تقویم دیواری
هنوز کتابی در این دسته ثبت نشده است.
هنوز کتابی در این دسته ثبت نشده است.
تقویم دیواری یکی از آن چیزهایی است که همه دیدهایم و کمتر کسی دربارهاش فکر کرده است. کاغذی که روی دیوار آشپزخانه میآویزیم و ناخودآگاه از روی آن روز، ماه، تعطیلی و مناسبتها را میخوانیم. اما پشت هر تقویم دیواری یک دانش بزرگ ایستاده است: گاهشماری، یعنی روش آدمها برای شمردن و نامگذاری روزها و سالها. این صفحه برای کسانی است که میخواهند بدانند تقویم دیواری چه چیزی را در خود دارد، تقویم ایرانی چگونه ساخته شده و کتابهایی درباره زمان، جشنها و مناسبتها را از کجا شروع کنند.
یک نکته را صادقانه بگوییم: کتابجم کتابفروش است و تقویم دیواری خودش کتاب نیست. این زیردسته در بخش تقویم و سررسید قرار دارد و به گاهشماری و فرهنگ ایرانی مربوط است. برای همین این متن راهنمایی درباره دانش پشت تقویم است، نه فهرست کالا، و ادعا نمیکنیم چیزی را که ندارد عرضه میکند.
وقتی به یک تقویم دیواری ایرانی نگاه میکنیم، چند لایه اطلاعات میبینیم. لایه اول تاریخ شمسی است، یعنی روز و ماه و سال بر اساس گاهشماری رایج در ایران. لایه دوم معمولا تاریخ قمری است که برای مناسبتهای دینی و تقویم رسمی اهمیت دارد. لایه سوم تاریخ میلادی است که برای ارتباط با جهان و کار و سفر لازم است. لایه چهارم تعطیلیها و مناسبتهاست.
یعنی یک برگ کاغذ سه نظام زمانی را کنار هم گذاشته است. فهمیدن اینکه این سه نظام چطور کار میکنند و چرا با هم فرق دارند، بخش جذاب این موضوع است. اگر تا به حال فکر کردهاید چرا مناسبتهای قمری هر سال چند روز جابهجا میشوند، جواب همینجاست: سال قمری کوتاهتر از سال شمسی است.
سال شمسی بر پایه گردش زمین به دور خورشید است. آغاز سال ایرانی لحظهای است که خورشید در آغاز بهار به نقطه اعتدال میرسد، یعنی نوروز. شش ماه اول سال سیویک روزهاند، پنج ماه بعدی سی روزه و ماه آخر بیستونه روز است که در سال کبیسه به سی روز میرسد.
این ترتیب ساده به نظر میرسد، ولی پشتش محاسبه دقیقی نهفته است. گردش زمین کمی بیشتر از سیصدوشصتوپنج روز طول میکشد و همین باعث میشود گاهی یک روز به سال اضافه شود. مورخان و ستارهشناسان برای حل این مسئله قاعدههایی ساختهاند و کتابهای گاهشماری این روشها را شرح میدهند.
اگر کنجکاو هستید، بخشهایی از این تاریخ به دوره سلجوقی و اصلاح تقویم توسط گروهی از دانشمندان برمیگردد که خیام یکی از آنها بوده است. نام «جلالی» هم از همین دوران باقی مانده است.
نام ماههای ایرانی زیبا و پرمعنا هستند: فروردین، اردیبهشت، خرداد، تیر، مرداد، شهریور، مهر، آبان، آذر، دی، بهمن و اسفند. بیشتر این نامها ریشه در فرهنگ ایران باستان دارند و بعضی به نام فرشتگان یا مفاهیم اخلاقی و طبیعی در آیینهای کهن اشاره میکنند.
کتابهایی هستند که ریشه و معنای هر ماه را شرح میدهند و نشان میدهند این نامها چگونه به ما رسیدهاند. خواندن آنها لذتی دارد، چون هر بار که نام یک ماه را میگوییم، به گذشتهای هزارساله وصل میشویم. اگر بخواهید به خانواده یا بچهها معنای نام ماهها را بگویید، همین کتابها منبع خوبیاند.
یکی از بزرگترین مناسبتهای تقویم ایرانی نوروز است، آغاز بهار و سال نو. آیینهایی مثل خانهتکانی، چیدن سفره هفتسین و دید و بازدید نوروزی در فرهنگ ایرانی جایگاه ویژهای دارند. نوروز در بسیاری از کشورهای منطقه هم جشن گرفته میشود.
جشنهای دیگری هم هستند: چهارشنبهسوری در آستانه سال نو، شب یلدا در بلندترین شب سال، مهرگان در پاییز و سده در زمستان. هر کدام ریشه و آیینهای خودش را دارد و درباره هر یک کتابهای فرهنگی و تاریخی نوشته شده است.
البته بحث درباره ریشه دقیق و معنای بعضی آیینها میان پژوهشگران متفاوت است. کتاب خوب این اختلافنظرها را پنهان نمیکند و ادعاهای قطعی بدون سند نمیآورد. هنگام انتخاب کتاب به همین نکته توجه کنید.
تقویم رسمی ایران علاوه بر تاریخ شمسی، مناسبتهای قمری را هم نشان میدهد. ماههای قمری بر پایه گردش ماه به دور زمیناند و هر ماه بیستونه یا سی روز است. سال قمری حدود ده یا یازده روز از سال شمسی کوتاهتر است، برای همین مناسبتهای قمری هر سال در تاریخهای متفاوتی از تقویم شمسی میافتند.
این موضوع برای کسانی که برنامهریزی میکنند اهمیت دارد. برای همین در تقویم دیواری، تعطیلیهای قمری با تاریخ شمسی تطبیق داده میشوند و هر سال با سال قبل فرق دارند. اگر میخواهید بدانید این تطبیق چگونه انجام میشود، کتابهای گاهشماری و نجوم مقدماتی پاسخ میدهند.
در مورد مناسبتهای دینی، رویکرد کتابجم بیطرف و محترمانه است و درباره اعتقادات نظر نمیدهد. این کتابها فقط از دید فرهنگی و تاریخی به تقویم میپردازند.
در دورهای که تلفن همراه هر تاریخی را نشان میدهد، جالب است که تقویم دیواری هنوز جای خودش را دارد. دلیلش شاید این باشد که تقویم دیواری کل ماه را یکجا نشان میدهد و میشود روی آن برنامهریزی کرد. خانواده میتواند مناسبتها، قرارها و تولدها را در یک نگاه ببیند.
تقویم دیواری چیزی از دکور هم دارد. عکسهای زیبا، خطاطی و تصویرسازی روی تقویمها، آن را به یک اثر هنری تبدیل میکند. بسیاری از خانهها و ادارات، تقویم را نه فقط برای تاریخ که برای زیبایی میآویزند. همین ترکیب کاربرد و زیبایی است که تقویم را ماندگار کرده است.
هنر چاپ و طراحی تقویم هم موضوع جالبی است و به گرافیک و خوشنویسی گره میخورد. اگر دنبال این جنبه هستید، منابع طراحی و خوشنویسی را ببینید.
تقویم دیواری تنها گزینه نیست. تقویم رومیزی کوچکتر است و کنار کار روی میز قرار میگیرد. تقویم جیبی کوچکتر است و همراه آدم به همه جا میرود. سررسید هم دفتری است که علاوه بر تاریخ، برای یادداشت و برنامهریزی روزانه فضا دارد. هر کدام کاربرد خودش را دارد.
در کتابجم این چهار در بخش تقویم و سررسید کنار هم آمدهاند. اگر میخواهید بدانید کدام برای شما مناسبتر است، به دسته تقویم رومیزی، تقویم جیبی و سررسید نگاه کنید. صفحه مادر همه اینها تقویم و سررسید است. هر کدام مشخصات و موجودی خودش را دارد که هر روز بهروز میشود.
در تقویم ایرانی هفته از شنبه شروع میشود و با جمعه به پایان میرسد. نام روزها، از شنبه و یکشنبه تا پنجشنبه و جمعه، همان چیزی است که هر روز به کار میبریم. جمعه تعطیلی رسمی هفته است و در بسیاری از تقویمهای دیواری با رنگ متفاوتی نشان داده میشود.
سال به چهار فصل تقسیم میشود و هر فصل سه ماه دارد: بهار، تابستان، پاییز و زمستان. آغاز هر فصل با نقطهای از گردش زمین به دور خورشید مربوط است. تقویمهای دیواری اغلب برای هر فصل تصویری خاص دارند و همین تنوع تصویر، خود بخشی از جذابیت آنهاست.
بچهها با تقویم دیواری خوب زمان را یاد میگیرند. هر روز که یک خانه را خط میزنند، معنای «گذشتن» را حس میکنند و کمکم مفهوم هفته و ماه در ذهنشان شکل میگیرد. اگر فرزندی دارید، تقویم را به او بسپارید تا مناسبتهای ماه را علامت بزند. این یک تمرین ساده و شیرین است.
زمین برای یک بار گردش کامل به دور خورشید کمی بیشتر از سیصد و شصت و پنج روز وقت لازم دارد. این «کمی بیشتر» اگر جمع شود، در چند سال به یک روز کامل میرسد. برای اینکه تقویم از فصلها عقب نیفتد، هر چند سال یک بار یک روز به ماه آخر اضافه میکنند. به آن سال، «کبیسه» میگویند و در آن ماه اسفند سی روز میشود.
محاسبه دقیق این سالها موضوع کتابهای گاهشماری است و جزئیاتش پیچیده است. برای آگاهی عمومی همین اندازه کافی است: کبیسه راهی است برای اینکه نوروز همیشه در آغاز بهار بماند. همین دقت است که تقویم ایرانی را از نظر علمی معتبر کرده است.
اگر دوست دارید شخصا بفهمید که چرا این قاعدهها لازماند، یک کتاب مقدماتی نجوم یا گاهشماری بخوانید. بسیاری از این کتابها با مثالهای ساده مسئله را روشن میکنند.
ایرانیها تنها کسانی نیستند که تقویم خودشان را دارند. تقویم میلادی که امروز در بیشتر کشورها برای کارهای رسمی به کار میرود، یک نظام شمسی است. تقویم قمری هجری در کشورهای اسلامی برای مناسبتهای دینی استفاده میشود. بعضی فرهنگها هم تقویمهای ویژهای دارند که ترکیبی از حرکت ماه و خورشید است.
مقایسه این تقویمها، هم از نظر علمی و هم فرهنگی، جذاب است. میبینید هر ملتی با نگاه به آسمان و فصلها، راهی برای شمردن زمان ساخته است. کتابهایی که چند تقویم را مقایسه میکنند، برای کسی که میخواهد نگاه وسیعتری داشته باشد، مناسباند.
در دنیای امروز که ارتباط بین کشورها زیاد است، آشنایی با تفاوت تقویمها به کارتان میآید. مثلا وقتی با کسی در کشور دیگر قرار میگذارید، باید بدانید تاریخ را با کدام تقویم میگویید.
تقویم در اصل برای زندگی کشاورزی ساخته شد. کشاورز باید میدانست کی بکارد و کی برداشت کند و برای این کار باید فصلها را پیشبینی میکرد. پس گاهشماری کهن با مشاهده آسمان و طبیعت پیوند خورده است. بسیاری از جشنهای ایرانی هم به همین چرخه فصلها بستگی دارند: نوروز آغاز بهار، مهرگان پاییز و یلدا بلندترین شب سال.
حتی امروز که بیشتر ما کشاورز نیستیم، این ریتم فصلها در فرهنگ ما مانده است. خوردنیهای هر فصل، مناسبتهای هر ماه و ضربالمثلهایی درباره ماهها و روزها همه از همین ریشهاند. کتابهایی که فرهنگ عامه و آیینهای مردمی را جمع میکنند، این پیوند را نشان میدهند.
اگر میخواهید فرزندانتان با این میراث آشنا شوند، خواندن این کتابها با هم و صحبت درباره آیینهای خانوادگی، راه خوبی است.
یکی از کاربردهای اصلی تقویم دیواری برنامهریزی خانواده است. با یک نگاه میتوانید ببینید فردا چه اتفاقی افتاده، این هفته چه قراری دارید و ماه بعد چه تعطیلیای در پیش است. برای همین در بسیاری از خانهها، تقویم دیواری مرکز هماهنگی است.
چند ایده برای استفاده بهتر: برای هر عضو خانواده یک رنگ انتخاب کنید. مناسبتهای ثابت مثل تولدها را در ابتدای سال بنویسید. کارهای تکراری، مثل زباله یا پرداخت قبضها را با علامت ثابت مشخص کنید. و هر شب یک بار نگاهی به فردا بیندازید.
این روش ساده جلوی بسیاری از فراموشیها را میگیرد. اگر میخواهید برنامهریزی دقیقتری داشته باشید، سررسید هم گزینهای است که برایش فضای بیشتری برای یادداشت دارد و میتوانید کنار تقویم دیواری از آن استفاده کنید.
در ایران، تقویم دیواری سابقهای طولانی بهعنوان یک اثر تصویری دارد. عکس، نقاشی، خوشنویسی و تصویرسازی روی تقویمها، آن را از یک ابزار ساده به یک اثر هنری تبدیل میکند. بعضی خانوادهها تقویمهای سالهای گذشته را نگه میدارند و برای آنها خاطرهای دارند.
طراحی یک تقویم چالشهایی دارد: هم باید زیبا باشد و هم خوانا. اندازه خط، فاصله ستونها و رنگ تعطیلیها باید طوری باشد که از فاصله دو سه متری خوانده شود. این مسئلهها موضوع کتابهای طراحی و گرافیکاند و اگر میخواهید دانش بیشتری بگیرید، آن دستهها را هم بگردید.
خوشنویسی در تقویمها هم جایگاه ویژهای دارد. نوشتن نام ماهها و مناسبتها با خط زیبا، ارتباطی بین هنر قدیم و کاربرد امروز میسازد.
اگر پس از خواندن این صفحه کنجکاو شدید، انواع کتابهای مرتبط را میتوانید جستوجو کنید. دسته اول کتابهای تاریخ گاهشماریاند که تقویمهای ایران باستان، اسلامی و میلادی را مقایسه میکنند. دسته دوم کتابهای آیینها و جشنهای ایرانیاند که درباره نوروز، یلدا و مهرگان مینویسند.
دسته سوم کتابهای نجوم مقدماتی و گردش زمین و ماهاند که پایه علمی تقویم را توضیح میدهند. دسته چهارم کتابهای خوشنویسی و طراحیاند که به زیبایی تقویم میپردازند. برای هر کدام باید مشخصات کتاب را در صفحهی خودش ببینید. ما در اینجا نام کتاب مشخصی را ادعا نمیکنیم، چون ممکن است در این دسته نباشد.
یکی از بهترین کاربردهای این موضوع، آموزش به کودکان است. کودک از پنج شش سالگی میتواند بفهمد امروز چه روزی است و فردا چه روزی است. با تقویم دیواری میتوانید این مفهوم را ملموس کنید. هر صبح از او بخواهید تاریخ روز را پیدا کند و یک خانه را علامت بزند.
بعد کمکم مفهوم ماه، فصل و سال را اضافه کنید. از او بپرسید تولدش در کدام ماه است و چند ماه مانده. چند روز تا نوروز باقی است. این پرسشها هم ریاضی را تمرین میکنند و هم انتظار و صبر را. کودکی که با تقویم بزرگ میشود، حس بهتری از زمان دارد.
کتابهای کودک درباره ماهها، فصلها و جشنها هم میتوانند کمک کنند. مشخصات و سن مناسب هر کتاب را در صفحهی خودش بخوانید. در این متن نام کتاب مشخصی نمیآوریم چون ممکن است در این دسته موجود نباشد.
در بسیاری از خانوادهها و شرکتها رسم است که پایان سال تقویم هدیه بدهند. اگر میخواهید تقویم دیواری هدیه بدهید، چند نکته را در نظر بگیرید. اندازه و محل نصب گیرنده، سلیقه او در تصاویر و اینکه آیا به تعطیلیها و مناسبتهای دقیق نیاز دارد یا نه. تقویمی که مناسبتهای ایرانی را با دقت و درست آورده، برای همه خانوادهها مفید است.
پیش از سفارش هر مورد، مشخصات آن را در صفحهی خودش بخوانید و ببینید اطلاعات با نیاز شما جور است یا نه. قیمت و موجودی هر روز بهروز میشود و همیشه بهتر است آخرین اطلاعات را ببینید.
اگر میخواهید هدیهای فرهنگی بدهید، یک کتاب درباره گاهشماری یا جشنهای ایرانی را کنار تقویم بگذارید. این ترکیب هم کاربردی است و هم دانش میدهد.
«گاهشماری» یعنی روش شمردن و نامگذاری زمان. «اعتدال» زمانی است که طول شب و روز برابر است و آغاز بهار و پاییز به آن وابسته است. «انقلاب تابستانی و زمستانی» زمانی است که طولانیترین روز یا شب سال رخ میدهد. «کبیسه» سالی است که یک روز اضافه دارد. «هجری شمسی» نام رسمی تقویم رایج ایران است و «هجری قمری» نام تقویم ماهمحور.
وقتی این واژهها را بشناسید، خواندن هر کتاب گاهشماری آسانتر میشود. پیشنهاد میکنیم از همین واژهها یک برگه بسازید و کنار تقویم دیواری بچسبانید. هر بار که به تقویم نگاه میکنید، یکی از آنها را مرور کنید.
خیلیها تقویم را فقط ابزاری برای دانستن تاریخ میدانند. اما اگر آن را با دقت بخوانیم، بخش بزرگی از فرهنگ ما در آن ثبت شده است. مناسبتهایی که هر ماه کنار روزها آمدهاند، شخصیتهایی که نام روزشان را دارند و رویدادهای تاریخی و فرهنگی همه بخشی از حافظه جمعیاند.
پس تقویم دیواری فقط زمان نیست، حافظه هم هست. و کتابهایی که این حافظه را شرح میدهند، به ما کمک میکنند بهتر بفهمیم هر روز چه معنایی دارد. این نگاه را میشود با یک کتاب خوب و کمی کنجکاوی شروع کرد.
پیش از خرید، هدفتان را روشن کنید. برای کودکان میخواهید؟ برای پژوهش؟ برای سرگرمی و آگاهی عمومی؟ کتاب کودک زبان ساده و تصویر زیاد دارد. کتاب پژوهشی سند و ارجاع دارد و لحنش رسمیتر است. کتاب عمومی جایی بین این دو است.
به نویسنده و منابع کتاب توجه کنید. در موضوعاتی مثل ریشه جشنها و تاریخهای باستانی، ادعاهای بیسند زیاد است. کتابی که منبع میدهد و اختلافنظرها را میگوید، قابلاعتمادتر است. سال انتشار هم مهم است، چون پژوهشهای تازه ممکن است برداشتهای قدیمی را اصلاح کرده باشد.
اشتباه اول اینکه سال شمسی را با سال میلادی یکی بدانیم. هر دو بر پایه خورشیدند ولی آغاز و تعداد روز ماههایشان فرق دارد. اشتباه دوم اینکه فکر کنیم مناسبتهای قمری هر سال در یک تاریخ شمسی میافتند. این طور نیست و هر سال جابهجا میشوند.
اشتباه سوم اینکه هر روایتی درباره ریشه جشنها را بیبررسی بپذیریم. بعضی از ادعاها سند محکمی ندارند. اشتباه چهارم اینکه تصور کنیم تقویم فقط تاریخ است. تقویم بخشی از فرهنگ، باورها و زندگی روزمره است.
اشتباه پنجم: نادیده گرفتن تفاوت تاریخ آغاز سال در جاهای مختلف. آغاز سال در فرهنگهای مختلف تفاوت دارد و همین میتواند در گفتوگو ابهام ایجاد کند.
تقویم دیواری ابزار برنامهریزی است. اگر میخواهید بیشتر از آن استفاده کنید، چند راه ساده هست. مناسبتهای مهم خانوادگی، مثل تولدها و سالگردها را از ابتدای سال روی آن بنویسید. با رنگهای مختلف، کارهای مربوط به افراد خانواده را جدا کنید. مهلتهای مهم، مثل پرداخت اقساط یا مراجعههای اداری، را علامت بزنید.
تقویم را جایی بیاویزید که همه ببینند، مثل آشپزخانه یا راهرو. چیزی که دیده نشود، فراموش میشود. و در پایان هر ماه، نگاهی به آنچه انجام شده بیندازید. این کار ساده به شما کمک میکند ماه بعد را بهتر برنامهریزی کنید.
در محل کار هم همینطور. تقویم دیواری برای تیمها ابزار مشترکی است که نشان میدهد چه کاری چه زمانی باید تمام شود. یک نگاه به آن، همه را همجهت میکند.
تقویم فقط ابزار شمارش نیست. هر بار که یک برگ را ورق میزنیم، ماهی به پایان میرسد. برای همین تقویمها در ادبیات و هنر جایگاه دارند. شاعران از گذر ایام نوشتهاند و نقاشان و خوشنویسان آن را تصویر کردهاند. کتابهایی هستند که زمان را از دید فلسفی و ادبی بررسی میکنند و خواندنشان کنار موضوع گاهشماری لذتبخش است.
اگر دوست دارید بدانید گذر زمان چگونه در فرهنگ ایرانی جلوه کرده، به سراغ ادبیات فارسی بروید. حتی بدون خواندن یک کتاب مشخص، فکر کردن به اینکه تقویم چه معنایی برای ما دارد، خودش تجربه جالبی است.
نه. تقویم دیواری کتاب نیست. این زیردسته در بخش تقویم و سررسید قرار دارد و درباره گاهشماری و فرهنگ ایرانی است. مشخصات هر مورد را در صفحهی خودش ببینید.
تقویم شمسی بر پایه گردش زمین به دور خورشید و تقویم قمری بر پایه گردش ماه به دور زمین است. سال قمری کوتاهتر است و مناسبتهای قمری هر سال جابهجا میشوند.
از نوروز، یعنی آغاز بهار و لحظه اعتدال بهاری.
شش ماه اول سیویک روز، پنج ماه بعد سی روز و ماه آخر بیستونه روز است که در سال کبیسه سی روز میشود. این ترتیب برای تطبیق با گردش زمین شکل گرفته است.
کتاب مقدماتی درباره تاریخ گاهشماری و جشنهای ایرانی. سطح و منبع کتاب را در مشخصاتش ببینید.
برای هر مورد موجود، نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر روز بهروز میشود.
تقویم دیواری کاغذی ساده است که پشتش دانشی هزارساله ایستاده. از گردش زمین و ماه تا نوروز و یلدا، از نام ماهها تا تعطیلیها، همه در یک نگاه جمع شدهاند. امیدواریم این راهنما نگاه تازهای به تقویم دیواری داده باشد و اگر خواستید عمیقتر شوید، کتابهای گاهشماری و فرهنگ ایرانی را دنبال کنید.
برای دیدن موارد مرتبط به دستههای تقویم و سررسید و تقویم رومیزی سر بزنید. مشخصات هر مورد در صفحهی خودش است و قیمت و موجودی هر روز بهروز میشود.