زبان اسپانیایی
پردیس پرویزی
دانشگاه تهران
پردیس پرویزی
دانشگاه تهران
از اسپانیا تا مکزیک، از آرژانتین تا کلمبیا، صدها میلیون نفر به زبان اسپانیایی حرف میزنند و این زبان یکی از پرگویشورترین زبانهای جهان است. برای فارسیزبانها، زبان اسپانیایی میتواند دری به فرهنگهای تازه باشد: ادبیات آمریکای لاتین، سینمای اسپانیاییزبان، تجارت و سفر. این صفحه برای کسی نوشته شده که میخواهد کتاب زبان اسپانیایی بخرد، به ترجمه از اسپانیایی به فارسی و برعکس علاقه دارد، یا فقط میخواهد بداند یادگیری این زبان از کجا شروع میشود.
منابع فارسی این حوزه در مقایسه با انگلیسی هنوز کم است و دستهی ما هم فعلا موجودی محدودی دارد. برای همین بیش از آنکه فهرست بلند کتاب بدهیم، راهنمای انتخاب و مسیر یادگیری مینویسیم؛ بهویژه برای دانشجوها و مترجمهایی که با متن اسپانیایی سروکار دارند.
اسپانیایی از خانوادهی زبانهای رومیایی است که از لاتین آمدهاند. ایتالیایی، فرانسوی، پرتغالی و رومانیایی هم در همین خانوادهاند. این زبان زبان رسمی اسپانیا، بیشتر کشورهای آمریکای مرکزی و جنوبی و چند کشور دیگر است. برزیل استثنا است و در آنجا پرتغالی حرف میزنند.
بین گویشهای این زبان تفاوت هست. اسپانیایی اسپانیا با اسپانیایی مکزیک یا آرژانتین در تلفظ، بعضی واژهها و بعضی ساختارهای دستوری تفاوتهایی دارد. با این حال، همهی گویشها برای گویندههای دیگر قابل فهم است و کتابهای آموزشی معمولا یک شکل استاندارد را میآموزند که در همه جا فهمیده میشود.
این زبان در سازمان ملل زبان رسمی است و در تجارت، سیاست، رسانه و هنر اهمیت دارد. اگر بخواهیم ساده بگوییم، زبان اسپانیایی راهی است برای ارتباط با بخش بزرگی از جهان که با انگلیسی به سختی میشود به آن رسید.
دلیلها متفاوت است. بعضیها عاشق ادبیات آمریکای لاتیناند و میخواهند رمانهای آن را به زبان اصلی بخوانند. بعضی برای مهاجرت، تحصیل یا کار به یکی از کشورهای اسپانیاییزبان نیاز دارند. بعضی هم در رشتهی مترجمی یا زبانشناسی درس میخوانند و میخواهند زبان سوم یا چهارم را هم اضافه کنند.
دلیل دیگر لذت موسیقی، سینما و فوتبال است. برای خیلیها شروع یادگیری زبان اسپانیایی همین کنجکاوی ساده بوده است: میخواستند ترانهای را بفهمند یا با یک دوست اسپانیاییزبان حرف بزنند. کنجکاوی انگیزهی خوبی است و اگر با منبع درست همراه شود، به مهارت واقعی میرسد.
و گروه مهمی هم هستند که به ترجمه علاقه دارند. کتابهای این دسته بیشتر به همین گروه خدمت میکنند و ما در ادامه دربارهشان توضیح میدهیم. اگر شما هم مترجم یا دانشجوی مترجمی هستید، احتمالا این بخشها برایتان کاربردیتر است.
یک خبر خوب برای مبتدیها: اسپانیایی با الفبای لاتین نوشته میشود و املایش نسبتا قاعدهمند است. یعنی اگر قاعدههای خواندن را یاد بگیرید، تقریبا هر واژهی نوشتهشده را میتوانید درست بخوانید. این برخلاف انگلیسی است که املایش پر از استثناست.
اسپانیایی پنج مصوت ساده دارد: «آ»، «اه»، «ای»، «او» کوتاه و «او» بلند. هر مصوت همیشه یک صدا دارد و کشیدگیهای پیچیده ندارد. این برای فارسیزبانها که مصوتهای سادهای دارند، سادهتر از انگلیسی است. صامتها هم بیشترشان آشنا هستند؛ فقط چند حرف مثل «ر» غلتان در اسپانیایی مهم است. فارسیزبانها معمولا «ر» را خوب تلفظ میکنند و این یک مزیت است.
حرفی هم هست که فقط در اسپانیایی دیده میشود: «ن» با یک موج بالایش که صدای «نی» میدهد. علامتهای سؤال و تعجب در اسپانیایی هم هم اول جمله و هم آخر آن میآیند و اول جمله برعکس نوشته میشوند. شاید اول عجیب به نظر برسند، ولی خیلی زود به آنها عادت میکنید.
ترتیب جمله در اسپانیایی مثل انگلیسی فاعل، فعل و مفعول است، ولی انعطاف بیشتری دارد. برای فارسیزبانها که فعل را آخر میآورند، این ترتیب کمی تازگی دارد. با این حال ساختار ساده است و مبتدی میتواند خیلی زود جملههای کوتاه بسازد.
بخش سختتر، صرف فعل است. در فارسی هم فعل صرف میشود، ولی در اسپانیایی تعداد زمانها و شکلهای فعل بیشتر است. هر فعل بسته به شخص و زمان شکل عوض میکند و بخشی از افعال بیقاعدهاند. این چیزی است که بیشتر وقت مبتدی را میگیرد و کتابهای خوب جدولها و تمرینهای فراوان برایش دارند.
اسمها در اسپانیایی جنسیت دارند: مذکر یا مؤنث. این برای فارسیزبانها تازه است، چون فارسی جنسیت دستوری ندارد. صفتها هم با اسم هماهنگ میشوند. اما قاعدهی کلی ساده است و اگر همراه هر واژهی تازه جنسیتش را هم یاد بگیرید، بعدا به دردسر نمیافتید.
وقتی میخواهید کتاب زبان اسپانیایی بخرید، چند نکته را در نظر بگیرید.
کتاب مبتدی از الفبا و جملههای ساده شروع میکند. کتاب سطح بالاتر فرض میگیرد پایه را بلدید. اگر مطمئن نیستید، صفحههای نخست یا فهرست مطالب را نگاه کنید.
اگر برای گردشگری و مکالمه یاد میگیرید، کتاب عبارتهای کاربردی مناسب است. اگر برای دانشگاه، کتاب دستور و متنخوانی. اگر برای ترجمه، کتابهای ویژهی ترجمه که در ادامه از آنها میگوییم.
بعضی کتابها توضیحهایشان به فارسی است و بعضی به زبان دیگر. اگر تازهکارید، توضیح فارسی سرعت یادگیری را بالا میبرد.
هر کتاب آموزشی باید تمرین داشته باشد. اگر پاسخ تمرینها هم آمده باشد، میتوانید خودتان را بسنجید.
مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است. پیش از سفارش میتوانید مؤلف، ناشر و مترجم را ببینید و با کتابهای دیگر مقایسه کنید.
کتابهایی که فعلا در این دسته داریم دو عنوان مربوط به ترجمهاند، و این خودش نشانهای است از اینکه بخش بزرگی از منابع فارسی زبان اسپانیایی به ترجمه برمیگردد.
اولی «اصول و روش کاربردی ترجمه (اسپانیایی- فارسی)» است. از عنوانش برمیآید که دربارهی اصول ترجمه و شیوهی به کار بستن آنها میان این دو زبان نوشته شده است. کسی که میخواهد ترجمه را حرفهایتر یاد بگیرد یا دانشجوی رشتهی مترجمی است، معمولا سراغ چنین کتابی میرود.
دومی «آموزش کاربردی ترجمه متون اسلامی به زبان اسپانیایی (متن، درک مطلب، تمرین و واژهنامه)» است. طبق عنوان، این کتاب ساختاری آموزشی دارد: متن، درک مطلب، تمرین و واژهنامه. موضوعش هم ترجمهی متنهای اسلامی به اسپانیایی است. برای کسانی که در این حوزه کار میکنند یا میخواهند وارد شوند، منبعی تخصصی است.
ما دربارهی محتوای دقیق این کتابها از عنوانشان بیش از این نمیگوییم. برای هر دو، فهرست مطالب، مشخصات و توضیح ناشر در صفحهی خود کتاب هست و پیش از سفارش میتوانید بخوانید.
هر کس ترجمه کرده میداند که ترجمهی واژهبهواژه معمولا به متنی بیروح یا حتی نادرست میرسد. هر زبان طرز فکر خودش را دارد و اصطلاحها، ضربالمثلها و ساختارهایش را. مترجم خوب معنا را از یک زبان میگیرد و در زبان دیگر دوباره میسازد.
در ترجمهی اسپانیایی به فارسی چند مشکل معمول پیش میآید. اول جنسیت دستوری: اسمها و صفتها در اسپانیایی جنسیت دارند و فارسی ندارد، پس مترجم باید بفهمد در متن چه چیزی مهم است. دوم زمانهای فعل: اسپانیایی چند زمان دارد که در فارسی معادل دقیق ندارند. سوم لحن و احترام: اسپانیایی برای خطاب دو شکل رسمی و غیررسمی دارد که انتخاب درستش به موقعیت بستگی دارد.
در ترجمهی فارسی به اسپانیایی هم مسئلههایی هست: جملههای بلند فارسی را باید شکست، حرفهای اضافه را درست انتخاب کرد و نثر را به شکلی که برای گویندهی اسپانیاییزبان طبیعی باشد نوشت. برای اینها تمرین لازم است و کتابهایی که تمرین دارند بسیار مفیدند.
اگر ترجمه برایتان مهم است، دستهی مترجمی زبان انگلیسی و مترجمی زبان فرانسه هم کتابهایی دارند که اصول کلی ترجمه را نشان میدهند و برای هر زبانی به کار میآیند.
متن تخصصی، مثل متن مذهبی، حقوقی یا علمی، واژگان خاص خودش را دارد. مترجم باید بداند هر اصطلاح در آن حوزه چه معادلی دارد. خیلی از کتابهای آموزش ترجمه به همین دلیل واژهنامهای در پایان یا آغاز هر درس میآورند.
کتابی که در عنوانش «متن، درک مطلب، تمرین و واژهنامه» دارد، از همین الگو پیروی میکند. الگوی کلی چنین آموزشی اینطور است: اول یک متن را میخوانید، بعد با پرسشها میزان فهمتان را میسنجید، بعد ترجمهی تمرینی میکنید و واژهها را در واژهنامه مرور میکنید. این چرخه یکی از مؤثرترین روشهای یادگیری ترجمه است.
یک نکتهی مهم دربارهی متنهای حساس، بهخصوص مذهبی: دقت در ترجمه اهمیت ویژهای دارد، چون اشتباه کوچک ممکن است معنا را عوض کند. مترجم باید با احتیاط و با مراجعه به منبعهای معتبر کار کند. این کتابها میتوانند شروع خوبی باشند، ولی برای کار حرفهای در این حوزه تمرین و بازبینی متخصص هم لازم است.
اگر میخواهید زبان اسپانیایی را از صفر شروع کنید، این مسیر ساده را پیشنهاد میکنیم.
هیچکدام از این مرحلهها را نمیتوان کامل حذف کرد. اما نسبتها بستگی به هدفتان دارد. اگر هدفتان مکالمه است، بخش گفتار را پررنگتر کنید. اگر ترجمه است، خواندن و نوشتن را.
چند اشتباه هست که بیشتر فارسیزبانها در یادگیری زبان اسپانیایی تکرار میکنند. دانستنشان از افتادن در دام جلوگیری میکند.
در اسپانیایی حرف «ه» معمولا خوانده نمیشود. فارسیزبانها که به خواندن «ه» عادت دارند، گاهی این حرف را تلفظ میکنند. قاعده را یاد بگیرید و مراقب باشید.
چون در فارسی جنسیت دستوری نداریم، جنسیت اسمها را فراموش میکنیم. اما در اسپانیایی این حیاتی است. هر واژه را با حرف تعریفش یاد بگیرید تا جنسیتش هم در ذهن بماند.
هر زبان الگوهای خودش را دارد. اگر جمله را در ذهن ابتدا به فارسی بسازید و بعد واژهبهواژه ترجمه کنید، نتیجه معمولا نامفهوم است. باید با الگوهای خود اسپانیایی آشنا شوید.
صرف فعل سخت است، اما راه فرار ندارد. خیلیها این بخش را نصفهنیمه یاد میگیرند و بعد سالها با فعلها مشکل دارند. هر روز یک مقدار کم صرف تمرین کنید.
اگر منتظر باشید تا زبانتان کامل شود که حرف بزنید، هرگز حرف نمیزنید. از همان ابتدا با جملههای ساده شروع کنید و اشتباهها را به عنوان بخشی از راه بپذیرید.
کسی که پیشتر انگلیسی یا فرانسه یاد گرفته باشد، در یادگیری زبان اسپانیایی مزیت دارد. بسیاری از واژههای لاتینتبار در این زبانها مشترک است و ساختارهایی مثل زمانهای فعل هم شباهت دارد. اگر انگلیسی بلد باشید، دهها واژه را در اسپانیایی میشناسید بیآنکه هرگز یاد گرفته باشید.
اگر میخواهید بدانید زبانهای دیگر چطور با هم فرق میکنند، دستهی زبانشناسی نگاه کلیتری میدهد. برای کسانی که به ادبیات علاقه دارند، دستهی زبان و ادبیات انگلیسی هم مسیر مقایسهی ادبیات زبانهای مختلف را باز میکند.
ترتیب یادگیری هم مهم است. اگر هیچ زبان خارجی بلد نیستید، خوب است با زبانی شروع کنید که منابع بیشتری دارد. اما اگر انگیزهتان اسپانیایی است، همینجا شروع کنید. انگیزه بیشتر از هر منبعی به یادگیری کمک میکند. کتابهایی هم دربارهی زبانهای دیگر مثل زبان ترکی استانبولی در همین بخش زبانهای خارجی هست که میتوانید مقایسه کنید.
خرید کتاب اولین قدم است و خواندن درست، قدم اصلی. چند توصیهی ساده برای استفادهی بهتر از کتاب زبان اسپانیایی داریم.
این روشها برای کتابهای ترجمه هم درستاند. تمرین ترجمهی معکوس، مثلا، به شما نشان میدهد کجای ترجمهتان لنگ میزند.
یکی از قویترین انگیزهها برای یادگیری زبان اسپانیایی، ادبیات آن است. میگل د سروانتس، نویسندهی «دنکیشوت»، از نامهای بزرگ ادبیات جهان است. در آمریکای لاتین هم نویسندههایی مثل گابریل گارسیا مارکز، خورخه لوئیس بورخس و شاعری چون پابلو نرودا نامهایی آشنا برای خوانندهی ایرانیاند. بسیاری از آثارشان به فارسی ترجمه شده و خوانندهی فارسیزبان آنها را میشناسد.
خواندن این آثار به زبان اصلی هدفی بلند است و لازمهاش سالها تمرین است، ولی همین هدف میتواند مسیر را معنا بدهد. حتی اگر هنوز به آن نرسیدهاید، خواندن یک ترانه یا شعر کوتاه به اسپانیایی و مقایسهاش با ترجمهی فارسی، تمرین خوبی برای هر زبانآموزی است.
فرهنگ اسپانیاییزبان فقط ادبیات نیست. غذا، جشنها، موسیقی و فوتبال هم بخشی از آناند. هر زبانآموزی که کمی به فرهنگ زبان مقصد علاقه نشان دهد، سریعتر یاد میگیرد، چون واژهها برایش زنده میشوند و فقط فهرستی بیجان نیستند.
فارسیزبانها در این بخش راحتاند، چون خودمان هم میان «تو» و «شما» فرق میگذاریم. زبان اسپانیایی هم برای خطاب دو شکل رسمی و غیررسمی دارد و انتخاب درستش به رابطهی گوینده و شنونده بستگی دارد. با دوست و همسن از شکل غیررسمی استفاده میکنند و با غریبه، بزرگتر یا در محیط کار معمولا از شکل رسمی.
در بعضی کشورهای آمریکای لاتین کاربرد این دو شکل با اسپانیا فرق میکند و ضمیرهای جمع هم متفاوتاند. مبتدی نباید نگران این تفاوتها باشد. کتابهای آموزشی معمولا یک گونه را آموزش میدهند و بعد اشارهای به تفاوتها میکنند. برای مترجم اما این تفاوت مهم است، چون انتخاب لحن درست به فهم متن مربوط میشود.
در ترجمهی فارسی به اسپانیایی، مترجم باید تصمیم بگیرد «شما»ی فارسی را با کدام شکل برگرداند. این یکی از ظریفترین تصمیمها است و فقط با شناخت موقعیت متن میشود درست انتخاب کرد. تمرین با متنهای واقعی به این مهارت کمک میکند.
تلفظ اسپانیایی برای ما نسبتا دوستانه است، اما چند نکته وجود دارد که بد نیست از ابتدا بدانید.
هر مصوت اسپانیایی ساده و بیکشش است. فارسیزبانها که تحت تأثیر انگلیسی مصوتها را میکشند یا تغییر میدهند، باید مراقب باشند. تلفظ روشن و کوتاه، حس طبیعیتری به گفتار میدهد.
اسپانیایی دو «ر» دارد: یکی ساده و یکی غلتان. جابهجا کردن آنها معنا را عوض میکند. فارسیزبانها معمولا در ساختن این صدا مشکلی ندارند و میتوانند از مهارت طبیعی خود استفاده کنند.
هر واژهی اسپانیایی یک هجای تکیهدار دارد و قاعدهی مشخصی برای تعیین آن هست. اگر تکیه را غلط بگذارید، ممکن است شنونده معنا را غلط بفهمد. با تکرار و گوش دادن این مسئله حل میشود.
بعضی حرفها مثل «ب» و «و» در گفتار اسپانیایی شبیه هم شنیده میشوند. این تفاوت برای املا مهم است ولی در تلفظ فاصلهی ناچیزی دارد. با خواندن زیاد یاد میگیرید کدام را چطور بنویسید.
تمرین به یادگیری زبان معنا میدهد. اگر میخواهید در کنار کتاب چند تمرین کوچک انجام دهید، اینها را امتحان کنید.
این تمرینها با هر کتابی جور درمیآیند. آنها را جای کتاب نگیرید؛ کنار کتاب انجام دهید. کتاب مسیر را نشان میدهد و تمرین شما را در آن مسیر جلو میبرد.
در دانشگاههای ایران، اسپانیایی بیشتر به صورت درس اختیاری، دورهی آزاد یا بخشی از رشتههای زبانهای خارجی و مترجمی ارائه میشود. اگر دانشجو هستید، کتابهای درسی را از استاد بپرسید. در بیرون از دانشگاه هم کلاسها و دورههای آموزشی مختلف وجود دارد که معمولا از کتابهای آموزشی مشخصی استفاده میکنند.
در بازار کار، دانستن زبان اسپانیایی در تجارت با کشورهای اسپانیاییزبان، ترجمه، گردشگری و روابط بینالملل میتواند مزیت باشد. البته فقط دانستن زبان کافی نیست و مهارتهای دیگر هم لازم است. ولی هر زبان اضافی، درهای تازهای باز میکند.
برای مترجمها هم دانستن اسپانیایی میتواند فرصت تخصصی باشد، چون مترجمهای این زبان نسبت به انگلیسی کمترند. البته برای تبدیل شدن به مترجم حرفهای باید سالها تمرین کرد و متنهای زیادی ترجمه کرد. کتابهایی مثل آنچه در همین دسته آمده، آغاز خوبی برای این راهاند.
نه بسیار آسان و نه بسیار سخت. املا ساده و مصوتها کماند و این کمک میکند. صرف فعل و جنسیت دستوری بخشهای چالشبرانگیزند. با تمرین منظم پیشرفت مشخص است.
کتاب مبتدی که از تلفظ و واژگان پایه شروع کند و تمرین و پاسخ داشته باشد. اگر هدفتان ترجمه است، بعد از پایه به سراغ کتابهای ویژهی ترجمه بروید.
برای دانشجویان و علاقهمندان ترجمه میان این دو زبان. اگر هنوز پایهی زبان اسپانیایی را ندارید، ابتدا پایه را تقویت کنید تا از کتاب بیشتر بهره ببرید.
از عنوانش پیداست که برای کسانی است که میخواهند متنهای اسلامی را به اسپانیایی ترجمه کنند و ساختار آموزشی شامل متن، درک مطلب، تمرین و واژهنامه دارد. مشخصات کامل در صفحهی کتاب هست.
بله، اما با معلم یا همصحبت سریعتر است. اگر معلم ندارید، کتاب منظم و تمرین هر روز جای خالی او را تا حدی پر میکند.
عدد قطعی نمیشود داد. بستگی به وقتی دارد که میگذارید و هدفتان. با نیم ساعت تمرین روزانه، بعد از چند ماه میتوانید جملههای ساده بسازید.
بله. نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است و قیمت و موجودی هر روز بهروز میشود.
زبان اسپانیایی یکی از زبانهای بزرگ جهان است و فارسیزبانها با املای منظم، مصوتهای ساده و ساختار قابل فهم آن میتوانند خیلی زود به نتیجه برسند. اگر هدفتان مکالمه است، از واژگان و جملههای ساده شروع کنید. اگر ترجمه است، به کتابهایی مثل «اصول و روش کاربردی ترجمه» و «آموزش کاربردی ترجمه متون اسلامی به زبان اسپانیایی» فکر کنید.
کتابهای این دسته را ببینید و نسخهی چاپی مناسب خودتان را آنلاین سفارش بدهید. و اگر همهی نیازهایتان در این دسته نبود، سری هم به زبانهای خارجی بزنید.