ساختمان‌ها را هر روز می‌بینیم، از آنها رد می‌شویم و در آنها زندگی می‌کنیم، اما کمتر می‌پرسیم چرا این‌طور ساخته شده‌اند. چرا طاق‌های قدیمی خشتی این‌همه سال دوام آورده‌اند؟ چرا خانه‌ی یک شهر کویری با خانه‌ی یک شهر شمالی فرق دارد؟ چرا بعضی فضاها آرام‌مان می‌کنند و بعضی خسته؟ معماری جواب این پرسش‌ها را در دل خودش دارد و کتاب‌ها راه ورود به این جواب‌اند. این صفحه درباره‌ی دسته‌ی معماری کتاب‌جم است: کتاب‌هایی برای دانشجو، طراح، پژوهشگر، سازنده و هر کسی که می‌خواهد فضاهای اطرافش را عمیق‌تر ببیند. اگر نمی‌دانید از کدام کتاب شروع کنید، در ادامه راهنمای انتخاب پیدا می‌کنید.
این متن را با چند مخاطب در ذهن نوشته‌ایم: دانشجوی تازه‌وارد، معمار شاغل، علاقه‌مند به تاریخ و فرهنگ ایران و کسی که فقط دلش می‌خواهد شهر و خانه را بهتر بفهمد. لحن‌مان دقیق و روشن است و درباره‌ی محتوای کتاب‌هایی که ندیده‌ایم ادعا نمی‌کنیم.
معماری چیست و چرا سراغ کتابش برویم؟
معماری هنر و دانش ساختن فضاست. معمار فقط دیوار و سقف نمی‌کشد؛ به نور، هوا، حرکت آدم‌ها، مصالح، فرهنگ و زیبایی فکر می‌کند. به همین دلیل، این رشته در مرز هنر، مهندسی، تاریخ و علوم اجتماعی ایستاده و کتاب‌هایش هم بسیار متنوع‌اند.
چرا کتاب معماری بخوانیم؟ اول، چون معماری را نمی‌شود فقط از دیدن یاد گرفت. باید دلیل‌ها را فهمید: چرا یک شکل انتخاب شده، چرا یک مصالح به کار رفته، چرا یک بنا در دوره‌ی خودش این‌گونه بوده است. دوم، چون بسیاری از دانش‌های سنتی در کتاب‌ها ثبت شده‌اند و اگر ثبت نشوند از یاد می‌روند. سوم، چون شناخت معماری به نگاه ما به شهر و خانه عمق می‌دهد. کسی که بداند چرا یک بنا این‌طور است، دیگر آن را فقط «قشنگ» یا «زشت» نمی‌داند.
اگر می‌خواهید دید کلی‌تری از هنرهای مرتبط داشته باشید، دسته‌ی مادر یعنی هنر و معماری کنار هم رشته‌هایی مثل سینما، نقاشی و گرافیک را می‌آورد. برای مقیاس بزرگ‌تر، یعنی شهر، دسته‌ی شهرسازی مکمل مناسبی است.
خواننده‌ی کتاب‌های معماری کیست؟
دانشجوی معماری
دانشجو به دو نوع کتاب نیاز دارد: کتاب‌های پایه که مفاهیم و تاریخ را می‌آموزند و کتاب‌های کارگاهی که مهارت‌های عملی مثل ترسیم و طراحی را تمرین می‌دهند. او معمولا با فشار درس و پروژه سروکار دارد و کتابی که موضوع را روشن و منظم بگوید برایش ارزش دارد.
معمار و طراح شاغل
کسی که سال‌هاست کار می‌کند دنبال ایده‌ی تازه، نظریه‌ی عمیق‌تر و مرجع فنی است. کتاب‌هایی درباره‌ی معماران و نظریه‌ها یا جزئیات اجرایی برای او مفیدند. عنوانی مثل «پارچه‌ها (راهنمای طراحان و معماران داخلی)» از نامش پیداست که مخاطبش طراحان و معماران داخلی‌اند و شناخت پارچه را برای کار آنها روشن می‌کند.
پژوهشگر تاریخ و باستان‌شناسی
بخشی از کتاب‌های معماری بیشتر به تاریخ و فرهنگ می‌پردازند. کتابی مثل «مطالعات معماری فارس (از نوسنگی تا ساسانی)» از عنوانش برمی‌آید که به معماری منطقه‌ی فارس در بازه‌ای بلند از تاریخ می‌پردازد و بیشتر به کار پژوهشگر و علاقه‌مند جدی می‌آید.
سازنده و استادکار
بعضی کتاب‌ها فنی و اجرایی‌اند و برای کسی که می‌خواهد بسازد نوشته شده‌اند. «اجرای طاق‌های خشتی» و «محاسبه‌ی ترسیمی قوس بنایی» که هر دو از مجموعه‌ی «کتابکده‌ی کسری»اند، از نامشان پیداست که موضوعشان اجرا و محاسبه‌ی عناصر سنتی بنایی است.
خواننده‌ی عمومی
بعضی‌ها معمار نیستند و فقط می‌خواهند بدانند شهر و خانه‌شان چه داستانی دارد. برای آنها کتاب‌های تاریخی، فرهنگی و مصور مناسب‌تر است، نه کتاب‌های فنی سنگین.
معماری ایرانی: از اقلیم تا فرهنگ
معماری ایران یکی از غنی‌ترین سنت‌های ساختمانی جهان است و کتاب‌های زیادی درباره‌ی آن نوشته شده است. نکته‌ی جالب این است که معماری هر منطقه‌ی ایران با اقلیم و فرهنگش پیوند دارد. در نواحی گرم و خشک، ساختمان‌ها با حیاط و بادگیر و دیوار قطور، در برابر گرما دوام می‌آورند. در نواحی مرطوب و پرباران، سقف‌ها و ساختار دیگری متناسب با باران شکل گرفته است.
کتابی با عنوان «مازندران؛ حوزه‌ی معماری» از نامش برمی‌آید که به معماری یک منطقه‌ی مشخص، یعنی مازندران، می‌پردازد. چنین کتاب‌هایی برای کسانی مفیدند که می‌خواهند بدانند معماری هر منطقه چه ویژگی‌ای دارد و چرا. مجموعه‌ی «معماری و فرهنگ» هم که در فهرست نمونه با شماره‌های مختلف دیده می‌شود، از نامش پیداست که رابطه‌ی معماری و فرهنگ را بررسی می‌کند.
اگر این موضوع برایتان جذاب است، به دسته‌ی هنر اسلامی هم سر بزنید. تزیین، هندسه و خط در بسیاری از بناهای ایرانی و اسلامی با هم در آمیخته‌اند و کتاب‌های آن دسته درک شما را کامل‌تر می‌کند.
مجموعه‌های شماره‌دار: از کدام جلد شروع کنم؟
در فهرست کتاب‌های این دسته، چند عنوان شماره دارند. مثلا «معماری و فرهنگ» با شماره‌های ۱۲، ۱۳ و ۲۵ دیده می‌شود، و «یادداشت‌های معماری (۱)» هم شماره‌ی یک را دارد. این نشان می‌دهد که بخشی از منابع معماری به شکل مجموعه یا شماره‌ی پیاپی منتشر می‌شوند.
پیش از خرید یک شماره از مجموعه، چند چیز را بررسی کنید. اول، هر شماره معمولا موضوع مستقل دارد و لازم نیست به ترتیب بخوانید. دوم، موضوع هر شماره را در توضیح ناشر ببینید تا شماره‌ی مناسب علاقه‌تان را انتخاب کنید. سوم، اگر می‌خواهید کل مجموعه را داشته باشید، شماره‌ها را یادداشت کنید تا شماره‌ی تکراری نخرید.
مجموعه‌ها برای کسانی که می‌خواهند در یک موضوع عمیق شوند، ارزشمندند. هر شماره زاویه‌ی تازه‌ای دارد و با خواندن چند شماره، نگاه شما به آن موضوع کامل‌تر می‌شود. البته لازم نیست همه را بخرید؛ ابتدا یکی را امتحان کنید و ببینید سبک‌اش به شما می‌خورد یا نه.
تزیین، مصالح و جزئیات: معماری از نزدیک
وقتی از دور به یک ساختمان نگاه می‌کنیم، شکل کلی را می‌بینیم. وقتی نزدیک می‌شویم، جزئیات را می‌بینیم: آجرکاری، کاشی، گچ‌بری، درگاه و پنجره. عنوانی مثل «کاربرد تزیین در معماری قرن بیستم» از نامش برمی‌آید که به نقش تزیین در معماری در یک دوره‌ی زمانی خاص می‌پردازد. این موضوع دارای بحث‌های بسیار است، چون معماری مدرن در بخشی از تاریخش با تزیین سر ناسازگاری داشت و در دوره‌های دیگر آن را دوباره پذیرفت.
مصالح هم داستان جدایی دارند. خشت، آجر، سنگ، چوب، فولاد و بتن هرکدام قواعد و امکان‌های خودشان را دارند. کتاب‌های اجرایی مثل «اجرای طاق‌های خشتی» به شما نشان می‌دهند که یک مصالح ساده چگونه با هوش سازندگان به عنصری ماندگار تبدیل می‌شود. برای کسی که می‌خواهد بنای خشتی مرمت کند یا بسازد، چنین منابعی بسیار مفیدند، هرچند پیش از هر کار اجرایی مشورت با متخصص و مهندس ناظر ضروری است.
محاسبه‌ی قوس و طاق هم بخشی از دانش سنتی است. کتابی مثل «محاسبه‌ی ترسیمی قوس بنایی» از نامش پیداست که روش ترسیمی برای محاسبه‌ی قوس را شرح می‌دهد. این دانش، پیش از رایانه و نرم‌افزار، به کمک هندسه و ترسیم پیش می‌رفت.
داخل خانه: طراحی داخلی، پارچه و فضا
بخشی از معماری در داخل ساختمان اتفاق می‌افتد. طراحی داخلی به نحوه‌ی چیدمان، رنگ، نور و مصالح فضاهای داخلی می‌پردازد. پارچه یکی از مهم‌ترین عناصر آن است: پرده، مبلمان، فرش و روکش. کتابی مثل «پارچه‌ها (راهنمای طراحان و معماران داخلی)» برای همین نیاز است و از عنوانش برمی‌آید که به شناخت انواع پارچه برای کار طراحان می‌پردازد.
چند نکته‌ی عمومی برای کسی که می‌خواهد خانه‌اش را با نگاه معماری ببیند. اول، نور را جدی بگیرید. نور طبیعی فضا را باز و آرام می‌کند. دوم، تناسب و پرهیز از شلوغی. فضای خلوت و سنجیده بیشتر آرامش می‌دهد. سوم، مصالح و بافت‌ها را با هم هماهنگ کنید. و چهارم، به حرکت در فضا فکر کنید: مسیر رفت‌وآمد راحت و بی‌مانع باشد.
البته این‌ها اصل‌های کلی‌اند و هر خانه و هر خانواده نیازهای خودش را دارد. اگر قصد ساخت یا بازسازی جدی دارید، حتما با معمار یا طراح داخلی مشورت کنید. کتاب دید می‌دهد، اما جای طراح و مهندس را نمی‌گیرد.
معماری معاصر و نظریه: نگاه به معمارها و اندیشه‌ها
معماری معاصر با نام‌ها و نظریه‌ها پیش می‌رود. معمارها با ایده‌های خودشان مکتب می‌سازند و کتاب‌ها این ایده‌ها را شرح می‌دهند. عنوانی مثل «روایتی از معماری بهرام شیردل، احضار امر غایب» از نامش برمی‌آید که به کار و اندیشه‌ی یک معمار مشخص می‌پردازد. مطالعه‌ی کارهای یک معمار، راه خوبی برای فهمیدن نظریه‌ای است که پشت آثارش قرار دارد.
کتاب‌های نظریه معمولا دشوارترند، چون با مفهوم‌های انتزاعی سروکار دارند. عنوانی مثل «یادداشت‌های معماری (۱)؛ تنیدگی نظریات علمی با معماری» از نام‌اش پیداست که پیوند علم و معماری را بررسی می‌کند. برای خواندن چنین کتابی صبر و یادداشت‌برداری لازم است. اگر تازه‌وارد هستید، اول کتاب‌های عمومی‌تر و تصویری را بخوانید و بعد سراغ نظریه بروید.
نکته‌ای برای خواندن نظریه: هر بار که به مفهومی برخوردید، یک ساختمان مشخص را در ذهن بیاورید که آن را نشان می‌دهد. نظریه‌ی معماری وقتی معنا پیدا می‌کند که به یک فضای واقعی وصل شود.
پایداری و محیط: معماری همساز با طبیعت
یکی از موضوع‌های مهم امروز، معماری پایدار است: ساختمانی که کمتر انرژی مصرف کند، با اقلیم سازگار باشد و به محیط زیست کمتر آسیب بزند. عنوانی مثل «اکولوژی معماری منظر پایدار» از نامش برمی‌آید که موضوعش رابطه‌ی معماری منظر با اکولوژی و پایداری است.
جالب اینکه بسیاری از اصل‌های پایداری در معماری سنتی ایران هم دیده می‌شوند: استفاده از مصالح محلی، جهت‌گیری متناسب با آفتاب، حیاط مرکزی و بادگیر. یعنی معماری پایدار گاهی بازگشت به خرد قدیمی با ابزار امروزی است.
اگر به این موضوع علاقه دارید، پیشنهاد می‌کنیم کتاب‌های اکولوژی و منظر را کنار کتاب‌های معماری سنتی بخوانید. مقایسه‌ی راه‌حل‌های قدیمی و امروزی دید عمیقی می‌دهد. توجه کنید که برای ساخت واقعی، همیشه باید با مهندس و متخصص مشورت کرد.
چطور کتاب معماری را بخوانیم؟
خواندن این کتاب‌ها با کتاب معمولی فرق دارد، چون تصویر، نقشه و مقطع بخشی از متن هستند. چند توصیه‌ی ساده می‌تواند کمک کند.
- تصویرها و نقشه‌ها را جدی بگیرید. متن را با نگاه به تصویر بخوانید، نه جدا از آن.
- هنگام خواندن، دفتر ترسیم کنار دستتان باشد. کشیدن یک طرح ساده، فهم را عمیق‌تر می‌کند.
- هر بنا را در زمینه‌اش ببینید: کجا، چه زمانی، برای چه کسی و با چه مصالحی ساخته شده است.
- اگر بنای واقعی در نزدیکی شما هست، بروید و ببینید. خواندن و دیدن هم‌دیگر را کامل می‌کنند.
- اصطلاح‌ها را یادداشت کنید. واژه‌های فنی در این رشته زیادند و با تکرار جا می‌افتند.
و یک توصیه‌ی مهم دیگر: صبور باشید. بسیاری از کتاب‌های معماری برای یک بار خواندن نوشته نشده‌اند، بلکه مرجع‌اند و به مرور به آنها برمی‌گردید.
معماری و هنرهای همسایه
معماری با هنرهای دیگر ارتباط نزدیک دارد. نقاشی، سینما و گرافیک هر کدام به شیوه‌ای با فضا و تصویر سروکار دارند. طراح گرافیک هنگام ساخت نشانه‌ها و راهنمای فضا، با معمار همکاری می‌کند. سینماگر هنگام ساخت صحنه، به فضا و معماری فکر می‌کند. نقاش از قدیم به ترکیب‌بندی و تناسب توجه داشته است که در معماری هم اهمیت دارد.
اگر به این ارتباط‌ها علاقه دارید، به دسته‌های نقاشی و ارتباط تصویری (گرافیک) هم نگاه کنید. دید بین‌رشته‌ای، خلاقیت شما را تقویت می‌کند و به شما کمک می‌کند در معماری، ایده‌های تازه‌تری داشته باشید.
حتی برای کسی که معمار نیست، آشنایی با این رشته نگاه او را به شهر و هنر عمیق می‌کند. وقتی از یک بنای قدیمی رد می‌شوید، دیگر فقط یک ساختمان نمی‌بینید؛ داستانی از مصالح، دوره و فرهنگ می‌بینید.
بناهای قدیمی و مرمت: خواندن پیش از دست‌زدن
در ایران بناهای قدیمی فراوان‌اند و بسیاری از مردم با آنها زندگی می‌کنند یا برای مرمتشان تلاش می‌کنند. کسی که خانه‌ای قدیمی به ارث برده یا می‌خواهد بنایی تاریخی را زنده کند، پیش از هر کاری باید بشناسد چه چیزی در دست دارد. مصالح چه بوده؟ سازه چگونه کار می‌کند؟ کدام قسمت‌ها اصلی و کدام الحاقی‌اند؟
کتاب‌هایی که درباره‌ی مصالح سنتی، طاق و قوس، و شیوه‌های ساخت قدیمی نوشته شده‌اند به این شناخت کمک می‌کنند. نمونه‌های فهرست این دسته، مثل کتاب‌های مربوط به طاق‌های خشتی و قوس‌های بنایی، همین‌گونه‌اند. پیش از دست بردن در یک بنای تاریخی، درباره‌ی قواعد نگهداری آثار و مرجع‌های مسئول هم پرس‌وجو کنید، چون بسیاری از بناهای قدیمی قوانین ویژه‌ی خودشان را دارند.
مرمت مهارت جدی است و به استادکار و متخصص نیاز دارد. کتاب دید می‌دهد و به شما کمک می‌کند با متخصص بهتر گفت‌وگو کنید: بدانید چه بپرسید و پاسخ‌ها را بفهمید. اما هرگز جای کار نظارت‌شده‌ی حرفه‌ای را نمی‌گیرد.
یک توصیه‌ی ساده: قبل از هر تغییر، از بنا عکس بگیرید و یادداشت بردارید. این ثبت، هم برای شما مفید است و هم برای کسانی که بعدا روی آن کار می‌کنند.
واژه‌نامه‌ی کوچک برای تازه‌وارد
خواندن اولین کتاب این حوزه با چند واژه‌ی پایه راحت‌تر می‌شود. پلان نقشه‌ی افقی یک ساختمان است، انگار از بالا و با بریدن دیوارها ببینیدش. مقطع بریدن ساختمان از بالا به پایین و نشان دادن درونش است. نما چهره‌ی بیرونی ساختمان است. سازه اسکلتی است که بار ساختمان را نگه می‌دارد. قوس و طاق راه‌های سنتی پوشاندن دهانه‌اند. منظر ترکیب فضای باز، درخت، آب و بنا است. مقیاس نسبت اندازه‌ها با بدن انسان و با محیط است.
اگر این واژه‌ها را بلد باشید، توصیف‌های کتاب و برچسب‌های تصویرها را راحت‌تر می‌فهمید. بقیه‌ی اصطلاح‌ها را هنگام خواندن یاد می‌گیرید.
چگونه یک ساختمان را با نگاه کتاب ببینیم؟
تمرینی ساده برای هر روز: یک ساختمان را انتخاب کنید و چند پرسش درباره‌اش بپرسید. ورودی کجاست و چگونه شما را هدایت می‌کند؟ نور از کجا می‌آید؟ مصالح چیست و چقدر با محیط هماهنگ است؟ اندازه‌ی در و پنجره‌ها با بدن انسان چه نسبتی دارد؟ چه چیزی در این بنا شما را آرام یا ناراحت می‌کند؟
لازم نیست جواب درست و غلطی وجود داشته باشد. هدف این است که نگاهتان دقیق شود. بعد از چند هفته تمرین، خواندن کتاب‌های این حوزه هم لذت بیشتری دارد، چون هر مفهومی را به تجربه‌ی خودتان وصل می‌کنید.
اگر مسافرت می‌روید، این تمرین را در شهر جدید انجام دهید. یک دفتر کوچک ببرید، از بناها ترسیم ساده بکشید و یادداشت بردارید. بعد از سفر، کتابی درباره‌ی همان منطقه بخوانید و ببینید چیزهایی که دیده بودید چه توضیحی دارند. این روش، هم سفر را عمیق‌تر می‌کند و هم کتاب را.
بچه‌ها هم می‌توانند در این بازی شریک شوند. از آنها بپرسید کدام ساختمان را بیشتر دوست دارند و چرا. جواب‌های کودکانه گاهی دقیق‌ترین مشاهده‌هاست.
هدیه دادن کتاب به دانشجو یا علاقه‌مند
کتاب برای دانشجوی این رشته هدیه‌ی خوبی است، به شرط اینکه با مرحله‌ی تحصیلی‌اش جور باشد. برای دانشجوی سال اول، کتاب‌های عمومی و مصور مناسب‌تر است. برای دانشجوی ارشد یا پژوهشگر، کتاب‌های تخصصی و تحلیلی. برای کسی که به سفر و تاریخ علاقه دارد، کتاب درباره‌ی بناهای یک منطقه انتخاب دل‌نشینی است.
اگر مطمئن نیستید، کتاب مصور و عمومی انتخاب امن‌تری است، چون هر خواننده‌ای از دیدن تصویرهای خوب لذت می‌برد. یادداشت کوتاهی داخل کتاب بگذارید و اگر ممکن است، بنای مورد علاقه‌ی او را در یادداشت‌تان بیاورید.
مشخصات هر کتاب، از جمله ناشر و شماره‌ی مجموعه، در صفحه‌ی خودش آمده است. پیش از سفارش، آنها را بخوانید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
کتابخانه‌ی شخصی برای علاقه‌مندان
اگر کم‌کم می‌خواهید کتابخانه‌ای برای خودتان بسازید، از یک مرجع عمومی و مصور شروع کنید، بعد یک کتاب درباره‌ی منطقه‌ای که دوست دارید، و سپس یک کتاب موضوعی درباره‌ی مصالح یا تزیین. کتاب‌های بزرگ‌قطع و مصور جای مناسب و مسطح نیاز دارند تا خم نشوند. کتاب‌های اجرایی را کنار میز کار نگه دارید تا هر وقت لازم شد در دسترس باشند. با گذشت زمان، کتابخانه‌ی شما نقشه‌ی علاقه‌های شما می‌شود و هر کتاب تازه جای خودش را در آن پیدا می‌کند.
چند اشتباه رایج هنگام خرید کتاب معماری
اشتباه اول، خرید کتاب فنی برای کسی که فقط علاقه‌مند است. کتاب‌های اجرایی و محاسباتی برای سازنده و مهندس نوشته شده‌اند و خواننده‌ی عمومی را خسته می‌کنند. اول مخاطب کتاب را بشناسید.
اشتباه دوم، توجه نکردن به شماره‌ی مجموعه. در مجموعه‌های شماره‌دار، ممکن است شماره‌ی تکراری بخرید. فهرست شماره‌هایی که دارید را نگه دارید.
اشتباه سوم، فرض کردن اینکه هر کتاب این حوزه تصویری است. بعضی کتاب‌ها متن‌محورند و تصویر کمی دارند. در صفحه‌ی کتاب، نوع چاپ و تعداد تصویر را بررسی کنید.
اشتباه چهارم، انتظار جایگزینی برای متخصص. کتاب اجرایی، مشورت با مهندس و معمار را جایگزین نمی‌کند. برای هر کار ساختمانی واقعی، از متخصص مجاز کمک بگیرید.
اشتباه پنجم، غفلت از سال چاپ در مباحث فنی. آیین‌نامه‌ها و روش‌های اجرایی تغییر می‌کنند. برای موضوع‌های تاریخی و نظری این مشکل کمتر است، اما در مباحث اجرایی به‌روز بودن مهم است.
پرسش‌های پرتکرار درباره‌ی کتاب‌های معماری
برای شروع مطالعه‌ی معماری چه کتابی بخوانم؟
کتابی مقدماتی و مصور که تاریخ و مفهوم‌های پایه را بگوید. اگر به معماری ایرانی علاقه دارید، از کتاب‌های موضوعی درباره‌ی یک منطقه شروع کنید. از کتاب‌های فنی و نظری سنگین برای شروع پرهیز کنید.
کتاب‌های این دسته فقط برای دانشجوهای معماری است؟
نه. بعضی کتاب‌ها تخصصی‌اند، اما بسیاری برای علاقه‌مندان عمومی هم قابل‌فهم و جذاب‌اند. مخاطب هر کتاب را در توضیح ناشر ببینید.
کتاب مناسب برای علاقه‌مند به معماری سنتی چیست؟
کتاب‌هایی که درباره‌ی معماری مناطق ایران، مصالح سنتی و شیوه‌های ساخت نوشته شده‌اند. عنوان‌هایی که نام منطقه یا نوع مصالح را دارند، معمولا موضوع روشنی دارند.
آیا کتاب اجرایی برای ساخت خانه کافی است؟
نه. کتاب اجرایی دانش می‌دهد، اما ساخت واقعی به مهندس، طراح و مهندس ناظر نیاز دارد. برای هر کار ساختمانی حتما با متخصص مشورت کنید.
مجموعه‌های شماره‌دار را باید به ترتیب خواند؟
معمولا نه. هر شماره موضوع مستقلی دارد. اما موضوع هر شماره را در صفحه‌ی کتاب بخوانید تا شماره‌ی مناسب انتخاب کنید.
این کتاب‌ها برای دانشجوی رشته‌های دیگر هم مفیدند؟
بله، مخصوصا اگر رشته‌ی شما با فضا، شهر، تاریخ یا هنر ارتباط دارد. کتاب‌های عمومی‌تر و تصویری برای این گروه مناسب‌ترند.
نسخه‌ی چاپی را می‌توانم آنلاین سفارش بدهم؟
بله، نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
جمع‌بندی: نگاه تازه به فضاهای همیشگی
کتاب خوب چشم آدم را باز می‌کند. بعد از خواندن آن، راه رفتن در شهر، ورود به یک خانه‌ی قدیمی یا حتی نگاه کردن به اتاق خودتان با قبل فرق دارد. چه دانشجو باشید و چه پژوهشگر یا سازنده یا علاقه‌مند، در این دسته کتابی هست که با سطح و نیاز شما بخواند.
پیشنهاد ما این است که با کتابی شروع کنید که موضوعش به شما نزدیک است: شهر خودتان، خانه‌ی قدیمی، مصالحی که دوست دارید. کتاب‌های معماری کتاب‌جم را ببینید، مشخصات و شماره‌ی هر کتاب را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مناسب را آنلاین سفارش بدهید.
