عبدالحسین نوشین را بیشتر با تئاتر میشناسند: کارگردان و بازیگری که در دهههای میانی قرن گذشتهی خورشیدی، صحنهی نمایش ایران را دگرگون کرد و نسلی از بازیگران را پرورش داد. اما عبدالحسین نوشین مترجمی جدی هم بود؛ کسی که نمایشنامهها و داستانهایی از ادبیات اروپا و روسیه را به فارسی برگرداند و با زبانی روان و نمایشی به دست خوانندهی ایرانی رساند. ترجمههایی مانند «ولپن» و «آبهای بهاری» و داستانهایی از چخوف هنوز هم چاپ میشوند و خواننده دارند. در این صفحه با زندگی، کارنامهی ترجمه و ویژگیهای نثر او آشنا میشوید و میتوانید نسخهی چاپی این ترجمهها را با قیمت روز از کتابجم سفارش دهید.
عبدالحسین نوشین کیست؟
نوشین در دههی هشتاد قرن سیزدهم خورشیدی در مشهد به دنیا آمد و از جوانی به ادبیات و نمایش دل بست. برای آموختن تئاتر به فرانسه رفت و با صحنهی نمایش اروپا از نزدیک آشنا شد. پس از بازگشت به ایران، تلاش کرد آنچه را آموخته بود در تئاتر ایرانی به کار گیرد: کارگردانی منسجم، بازیگری طبیعیتر، طراحی صحنهی جدی و انتخاب متنهای ارزشمند.
در دههی بیست خورشیدی، نامش با تئاترهایی گره خورد که در تهران به مرکز فعالیتهای نمایشی تازه تبدیل شدند. بسیاری از بازیگرانی که بعدها در تئاتر و سینمای ایران نامی شدند، کارشان را در گروه او آغاز کردند یا از او آموختند. به همین دلیل، تاریخنویسان تئاتر ایران معمولا از او به عنوان یکی از بنیانگذاران تئاتر نوین در ایران یاد میکنند.
زندگی او با سیاست هم درآمیخت. نوشین به حزب توده پیوست و در فضای پرتنش آن سالها، زندان و دشواری را تجربه کرد. سرانجام ایران را ترک کرد و سالهای پایانی عمرش را در اتحاد جماهیر شوروی گذراند و در اوایل دههی پنجاه خورشیدی در مسکو درگذشت. در سالهای دوری از وطن هم از کار ادبی و پژوهشی دست نکشید و بهویژه دربارهی شاهنامهی فردوسی پژوهش کرد.
زندگینامه عبدالحسین نوشین در چند گام
برای فهم کارنامهی این هنرمند، بهتر است زندگیاش را در چند گام ببینیم. گام اول، جوانی و آموختن است: علاقه به ادبیات فارسی، آشنایی با زبان فرانسه و سفر به اروپا برای یادگیری تئاتر. این دوره پایهی همهی کارهای بعدی او شد؛ هم در صحنه و هم در ترجمه.
گام دوم، دورهی شکوفایی تئاتری است. در این سالها او نمایشهایی را به صحنه برد که بخشی از آنها ترجمه یا اقتباس از متنهای اروپایی بودند. «ولپن» یکی از همین نمایشهاست که در حافظهی تاریخ تئاتر ایران جای ویژهای دارد. نوشین در این دوره نشان داد که ترجمهی نمایشی باید روی صحنه زنده باشد و تماشاگر ایرانی با آن ارتباط بگیرد.
گام سوم، سالهای زندان و تبعید است. فضای سیاسی پس از دههی بیست، او را از صحنه دور کرد. اما در همین سالها هم ترجمه و نوشتن را ادامه داد. گام چهارم، زندگی در شوروی و پژوهش در شاهنامه است؛ دورهای که حاصلش کارهایی دربارهی واژهها و متن شاهنامه بود و پژوهشگران ادب فارسی هنوز به آنها توجه دارند.
این چهار گام نشان میدهد که نوشین تنها یک کارگردان یا تنها یک مترجم نبود؛ هنرمندی چندوجهی بود که زبان فارسی، صحنهی نمایش و ادبیات جهان را در کار خود به هم پیوند زد.
ترجمههای عبدالحسین نوشین
کارنامهی ترجمهی نوشین از نظر شمار عنوانها شاید به اندازهی مترجمان حرفهای امروز گسترده نباشد، اما از نظر اثرگذاری جایگاه مهمی دارد. ترجمههای او دو دستهی اصلی دارند: نمایشنامهها و داستانها.
در دستهی نمایشنامه، «ولپن، کمدی در پنج پرده» شناختهشدهترین کار است. این نمایشنامه، کمدی تلخ و هوشمندانهای از بن جانسون، نمایشنامهنویس انگلیسی همروزگار شکسپیر است که دربارهی طمع و فریب نوشته شده. ترجمهی نوشین از این اثر، هم برای اجرا روی صحنه کاربرد داشت و هم به عنوان متنی خواندنی جای خود را در کتابخانهها باز کرد.
در دستهی داستان، ترجمههایی از ادبیات روسیه برجستهاند. «آبهای بهاری» از ایوان تورگنیف، رمان کوتاهی دربارهی عشق، وسوسه و پشیمانی است که با ترجمهی نوشین بارها چاپ شده است. «بانو با سگ ملوس و داستانهای دیگر» هم مجموعهای از داستانهای کوتاه آنتون چخوف است که از شناختهشدهترین داستانهای کوتاه ادبیات جهان به حساب میآیند.
در کتابجم عنوانهای دیگری هم به نام او فهرست شدهاند، از جمله «الینکای عزیز و چند داستان دیگر». پیشنهاد میکنیم پیش از سفارش، مشخصات هر کتاب و نام مترجم را در صفحهی همان کتاب ببینید، چون برخی عنوانها در نشرهای مختلف با ویرایشها و گردآوریهای گوناگون منتشر شدهاند.
ولپن؛ کمدی در پنج پرده
«ولپن» داستان مردی ثروتمند و حیلهگر در ونیز است که خود را به بیماری و مرگ نزدیک نشان میدهد تا طمعکاران اطرافش، به امید ارث، برایش هدیه بیاورند. همدست زیرکش در این بازی به او کمک میکند و نمایش با موقعیتهای خندهدار و تلخ، چهرهی طمع انسانی را آشکار میکند.
ترجمهی نوشین از این نمایشنامه به دلیل زبان زنده و قابل اجرایش شهرت دارد. او که خودش کارگردان و بازیگر بود، میدانست جملهها روی صحنه چطور شنیده میشوند. به همین دلیل، دیالوگها در ترجمهاش روان، ضربآهنگدار و طبیعیاند و خواننده حتی بدون دیدن اجرا، صحنه را پیش چشم میبیند.
اگر به ادبیات نمایشی علاقه دارید یا دانشجوی تئاتر هستید، خواندن این ترجمه را از دست ندهید. هم با یکی از کمدیهای کلاسیک اروپا آشنا میشوید و هم با نمونهای درخشان از ترجمهی نمایشی در زبان فارسی.
آبهای بهاری تورگنیف با ترجمهی نوشین
«آبهای بهاری» یکی از رمانهای کوتاه و دلنشین ایوان تورگنیف است. داستان، یادآوری مردی است که در جوانی، در سفری به آلمان، دلباختهی دختری شیرینیفروش شده و سپس در دام وسوسهای دیگر افتاده است. تورگنیف با ظرافت، احساس جوانی، شور عشق و تلخی انتخابهای نادرست را به تصویر میکشد.
ترجمهی نوشین از این رمان، نثری گرم و شاعرانه دارد که با حال و هوای اثر هماهنگ است. خواننده در این ترجمه، لطافت توصیفهای تورگنیف را حس میکند و جملهها بیش از آنکه ترجمه به نظر برسند، فارسی طبیعیاند. همین ویژگی، این کتاب را برای کسانی که تازه میخواهند با ادبیات روسیه آشنا شوند، انتخاب خوبی کرده است.
این رمان کوتاه است و میتوان آن را در چند نشست خواند. برای کسی که حوصلهی رمانهای بلند روسی را ندارد، دروازهای خوب به دنیای این ادبیات است.
داستانهای چخوف به ترجمهی عبدالحسین نوشین
آنتون چخوف را استاد داستان کوتاه میدانند و «بانو با سگ ملوس» از مشهورترین داستانهای اوست؛ روایت عشقی پنهان میان دو انسان که هر کدام زندگی دیگری دارند. چخوف بدون قضاوت و با دقتی شگفتانگیز، تنهایی و دلتنگی آدمها را نشان میدهد.
ترجمهی عبدالحسین نوشین از داستانهای چخوف، از نخستین آشناییهای جدی خوانندهی فارسیزبان با این نویسنده بود. نوشین که با تئاتر چخوف هم آشنا بود، ریتم آرام و نگاه انسانی او را در فارسی حفظ کرده است. داستانهای این مجموعه کوتاهاند، اما هر کدام دنیایی کامل را در خود دارند.
اگر به داستان کوتاه علاقه دارید، این مجموعه را حتما بخوانید. خیلی از نویسندگان ایرانی هم گفتهاند که با خواندن چخوف، نوشتن داستان کوتاه را آموختهاند.
ویژگیهای ترجمهی عبدالحسین نوشین
نخستین ویژگی ترجمههای نوشین، شنیداری بودن آنهاست. او مترجمی بود که با صدا و صحنه سر و کار داشت و این را در ترجمهاش هم میشود دید. جملهها برای خواندن بلند مناسباند و گفتوگوها طبیعی جریان دارند.
ویژگی دوم، تسلط بر زبان فارسی است. نوشین به ادبیات کهن فارسی، بهویژه شاهنامه، علاقهی عمیقی داشت و این آشنایی در غنای واژگان و استواری نثرش پیداست. او از واژههای فارسی سره و زیبا بهره میبرد بیآنکه متن را تصنعی کند.
ویژگی سوم، وفاداری به روح اثر است. نوشین تلاش میکرد حال و هوای متن اصلی را برساند؛ کمدی را خندهدار نگه دارد و غم را غمگین. این رویکرد برای ترجمهی ادبی و نمایشی بسیار مهم است، چون خواننده باید همان احساسی را تجربه کند که خوانندهی زبان اصلی تجربه کرده است.
ویژگی چهارم، انتخاب هوشمندانهی متن است. آثاری که نوشین ترجمه کرد، از متنهای ماندگار ادبیات جهاناند. او برای ترجمه سراغ آثاری رفت که هم ارزش ادبی داشتند و هم برای خواننده و تماشاگر ایرانی حرفی برای گفتن داشتند.
زبان مبدأ و نویسندگانی که نوشین ترجمه کرد
نوشین زبان فرانسه را در دورهی تحصیل در فرانسه آموخت و بخش مهمی از ترجمههایش از همین زبان یا با تکیه بر آن انجام شده است. در آن روزگار، بسیاری از آثار ادبیات روسی و انگلیسی هم از راه ترجمههای فرانسوی به فارسی میرسیدند. بعدها، با زندگی در شوروی، با زبان روسی هم آشنایی پیدا کرد.
نویسندگانی که نام نوشین با ترجمهی آثارشان گره خورده، از چهرههای اصلی ادبیات جهاناند: بن جانسون از انگلستان، ایوان تورگنیف و آنتون چخوف از روسیه. این ترکیب نشان میدهد که سلیقهی ادبی او گسترده بود و هم به کمدی کلاسیک اروپایی و هم به داستان رئالیستی روسی علاقه داشت.
برای آشنایی بیشتر با ادبیات داستانی، فهرست ادبیات و داستان در کتابجم را ببینید. آنجا ترجمههای دیگر از همین نویسندگان و همروزگارانشان را هم پیدا میکنید.
عبدالحسین نوشین و شاهنامه
گرچه این صفحه بیشتر به ترجمههای نوشین میپردازد، نمیشود از دلبستگی او به شاهنامه سخن نگفت. او در سالهای پایانی عمر، بخش بزرگی از وقت خود را صرف پژوهش در متن و واژگان شاهنامه کرد. کتاب «واژهنامک» که به شرح واژههای دشوار شاهنامه میپردازد، از حاصلهای این پژوهش است و هنوز در میان علاقهمندان شاهنامه شناختهشده است.
این علاقه به ادب کهن فارسی، با ترجمههایش هم پیوند دارد. مترجمی که شاهنامه را عمیق میشناسد، در برگرداندن متنهای خارجی هم به زبانی استوار و ریشهدار تکیه میکند. خوانندگان ترجمههای نوشین این ریشهداری را در نثر او حس میکنند.
اگر به نقد ادبی و پژوهش ادبیات فارسی علاقه دارید، فهرست نقد و نظریه ادبی در کتابجم برای پیدا کردن آثار مرتبط مفید است.
عبدالحسین نوشین و تئاتر ایران
هر گفتوگویی دربارهی این مترجم، ناگزیر به تئاتر میرسد. نوشین در زمانی کار کرد که تئاتر ایران هنوز در جستوجوی هویت مدرن خود بود. او با اجرای متنهای جدی، تمرین منظم، توجه به جزئیات صحنه و آموزش بازیگران، معیارهای تازهای در این هنر گذاشت.
بسیاری از کسانی که بعدها در تئاتر، سینما و دوبلهی ایران نامی شدند، از شاگردان یا همکاران او بودند. همین پیشینه به ترجمههایش هم اعتبار ویژهای میدهد؛ چون این ترجمهها حاصل کار کسی بودند که متن را روی صحنه زنده کرده بود.
برای علاقهمندان تاریخ فرهنگی ایران، خواندن دربارهی زندگی نوشین دریچهای به یکی از پرهیجانترین دورههای فرهنگی قرن گذشته است. فهرست کتابهای تاریخ در کتابجم هم برای آشنایی با زمینهی تاریخی آن سالها کمک میکند.
از کجا شروع کنیم؟ پیشنهاد خواندن ترجمههای نوشین
اگر تازه میخواهید با ترجمههای نوشین آشنا شوید، چند راه پیش رو دارید. اگر داستان کوتاه دوست دارید، با «بانو با سگ ملوس و داستانهای دیگر» شروع کنید. داستانها کوتاهاند و هر کدام را میتوان در یک نشست خواند. این مجموعه بهترین راه آشنایی با نثر نوشین و نگاه چخوف است.
اگر رمان را ترجیح میدهید، «آبهای بهاری» انتخابی عالی است. رمانی کوتاه، عاشقانه و تلخ که خواندنش لذتی ماندگار دارد. اگر به تئاتر علاقه دارید یا دانشجوی هنرهای نمایشی هستید، «ولپن» را انتخاب کنید و ببینید که ترجمهی نمایشی چطور باید باشد.
و اگر میخواهید کتابخانهای از ترجمههای کلاسیک فارسی بسازید، هر سه را کنار هم بگذارید. این سه کتاب، سه چهرهی متفاوت از ادبیات جهان را با یک صدای فارسی آشنا نشان میدهند.
چرا ترجمههای قدیمی هنوز خواندنیاند؟
ممکن است بپرسید چرا باید ترجمهای را خواند که چند دهه پیش انجام شده، وقتی ترجمههای تازهتر هم وجود دارند. پاسخ این است که برخی ترجمهها خودشان به اثری ادبی تبدیل شدهاند. ترجمهی خوب فقط برگرداندن واژهها نیست؛ ساختن متنی است که در زبان مقصد زندگی کند.
ترجمههای نوشین از همین دستاند. زبانشان شاید گاهی رنگ و بوی روزگار خود را داشته باشد، اما همین رنگ و بو بخشی از لذت خواندنشان است. در ضمن، این ترجمهها بخشی از تاریخ ادبیات فارسیاند و خواندنشان نشان میدهد که خوانندهی ایرانی چطور با ادبیات جهان آشنا شد.
البته خواندن ترجمههای تازهتر را هم توصیه میکنیم. مقایسهی ترجمههای مختلف یک اثر، تمرینی لذتبخش برای هر خوانندهی جدی است و نشان میدهد که یک متن چطور در دست مترجمان گوناگون جانهای گوناگون میگیرد.
کتابهای عبدالحسین نوشین در نشرهای امروز
ترجمههای نوشین را امروز ناشران مختلفی منتشر میکنند. در کتابجم، آثاری که به نام او فهرست شده بیشتر از ناشرانی مانند سخن، زوار و قطره در دسترس است. این ناشران با تجدید چاپ این ترجمهها، آنها را در دسترس نسل تازهی خوانندگان گذاشتهاند.
هنگام انتخاب، به مشخصات هر نسخه دقت کنید: نام ناشر، نوبت چاپ و نوع جلد. گاهی ترجمهای در چند نشر مختلف منتشر شده و تفاوتهایی در ویرایش یا مقدمه دارد. مشخصات کامل هر نسخه در صفحهی همان کتاب در کتابجم آمده است.
همچنین برخی عنوانهایی که در فهرست این مترجم دیده میشوند، ممکن است گردآوریها یا آثاری باشند که او در آنها نقش ویراستار یا گردآورنده داشته یا به دلیل شباهت نام در این فهرست آمدهاند. برای اطمینان، صفحهی هر کتاب را ببینید.
خرید کتاب عبدالحسین نوشین از کتابجم
در کتابجم، کتابهایی که با نام این مترجم ثبت شدهاند گردآوری شده و بخش قابل توجهی از آنها هماکنون موجودند. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بررسی و بهروز میشود تا قیمت روز را ببینید.
برای خرید کتاب عبدالحسین نوشین کافی است عنوان دلخواه را از همین صفحه انتخاب کنید، مشخصاتش را بخوانید و نسخهی چاپی را آنلاین سفارش دهید. اگر کتابی ناموجود است، صفحهاش همچنان در دسترس است تا بعدا دوباره سر بزنید.
برای کسانی که به داستان ایرانی هم علاقه دارند، فهرست رمان ایرانی در کتابجم پیشنهادهای خوبی دارد تا کنار ترجمههای کلاسیک، ادبیات داستانی فارسی را هم بخوانید.
ترجمه برای صحنه، ترجمه برای کتاب
ترجمهی نمایشنامه با ترجمهی رمان فرق دارد. در رمان، خواننده میتواند جملهای را دو بار بخواند، مکث کند و به پانوشت نگاه کند. اما روی صحنه، تماشاگر فقط یک بار میشنود و باید همان لحظه بفهمد و بخندد یا اندوهگین شود. مترجم نمایشی باید این را بداند و جملهها را طوری بسازد که در دهان بازیگر بنشیند و در گوش تماشاگر جا بیفتد.
نوشین این دانش را از تجربهی مستقیم داشت. او سالها با بازیگران تمرین کرده بود و میدانست کدام جمله روی صحنه میلغزد و کدام جمله به تماشاگر میرسد. همین تجربه در ترجمهی «ولپن» دیده میشود: دیالوگها کوتاه، تیز و پر از ضربآهنگاند و شوخیها زمانبندی درستی دارند.
جالب اینجاست که همین ویژگیها به ترجمههای داستانی او هم راه یافته است. در «آبهای بهاری» و داستانهای چخوف، گفتوگوها طبیعیاند و جملهها طوری نوشته شدهاند که اگر بلند خوانده شوند، زیباتر هم میشوند. اگر عادت دارید برای کسی کتاب بخوانید، ترجمههای نوشین برای این کار بسیار مناسباند.
ترجمههای عبدالحسین نوشین برای دانشجویان
دانشجویان رشتههای ادبیات نمایشی، ادبیات فارسی، زبانهای خارجی و مطالعات ترجمه، از خواندن آثار نوشین بهرهی زیادی میبرند. برای دانشجوی تئاتر، «ولپن» هم یک متن کلاسیک برای تحلیل است و هم نمونهای از اینکه متن خارجی چطور برای صحنهی ایرانی آماده میشود.
برای دانشجوی ترجمه، مقایسهی ترجمههای نوشین با متن اصلی یا با ترجمههای تازهتر، تمرینی آموزنده است. میشود دید که مترجم در کجا آزادی به خرج داده، کجا وفادار مانده و چطور لحن را حفظ کرده است. این نوع بررسی، مهارت ترجمه را بیش از هر کتاب نظری تقویت میکند.
برای دانشجوی ادبیات فارسی هم این ترجمهها جالباند؛ چون نشان میدهند که نثر فارسی در نیمهی قرن گذشته چطور با تاثیر ادبیات جهان دگرگون شد و چه امکانهای تازهای پیدا کرد.
نوشین در کنار مترجمان همروزگارش
دهههای بیست و سی خورشیدی دورهی شکوفایی ترجمهی ادبی در ایران بود. در این سالها مترجمان زیادی به سراغ آثار کلاسیک اروپا و روسیه رفتند و بسیاری از شاهکارهای ادبیات جهان برای نخستین بار به فارسی درآمدند. نوشین یکی از چهرههای این جریان بود، اما ویژگیاش پیوند ترجمه با صحنه بود.
در حالی که بسیاری از مترجمان آن دوره بیشتر به رمان توجه داشتند، او نمایشنامه را هم به جدیترین شکل در کانون کارش قرار داد. همین باعث شد که ترجمههایش نه فقط برای خوانندگان کتاب، بلکه برای اهل تئاتر هم اهمیت داشته باشد و حلقهای میان ادبیات و نمایش بسازد.
شناخت این زمینه به خوانندهی امروز کمک میکند که ترجمههای نوشین را در جای درست خود ببیند: نه فقط به عنوان کتابهایی قدیمی، بلکه به عنوان بخشی از جریانی که ذوق ادبی چند نسل از ایرانیان را شکل داد.
چند پیشنهاد برای لذت بیشتر از این ترجمهها
اول اینکه پیش از خواندن «ولپن»، کمی دربارهی ونیز و جامعهی تجاری آن روزگار بخوانید. دانستن این زمینه، شوخیها و طعنههای نمایشنامه را برایتان روشنتر میکند. دوم اینکه داستانهای چخوف را پشت سر هم نخوانید؛ بعد از هر داستان کمی مکث کنید و بگذارید حال و هوایش در ذهنتان بماند.
یک پیشنهاد دیگر هم داریم: اگر فرصت دارید، پس از خواندن هر ترجمه، دربارهی نویسندهی اصلی هم کمی بخوانید. دانستن اینکه چخوف پزشک بود، یا تورگنیف سالها در اروپای غربی زندگی کرد، یا بن جانسون همروزگار شکسپیر بود، لایههای تازهای از متن را برایتان آشکار میکند و تجربهی خواندن را کاملتر میسازد.
سوم اینکه «آبهای بهاری» را در یک یا دو نشست بخوانید. این رمان کوتاه، وقتی یکجا خوانده شود، اثر عاطفی عمیقتری دارد. و چهارم، اگر با دوستانتان گروه کتابخوانی دارید، «ولپن» را با تقسیم نقشها بلند بخوانید؛ تجربهای است که فراموش نمیکنید.
پرسشهای پرتکرار
عبدالحسین نوشین بیشتر چه آثاری را ترجمه کرده است؟
شناختهشدهترین ترجمههای او «ولپن» از بن جانسون، «آبهای بهاری» از تورگنیف و داستانهای کوتاه چخوف، از جمله «بانو با سگ ملوس»، هستند.
نوشین فقط مترجم بود؟
نه. او پیش از هر چیز کارگردان و بازیگر تئاتر بود و از بنیانگذاران تئاتر نوین ایران به شمار میآید. در کنار آن، به پژوهش در شاهنامه هم پرداخت.
برای شروع کدام ترجمهی او را بخوانم؟
اگر داستان کوتاه دوست دارید، مجموعهی داستانهای چخوف و اگر رمان کوتاه میخواهید، «آبهای بهاری» انتخاب مناسبی است.
زبان ترجمههای نوشین برای خوانندهی امروز سخت نیست؟
نثر او روان و شنیداری است. ممکن است گاهی واژهای کهنتر ببینید، اما در کل خواندنش برای خوانندهی امروز آسان است.
آیا قیمت کتابها در کتابجم بهروز است؟
بله. قیمت و موجودی هر روز بررسی و بهروز میشود.
آیا کتابجم نسخهی الکترونیکی هم دارد؟
نه. کتابجم فقط نسخهی چاپی کتابها را عرضه میکند.
جمعبندی: میراث عبدالحسین نوشین
عبدالحسین نوشین هنرمندی بود که صحنهی تئاتر، ادب کهن فارسی و ادبیات جهان را در یک زندگی پرفراز و نشیب به هم پیوند زد. ترجمههایش، از «ولپن» تا «آبهای بهاری» و داستانهای چخوف، هنوز هم با نثری زنده و شنیداری خواننده را به خود میکشند و بخشی از تاریخ آشنایی ایرانیان با ادبیات جهاناند.
اگر میخواهید این میراث را از نزدیک بشناسید، از همین صفحه یکی از ترجمههای او را انتخاب کنید و نسخهی چاپیاش را با قیمت روز از کتابجم سفارش دهید. شاید همین کتاب، آغاز آشنایی شما با کلاسیکهای ادبیات جهان باشد.