سیاست صنعتی

سیاست‌های صنعتی امواج مختلفی را طی چند دهه گذاشته پشت سر گذاشته به نحوی که در دوره‌ای یهترین سیاست نبود سیاست صنعتی بوده و در دوره دیگر به خصوص بعد از بحران مالی سال 2008 و موفقیت‌های معجزه آسای آسیای شرقی، بازاندیشی نسبت به سیاست‌های صنعتی مورد توجه محافل علمی و سیاستگذاری قرار گرفت. کتاب پیش رو شرح حالی در جزئیات مباحث سیاست صنعتی، متمرکز بر شالوده‌های نظری سیاست صنعتی، درادبیات اقتصاد توسعه و ادبیات ویژه سیاست صنعتی، تبیین و شناسائی راهبردها و ابزارهای سیاست صنعتی است و از این رو علاوه بر محافل علمی و دانشگاهی می‌تواند جهت دستیابی به محتوای کاربردی برای جامعه سیاست‌گذاری مفید باشد. فهرست مطالب کتاب سیاست صنعتی فصل اول: تعاریف و مفاهیم 13 -1 سیاست صنعتی :تعاریف و مفاهیم 13 -1-1 تعریف سیاست صنعتی 13 -2-1 خاستگاه نظری مفهوم سیاست صنعتی 19 فصل دوم: رویکردها و مکاتب اقتصادی مرتبط با سیاست صنعتی 33 -2 سیر تاریخی رویکردهای نظری و مکاتب اقتصادی مرتبط با سیاست صنعتی 33 -1-2 دیدگاه مکاتب اصلی اقتصادی در سیاست صنعتی 33 -2-2 پارادایم‌های اصلی سیاست صنعتی 40 فصل سوم: نظریه‌های سیاست صنعتی 49 -3 تحولات نظری در سیاست‌های صنعتی 49 -1-3 تحولات در نظریه سیاست صنعتی 50 -2-3 نقش دولت در توسعه صنعتی 60 -3-3 نظریه‌های مرتبط با سیاست صنعتی 69 فصل چهارم: راهبردها و ابزارهای سیاست صنعتی 105 -4 راهبردها و ابزارهای سیاست صنعتی 105 -1-4 راهبردهای سیاست صنعتی 105 -2-4 راهبردهای غیرمستقیم توسعه صنعتی 120 -3-4 ابزارهای سیاست صنعتی 123 منابع و ماخذ 129 اهمیت این کتاب در این است که تاریخچه مباحث مرتبط با سیاست صنعتی را گردآوری کرده و در اختیار خواننده محترم می‌گذارد. آشنایی با این تاریخچه، در این بحث یا در هر بحثی دیگر ، جهت آشنایی عمیقتر با دلایل طرح نظریه‌ها و مفاهیم ذیربط با آنها و همینطور شناخت مرزبندی میان دیدگاه‌های مختلف مهم و ضروری است. همانطور که میدانیم سابقه توسعه صنعتی به انقلاب صنعتی اول در انگلستان باز میگردد. به زمانی که جیمز وات ماشین بخار خود را در سال 1769 بر روی دوش نوآوران پیشین خلق کرد و انقلاب اول در عرصه صنعت ریسندگی را ب‌هوجود آورد. چند سال بعد از این نوآوری بود که آدام اسمیت در سال 1776 کتاب “تحقیقی درباره ماهیت و علل ثروت ملل” را مکتوب و منتشر کرد. کتابی که در اصل تلاشی است برای توضیح چرایی وقوع این انقلاب در انگلستان و نه در جایی دیگر . این توضیح و تبیین، چارچوب نظری اقتصاد مدرن را شکل داد که اساس آن مفهوم بازار است. مفهومی که با تحولاتی تا امروز همچنان محور نظریه‌پردازی اقتصادی است. اسمیت برای تبیین چرایی وقوع انقلاب صنعتی اول، الگویی خلق کرد که مبتنی بر دو مفهوم انگیزه نفعطلبی شخصی و هماهنگی طبیعی میان منافع فردی و جمعی است. از نظر وی، جیمز وات در پی نفعطلبی شخصی، دست به تلاش برای چنین نوآوری زده بود. اما، خروجی آن علاوه بر حداکثر کردن نفع شخصی وی، منافع اجتماعی را نیز از طریق ارتقای بهره‌وری در رشته فعالیت‌های مختلف بیشتر کرد. این هماهنگی چگونه خلق می‌شود؟ پاسخ اسمیت در نهاد بازار بود. بازار سازوکاری است که بر مبنای نفعطلبی فردی، نظام انگیزشی خلق می‌کند که هر فردی در پی عرضه هر کالا یا محصول یا خدمتی با بهترین کیفیت و با حداقل قیمت است. تنها پیش شرط لازم برای کارکرد مطلوب این سازوکار تامین حقوق مالکیت است. از این منظر ، بازار یعنی تقسیم کار و تقسیم کار یعنی تخصصگرایی که از دل 6 سیاست صنعتی: مقدمه ای بر مفاهیم و مبانی نظری آن انباشت دانش فنی در حوزه ای خاص صورت می گیرد و سر از اختراع و نوآوری فناورانه در می آورد. هر چه دامنه بازار گسترده تر باشد، تقسیم کار ریزتر و تخصص گرایی عمیق تر می شود. اسمیت از مثال تولید سنجاق برای توضیح الگوی نظریه اش بهره برد و گفت: اگر یک فرد سنجاقی را به تنهایی تولید کند بهره وری کمتری خواهد داشت در مقایسه با زمانی که چند نفر با تقسیم کاری مشخص دست به تولید سنجاق بزنند. این تقسیم کار نه تنها در درون یک واحد تولیدی موجب افزایش بهره وری می شود بلکه در میان واحدهای تولیدی قرار گرفته در زنجیره تامین و تولید نیز چنین کارکردی دارد. از نظر اسمیت همان طور که سازوکار خودکار مبتنی بر انگیزش منفعت طلبی شخصی، موجب هماهنگی طبیعی منافع فر د و جامعه می شود، در مقیاس جهانی نیز تقسیم کار مبتنی بر مزیت های کشوری موجب حداکثر شدن رفاه اجتماعی جهانی می شود. یعنی، همان طور که در مقیاس داخلی نیازی به مداخله دولت در امور اقتصادی نیست، در مقیاس جهانی نیز نیازی به حمایت از تولیدات از طریق تعرفه ها نیست. این بحث با عنوان نظریه مزیت مطلق )تجارت آزاد( و بعدا مزیت نسبی در متون اقتصادی ثبت شد. فردریک لیست، اولین اقتصاددانی بود که د