فلج یک طرف بدن که معمولا در نتیجه‌ی آسیب مغزی مثل سکته پیش می‌آید.
ارزیابی و درمان این وضعیت پیچیده است و نیاز به کار تیمی دارد: پزشک، فیزیوتراپیست، کار درمانگر، گفتاردرمانگر و پرستار هر کدام سهمی دارند. کتاب‌هایی مثل این معمولا نشان می‌دهند از کجا شروع کنیم، چه چیزی را بسنجیم و چه اهدافی برای توانبخشی مناسب است.
برای خانواده‌ی بیمار، شاید خواندن کتاب تخصصی سخت باشد و بهتر است از فیزیوتراپیست و تیم درمان توضیح بگیرند. برای دانشجویان و درمانگران، این کتاب پایه‌ی خوبی است.
در میان عنوان‌های این دسته کتابی هست با عنوان «اصول پایه فیزیوتراپی شکنجه‌شدگان». این عنوان به شاخه‌ای از توانبخشی اشاره دارد که به کمک به کسانی می‌پردازد که آسیب جسمی و روانی ناشی از شکنجه را تجربه کرده‌اند. موضوع بسیار حساس و انسانی است.
ما درباره‌ی محتوای دقیق کتاب اظهارنظر نمی‌کنیم و فقط به مشخصات آن در صفحه‌ی خودش ارجاع می‌دهیم. آنچه می‌توان گفت این است که توانبخشی برای چنین افرادی معمولا با ملاحظات ویژه همراه است و کار تیمی با روانشناس و پزشک را می‌طلبد. برای درمانگرانی که در چنین شرایطی کار می‌کنند، آموزش تخصصی و حساسیت اخلاقی ضروری است. اگر به موضوع روانشناختی آن علاقه دارید، دسته‌ی روانشناسی بالینی را هم ببینید.
هر درمانگر خوبی می‌داند که بدون ارزیابی درست، درمان درست ممکن نیست. ارزیابی یعنی جمع‌آوری اطلاعات از بیمار به‌صورت منظم: شکایت اصلی چیست، چه زمانی شروع شده، چه چیزی آن را بدتر یا بهتر می‌کند، و بدن در وضعیت فعلی چه توانایی‌هایی دارد.
در ارزیابی حرکتی، درمانگر معمولا به چند چیز نگاه می‌کند: وضعیت ایستادن و نشستن، دامنه‌ی حرکت مفاصل، قدرت ماهیچه‌ها، الگوی راه رفتن، تعادل و درد در حرکات مختلف. بعد نتایج را با هم مقایسه می‌کند و از آن‌ها فرضیه‌ای می‌سازد: مشکل احتمالا از کجاست و چه چیزی باید بیشتر بررسی شود.
کتاب‌هایی که در عنوان‌شان «ارزیابی» دارند، مانند کتاب اسکولیوز و کتاب همی‌پلژی، همین بخش را جدی می‌گیرند. اگر دانشجو هستید، یادگیری ارزیابی باید بخشی از برنامه‌ی مطالعه‌تان باشد و نه چیزی که آخر سر بخوانید.
یک ارزیابی خوب، فقط مشاهده نیست؛ ثبت هم هست. اگر درمانگر اندازه‌ها و مشاهده‌ها را یادداشت کند، بعد از چند جلسه می‌تواند ببیند پیشرفتی بوده یا نه. بدون ثبت، فقط حس و حدس می‌ماند.
درد یکی از شایع‌ترین دلیل‌های مراجعه به فیزیوتراپی است. اما درد فقط یک نشانه‌ی ساده‌ی آسیب نیست. مغز و سیستم عصبی درد را می‌سازند و تحت تأثیر عوامل مختلفی مثل خواب، استرس، تجربه‌های قبلی و باورها، شدت آن تغییر می‌کند. به همین دلیل بعضی از رویکردهای نوین، مثل رویکرد علوم اعصاب که در یکی از کتاب‌های این دسته آمده، به آموزش بیمار درباره‌ی درد اهمیت می‌دهند.
این حرف به آن معنا نیست که درد «فقط در ذهن» است. درد واقعی است و باید جدی گرفته شود. اما درک این‌که درد چطور کار می‌کند، می‌تواند به بیمار کمک کند ترس از حرکت را کم کند و دوباره فعال شود.
برای هر درد که ادامه‌دار است یا با علامت‌هایی مثل تب، ضعف ناگهانی، بی‌حسی یا کاهش وزن بی‌دلیل همراه است، فوری با پزشک مشورت کنید. کتاب‌های فیزیوتراپی برای درمانگران‌اند و جای تشخیص پزشکی را نمی‌گیرند.
برای این‌که کتاب‌های فیزیوتراپی را راحت‌تر بخوانید، بهتر است تصویر ساده‌ای از سه بخش اصلی حرکت داشته باشید. ماهیچه‌ها نیروی حرکت را تولید می‌کنند. مفصل‌ها محل اتصال استخوان‌ها هستند و اجازه‌ی حرکت را می‌دهند. اعصاب دستور حرکت را از مغز به ماهیچه‌ها می‌رسانند و اطلاعات حس را به مغز برمی‌گردانند.
هر مشکلی در یکی از این سه بخش، می‌تواند حرکت را مختل کند. ضعف ماهیچه، تنگی یا آسیب مفصل، یا مشکل عصبی، هر کدام نشانه‌های خودشان را دارند. درمانگر باید بفهمد مشکل از کدام بخش است، یا چند بخش با هم. کتاب «ارزیابی و درمان همی‌پلژی» بیشتر با بخش عصبی سروکار دارد، کتاب «درمان بافت نرم» بیشتر با ماهیچه و بافت پیوندی، و کتاب‌های ستون فقرات با ساختار استخوانی و مفصلی.
وقتی این تقسیم ساده را در ذهن دارید، عنوان‌های کتاب‌ها معنای روشن‌تری پیدا می‌کنند و می‌دانید هر کتاب به کدام بخش می‌پردازد.
یکی از درس‌هایی که همه‌ی کتاب‌های توانبخشی می‌دهند، این است که درمان بیمار کار یک نفر نیست. در توانبخشی بعد از سکته یا آسیب شدید، پزشک تشخیص و دارو را مدیریت می‌کند، فیزیوتراپیست به حرکت و راه رفتن می‌پردازد، کاردرمانگر به فعالیت‌های روزمره، گفتاردرمانگر به گفتار و بلع، و پرستار مراقبت روزانه را دنبال می‌کند. در بسیاری از موارد، روانشناس یا مددکار اجتماعی هم لازم است.
وقتی این تیم هماهنگ کار کند، بیمار بهتر پیش می‌رود. برای درمانگری که تازه وارد این مسیر می‌شود، یاد گرفتن زبان مشترک با اعضای دیگر تیم مهم است. خواندن کتاب‌هایی که کنار فیزیوتراپی به رشته‌های دیگر هم اشاره می‌کنند، این هماهنگی را بهتر می‌کند.
اگر به چند رشته از این خانواده علاقه دارید، دسته‌های مامایی و بهداشت عمومی را هم ببینید. هر کدام زاویه‌ی تازه‌ای به مراقبت از انسان دارند.
فیزیوتراپی رشته‌ای است که هم حفظیات دارد، هم مهارت دستی و هم تفکر بالینی. پس نمی‌شود فقط با یک روش خواند.
و مهم‌تر از همه، از استادان و درمانگران باتجربه یاد بگیرید. بخشی از این دانش فقط در کنار بیمار واقعی و زیر نظر مربی منتقل می‌شود.
فیزیوتراپی فقط بعد از آسیب نیست. بخشی از دانش این رشته درباره‌ی پیشگیری است: چطور بنشینیم، چطور بار را بلند کنیم، چطور محیط کار را تنظیم کنیم تا فشار کمتری به بدن وارد شود. این موضوع، ارگونومی، با دسته‌ی بهداشت حرفه‌ای هم مرتبط است.
ساده‌ترین توصیه‌ها عمومی‌اند: هر چند وقت یک‌بار از جا بلند شوید و بدن را حرکت بدهید، بار سنگین را نزدیک بدن بلند کنید و در وضعیت‌های ثابت زیاد نمانید. اما اگر مشکل خاصی دارید، توصیه‌ی شخصی از یک متخصص بگیرید و به توصیه‌های عمومی اکتفا نکنید.
بسیاری از درمانگران در کنار درمان، به بیماران آموزش می‌دهند که چطور از عود مشکل جلوگیری کنند. این آموزش، اگر با همراهی بیمار باشد، بلندمدت‌ترین اثر را دارد.
یکی از واقعیت‌های کار درمانگران این است که بهترین برنامه‌ی تمرین اگر اجرا نشود، فایده ندارد. بیمار باید بفهمد چرا تمرین می‌کند، تمرین برایش قابل اجرا باشد و نتیجه را حس کند. اگر تمرین‌ها پیچیده یا وقت‌گیر باشند، بیشتر بیماران رها می‌کنند.
به همین دلیل درمانگران خوب یاد می‌گیرند چطور برنامه را ساده کنند، چطور اهداف کوچک تعیین کنند و چطور پیشرفت بیمار را به خودش نشان بدهند. مثلا به‌جای «باید دستت کاملا خوب شود»، هدف این است که «این هفته بتوانی لیوان را با دست آسیب‌دیده برداری». هدف‌های ملموس و کوچک، انگیزه را نگه می‌دارند.
ارتباط انسانی هم نقش بزرگی دارد. بیماری که احساس کند درمانگرش او را می‌شنود و می‌فهمد، با اعتماد بیشتری همکاری می‌کند. کتاب‌های علمی معمولا به این بخش کمتر می‌پردازند، اما در عمل، از هر تکنیکی مهم‌تر است. اگر درمانگر هستید یا می‌خواهید بشوید، کنار کتاب‌های فنی، به مهارت گفت‌وگو و همدلی هم فکر کنید.
در بسیاری از موارد، خانواده‌ی بیمار هم باید آموزش ببیند: چطور کمک کنند، چطور حمایت کنند و چه چیزی را نباید انجام بدهند. درمانگری که این کار را انجام دهد، خیلی بیشتر از یک ساعت جلسه اثر می‌گذارد.
بسته به هدف و مرحله‌ی شما، این راهنمای مختصر ممکن است کمک کند.
ابتدا منابع درسی و کتاب‌های پایه، مثل کتاب‌هایی که اصول حرکت‌درمانی را توضیح می‌دهند. بعد به‌تدریج کتاب‌های تخصصی‌تر را اضافه کنید.
کتاب‌های راهنمای عملی، مثل درمان بافت نرم، و کتاب‌های ارزیابی و درمان مسائل خاص، مثل همی‌پلژی و مشکلات ستون فقرات. این کتاب‌ها با کارورزی هماهنگ‌ترند.
کتاب‌های رویکردهای نوین و کتاب‌های موضوعی که با مراجعان شما هم‌خوانی دارند. مثلا اگر بیشتر با مشکلات ستون کار می‌کنید، کتاب‌های اسکولیوز و کایفوز به کارتان می‌آید.
کتاب‌هایی که مفاهیم پایه را به زبان روشن می‌گویند، بهتر از کتاب‌های خیلی تخصصی‌اند. برای شناخت بیشتر رشته‌های مرتبط، دسته‌ی پرستاری را هم ببینید.
کتاب‌های این دسته اغلب تخصصی‌اند. اگر می‌خواهید فقط آشنا شوید، اول توضیح کتاب را بخوانید و از سطح آن مطمئن شوید. برای هر مشکل شخصی، به متخصص مراجعه کنید.
فیزیوتراپی رشته‌ای است که مرتب در حال تغییر است و پژوهش‌های تازه، گاهی برداشت‌های قبلی را عوض می‌کند. یک کتاب در لحظه‌ی چاپ، تصویری از دانش آن زمان است. به همین دلیل خوب است در کنار کتاب، مقاله‌های مروری تازه را هم بخوانید.
کتاب «کایفوز سینه‌ای» که در عنوانش «بررسی مروری» آمده، خودش نمونه‌ای از این نگاه است: مروری بر پژوهش‌های موجود. چنین کتاب‌هایی برای درمانگرانی که وقت خواندن تک‌تک مقاله‌ها را ندارند، ارزش زیادی دارند.
توصیه‌ی عملی این است که هر بار کتابی را تمام کردید، درباره‌ی یکی از موضوع‌های آن یک مقاله‌ی جدیدتر جست‌وجو کنید و ببینید چیزی تغییر کرده یا نه. این عادت ساده، دانش شما را زنده نگه می‌دارد.
و اگر دانشجو هستید، همیشه اولویت را به منبع معرفی‌شده‌ی استاد بدهید.
درمانگر با بدن و گاهی با شرم و ترس بیمار سروکار دارد. به همین دلیل رعایت اصول اخلاقی بخش جدانشدنی کار است: جلب رضایت آگاهانه پیش از هر لمس، حفظ حریم خصوصی، صداقت درباره‌ی محدودیت‌های درمان و ارجاع به متخصص دیگر وقتی مشکل از حیطه‌ی توان خود درمانگر خارج است.
این اصل‌ها در کتاب‌های فنی کمتر دیده می‌شوند، اما در عمل هر روز به کار می‌آیند. دانشجویی که از همان ابتدا به آن‌ها فکر کند، درمانگر مطمئن‌تر و قابل اعتمادتری می‌شود. اگر در دانشکده‌ی شما درسی درباره‌ی اخلاق حرفه‌ای هست، آن را جدی بگیرید و با نمونه‌های واقعی محک بزنید.
به‌ویژه در کار با گروه‌های آسیب‌پذیر، مثل کودکان، سالمندان یا کسانی که تجربه‌ی خشونت داشته‌اند، حساسیت و آرامش درمانگر اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.
فیزیوتراپی در دسته‌ی بزرگ‌تر علوم پزشکی و سلامت قرار دارد. با پزشکی در بخش‌های ارتوپدی و مغز و اعصاب هم‌پوشانی دارد. با بهداشت حرفه‌ای از نظر ارگونومی و پیشگیری از آسیب‌های شغلی مرتبط است.
هر کدام از این دسته‌ها کتاب‌هایی دارند که نگاه شما را گسترده‌تر می‌کنند. فیزیوتراپی به‌تنهایی کار نمی‌کند و همکاری با رشته‌های دیگر، نتیجه را بهتر می‌کند.
خیر. این کتاب‌ها برای آموزش درمانگران و دانشجویان‌اند. اگر مشکلی دارید، به فیزیوتراپیست یا پزشک مراجعه کنید.
کتاب‌های پایه و درسی معرفی‌شده‌ی دانشکده. کتاب‌های موضوعی را بعدا اضافه کنید.
بیشتر تخصصی هستند و برای درمانگران نوشته شده‌اند. والدین بهتر است با متخصص صحبت کنند.
یعنی توجه به نقش مغز و سیستم عصبی در حرکت و درد، نه فقط ماهیچه و مفصل. جزئیات را در کتاب مربوط بخوانید.
حرکت‌درمانی برنامه‌ی هدفمند برای درمان یا بازتوانی است که بر اساس ارزیابی طراحی می‌شود. ورزش عادی هدف عمومی‌تری دارد.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
فیزیوتراپی علمی است که به مردم کمک می‌کند دوباره حرکت کنند، درد کمتری داشته باشند و به زندگی برگردند. کتاب‌های این دسته ابزار آموزش درمانگران‌اند: پایه‌ی علمی، روش ارزیابی، تمرین و راهنمای عملی. مهم این است که کتاب را با مرحله و گرایش خودتان هماهنگ کنید و هیچ‌گاه جای متخصص را با آن پر نکنید.
در دسته‌ی فیزیوتراپی کتاب‌جم می‌توانید عنوان‌های تخصصی را ببینید، مشخصات هر کتاب را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. با یک کتاب شروع کنید و قدم به قدم پیش بروید.
