حسین محسنی، مریم شهبازی
مارلیک
لادن رضایی
ترجمه‌ی حمیدرضا نوری، مهسا کریم اللهی
فاطمی
دانشکده‌ی هنر و معماری جایی است که در آن هم با قلم و دست کار می‌کنید، هم با نظریه و تاریخ. کتاب دانشگاهی هنر و معماری هم همین دو چهره را دارد: کتاب‌هایی که به شما مهارت می‌دهند، مثل طراحی و صفحه‌آرایی، و کتاب‌هایی که به شما نگاه می‌دهند، مثل تاریخ نقاشی و نظریه‌ی اجرا. این صفحه برای دانشجو، هنرجو، استاد و هر علاقه‌مند جدی نوشته شده و می‌خواهد در انتخاب منبع درسی همراهتان باشد.
در ادامه می‌بینید این دانشکده چه رشته‌هایی را در بر می‌گیرد، هر رشته به چه نوع کتابی نیاز دارد، چطور میان کتاب مبانی و کتاب تخصصی انتخاب کنید و پیش از خرید به چه نکته‌هایی توجه کنید.
وقتی می‌گوییم هنر و معماری، شاید اولین چیزی که به ذهن می‌آید ساختمان و نقاشی باشد. اما این دانشکده بسیار گسترده‌تر است. رشته‌های آن را می‌شود در چند گروه دید:
هر گروه، شیوه‌ی یادگیری خاص خودش را دارد. بعضی رشته‌ها بیشتر در کارگاه و استودیو پیش می‌روند و بعضی بیشتر در کلاس و کتابخانه. این تفاوت روی انتخاب کتاب هم اثر می‌گذارد.
گاهی گفته می‌شود هنر را باید تمرین کرد و نه خواند. نیمی از این حرف درست است. مهارت دست با کتاب ساخته نمی‌شود. اما فهم و نگاه بدون خواندن کامل نمی‌شود. اگر تاریخ نقاشی را ندانید، نمی‌فهمید چرا یک سبک به وجود آمد. اگر نظریه‌ی نمایش را نخوانده باشید، ممکن است روی صحنه فقط کار تقلیدی انجام بدهید.
کتاب خوب در این رشته‌ها سه کار می‌کند. اول، زبان مشترک می‌دهد. وقتی همه‌ی هم‌کلاسی‌ها یک اصطلاح را می‌فهمند، بحث گروهی ممکن می‌شود. دوم، تجربه‌ی نسل‌های قبل را فشرده به شما می‌رساند. سوم، ذهن را برای پرسیدن آماده می‌کند، یعنی همان چیزی که یک هنرمند بیش از هر چیز به آن نیاز دارد.
در این دسته عنوانی به اسم «شیوه طراحی ۱» هست. طراحی پایه‌ای است که تقریبا همه‌ی رشته‌ها به آن نیاز دارند، از معماری و گرافیک تا لباس و صنعتی. چیزی که کتاب طراحی به شما می‌دهد، قاعده‌های دیدن است: نسبت، سایه‌روشن، ترکیب‌بندی و خط.
اما هیچ کتابی جای تمرین روزانه را نمی‌گیرد. توصیه‌ی ساده این است که هر روز حتی ده دقیقه طراحی کنید. کتاب را کنار خودتان بگذارید و هر وقت گیر کردید یا دلتان خواست روش تازه‌ای را امتحان کنید، به آن رجوع کنید. به مرور خواهید دید دست شما همان‌چیزی را می‌کشد که چشم می‌بیند.
وقتی کتابی «۱» دارد، احتمالا بخشی از یک مجموعه یا یک درس چندبخشی است. پیش از خرید ببینید آیا لازم است جلد بعدی را هم بخرید و آیا کتاب برای درس شما همان بخش اول است یا نه.
سه عنوان در این دسته به گرافیک مربوط است: «مبادی مباحث کارشناسی طراحی گرافیک در ارتباط تصویری (طراحی نشانه)»، «کتاب درسی پایه و اصول صفحه‌آرایی» و «تحصیلات تکمیلی همراه ارشد هنر، گرافیک». از اسم‌ها پیداست که دو مقطع پوشش داده می‌شود: کارشناسی و ارشد.
طراحی نشانه، یعنی ساختن علامتی که یک نام، سازمان یا ایده را در ذهن مخاطب بنشاند. صفحه‌آرایی هم هنر چیدن متن و تصویر در یک صفحه است، طوری که خواندن آسان و دیدن دلنشین باشد. دانشجوی گرافیک این دو را در سال‌های اول یاد می‌گیرد و در سال‌های بعد، تخصصی‌تر می‌کند.
اگر دانشجوی کارشناسی هستید، سراغ کتاب‌های مبانی و اصول بروید. اگر برای ارشد آماده می‌شوید، منابعی که مخصوص همان آزمون یا دوره تهیه شده‌اند به کارتان می‌آید. برای دیدن مجموعه‌ی کامل‌تر، به دسته‌ی ارتباط تصویری (گرافیک) هم سر بزنید.
«تاریخ نقاشی ایران: از آغاز تا عصر حاضر» یکی از عنوان‌های شاخص این دسته است. از اسمش معلوم است که بازه‌ی زمانی بلندی را در بر می‌گیرد. برای دانشجوی نقاشی، تاریخ‌خوانی یک تفنن نیست و بخشی از پایه‌ی علمی اوست. وقتی می‌دانید نقاش‌های قدیم چه مسیری رفته‌اند، خودتان هم بهتر می‌توانید مسیرتان را پیدا کنید.
پیشنهاد ما این است که کتاب تاریخ را با نگاه به تصویرها بخوانید. اثر هنری را نمی‌شود فقط با کلمه فهمید. هر فصل را که خواندید، کمی هم به خود تصویرها زل بزنید و بنویسید چه چیزی توجهتان را جلب کرد. این تمرین ساده، حس تحلیل شما را می‌سازد.
چند عنوان این دسته به دنیای نمایش می‌رسد: «درآمدی به نمایشنامه‌شناسی»، «هنر پانتومیم» و «نظریه اجرا». این‌ها سه وجه مختلف از یک دنیا هستند. نمایشنامه‌شناسی به متن می‌پردازد، پانتومیم به بدن و حرکت بدون کلمه، و نظریه‌ی اجرا به فکری که پشت صحنه هست.
اگر دانشجوی نمایش هستید، بین این سه نوع کتاب تعادل داشته باشید. هر که فقط متن بخواند و صحنه نرود، ناقص می‌ماند. هر که فقط روی صحنه باشد و نظریه نداند، دیر یا زود به تکرار می‌رسد. دسته‌ی نمایش (بازیگری و کارگردانی) را هم ببینید تا کتاب‌های بیشتری پیدا کنید.
پانتومیم، یعنی نمایش بی‌کلام که همه‌چیز را با حرکت و حالت بدن بیان می‌کند. یادگیری آن به بازیگر کنترل بدن و دقت می‌دهد، حتی اگر بعدا فقط در نمایش‌های گفتاری کار کند.
کتاب «مشاوره‌ی تخصصی فیلم‌نامه: چگونه هر فیلم‌نامه‌ای را بهتر کنیم» در این فهرست است. از اسمش برمی‌آید که راهنمای بهتر کردن فیلم‌نامه است. فیلم‌نامه‌نویسی در مرز ادبیات و سینما ایستاده و هر دو گروه به آن علاقه دارند.
اگر می‌خواهید فیلم‌نامه بنویسید، دو کار را همزمان انجام بدهید: بنویسید و بخوانید. کتاب راهنما نمی‌تواند فیلم‌نامه‌ی شما را بنویسد، ولی می‌تواند بگوید کجای کار ضعیف است. برای مطالعه‌ی بیشتر درباره‌ی این شاخه، دسته‌ی سینما مسیر خوبی است.
دو عنوان این دسته به دنیای پارچه و نقش برمی‌گردد: «فرش‌های پیش از اسلام و منسوجاتی از خاور زمین» و «زبان پیراهن (طراحی لباس مردانه)». فرش برای ایرانیان یک هنر ریشه‌دار است و طراحی لباس یک شاخه‌ی زنده و کاربردی.
دانشجویی که فرش می‌خواند، هم به تاریخ نیاز دارد و هم به مهارت طراحی نقشه. دانشجوی طراحی لباس هم باید الگو، بریدن، دوخت و شناخت پارچه را کنار خلاقیت داشته باشد. هر دو رشته یک ویژگی مشترک دارند: بدون دست‌ورزی، کتاب کم‌فایده می‌ماند.
در کنار این‌ها، دسته‌ی طراحی پارچه و لباس هم برای مرور بیشتر در دسترس است.
معماری، شهرسازی و مرمت، برادران هم‌خون این خانواده‌اند. اگر رشته‌ی شما یکی از این‌هاست، در کنار کتاب‌های طراحی به منابع تاریخ معماری، فن ساختمان و نظریه هم نیاز دارید. عنوان «ریاضی کامل ریاضی ۲ هنرستان ۱۴۰۵» در فهرست دیده می‌شود، که نشان می‌دهد بعضی منابع به دوره‌ی هنرستان هم مربوط‌اند و پیش از خرید باید مقطع را بررسی کنید.
دسته‌ی مستقل معماری کتاب‌های بیشتری در اختیار شما می‌گذارد و می‌توانید از آن‌جا هم بگردید.
یکی از دشوارترین تصمیم‌ها هنگام خرید کتاب هنر و معماری، تشخیص سطح آن است. چند نشانه به شما کمک می‌کند:
اگر تازه‌کار هستید، از کتاب مقدماتی شروع کنید. بعضی از هنرجوها خیال می‌کنند کتاب سنگین‌تر یعنی یادگیری بیشتر. در عمل، بدون پایه، کتاب سنگین فقط خسته‌تان می‌کند.
دانشجوی این دانشکده معمولا زمان زیادی را در کارگاه و استودیو می‌گذراند و برای مطالعه وقت کمتری دارد. پس برنامه‌ی خوب برنامه‌ای کوچک اما پیوسته است.
پیوستگی از شدت مهم‌تر است. کسی که هر روز نیم‌ساعت بخواند، آخر ترم بسیار جلوتر از کسی است که فقط شب امتحان مطالعه می‌کند.
در این دسته عنوان‌هایی هم هست که به مقاطع بالاتر تعلق دارند، مثل «تحصیلات تکمیلی همراه ارشد هنر، گرافیک». این‌ها معمولا برای داوطلبان آزمون ورودی تحصیلات تکمیلی تهیه می‌شوند و شامل خلاصه‌ی درس‌ها و نمونه‌ی سؤال‌اند.
برای انتخاب چنین کتابی به این چند نکته دقت کنید. اول، رشته و گرایش شما با کتاب یکی باشد. دوم، ببینید سال چاپ چقدر با دفترچه‌ی آزمون فعلی نزدیک است. سوم، آیا پاسخ‌نامه‌ی تشریحی دارد یا نه. چهارم، از هم‌دوره‌ای‌های خود نظر بگیرید که کدام منبع کارآمدتر بوده است.
به یاد داشته باشید که این کتاب‌ها کمک آموزشی هستند و جای مطالعه‌ی منابع اصلی درس را کامل نمی‌گیرند.
کتاب‌های هنری پر از تصویرند و وسوسه‌ی ورق زدن سریع همیشه هست. اما فهم واقعی از خواندن متن می‌آید. تصویر را ببینید، ولی متن را هم بخوانید.
کتاب باید خوانده شود، نه فقط قفسه را پر کند. پیش از خرید، مطمئن شوید واقعا به آن نیاز دارید و وقتی برای خواندنش پیدا خواهید کرد.
هنرجوی جوان گاهی فکر می‌کند فقط باید کار جدید ساخت. اما بدون شناخت گذشته، خیلی زود همان کارهای قدیمی را از نو اختراع می‌کند.
در کلاس هنر همیشه کسی هست که ماهرتر است. به‌جای مقایسه، کار خودتان را با کار یک ماه پیش خودتان مقایسه کنید. این معیار سالم‌تر و کارآمدتر است.
اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، این راهنمای کوتاه را ببینید. البته هر دانشجو شرایط خودش را دارد و این فقط یک پیشنهاد کلی است.
بعد از دو یا سه ماه، با توجه به سلیقه و نیازتان، کتاب‌های تخصصی‌تر بیفزایید.
بخش بزرگی از منابع هنر و معماری در جهان به زبان‌های دیگر نوشته شده، ولی کتاب‌های فارسی جای ویژه‌ی خودشان را دارند. دلیل اول، زبان است. وقتی اصطلاح‌های تخصصی را به فارسی بخوانید، در بحث‌های کلاسی و در نوشتن گزارش راحت‌تر می‌شوید. دلیل دوم، موضوع است. تاریخ نقاشی ایران، فرش‌های ایرانی و معماری این سرزمین را بیشتر منابع فارسی توضیح می‌دهند و شما با آن‌ها به ریشه‌ی فرهنگ خودتان نزدیک‌تر می‌شوید.
دلیل سوم، نیاز دانشگاه است. بسیاری از سرفصل‌های دانشکده‌ی هنر و معماری بر پایه‌ی منابع فارسی یا ترجمه‌شده تنظیم شده‌اند. داشتن منبع درست، از سرگردانی در ترم اول جلوگیری می‌کند.
البته این به معنی کنار گذاشتن منابع خارجی نیست. دانشجوی جدی در سال‌های بالاتر ناچار می‌شود به منابع اصلی مراجعه کند. اما آغاز راه با کتاب فارسی، بهترین پایه است. می‌توانید ببینید در دسته‌ی زبان‌های خارجی دانشگاهی چه منابعی برای این کار هست: زبان‌های خارجی دانشگاه.
وقتی کتاب هنری را در دست می‌گیرید، فقط جلد آن را نبینید. چند نشانه‌ی ساده می‌تواند کیفیت کار را نشان بدهد. اول، فهرست مطالب. آیا منطقی و مرحله‌به‌مرحله چیده شده است؟ دوم، پیش‌گفتار. آیا نویسنده مخاطب و هدف کتاب را روشن می‌کند؟ سوم، تصویرها. آیا تصویرها با متن مرتبط‌اند و شماره یا توضیح دارند؟ چهارم، فهرست منابع. آیا نویسنده منبع‌هایش را معرفی کرده است؟
برای کتاب‌های ترجمه، نام مترجم و ناشر را هم نگاه کنید. ترجمه‌ی خوب می‌تواند کتابی سخت را روان کند و ترجمه‌ی ضعیف می‌تواند کتابی ساده را نامفهوم. اگر دانشجوهای سال بالایی را می‌شناسید، از آن‌ها درباره‌ی ترجمه‌ی کتاب‌های درس بپرسید.
بعضی عنوان‌ها، مثل شیوه‌ی طراحی، با شماره می‌آیند. یعنی بخشی از یک مجموعه‌اند. قبل از خرید ببینید بخش‌های دیگر هم برای درس شما لازم است یا نه. اگر فقط یک بخش لازم دارید، همان را بخرید و مجموعه را بعدا کامل کنید.
خواندن کتاب‌های این دسته فقط برای کسی که می‌خواهد هنرمند حرفه‌ای شود نیست. گرافیک، صفحه‌آرایی و طراحی، امروز در بیشتر کارها به کار می‌آید. یک معلم می‌خواهد جزوه‌ی خوش‌خوان بسازد، یک صاحب کسب‌وکار کوچک نشانه‌ای برای برند خودش می‌خواهد، یک نویسنده به فکر شکل صفحه‌ی کتابش است.
کتاب‌هایی درباره‌ی مبانی صفحه‌آرایی یا طراحی نشانه به هر کدام از این آدم‌ها کمک می‌کند. لازم نیست دانشجو باشید. کافی است کنجکاو باشید و بخواهید کارتان را با دقت بیشتری انجام بدهید. مثل هر مهارت دیگر، بهتر است از کتاب پایه شروع کنید و به مرور جلو بروید.
همین منطق برای کسانی که به هنرهای نمایشی علاقه دارند هم صادق است. یک معلم ادبیات که می‌خواهد نمایش مدرسه را کارگردانی کند، از یک کتاب درباره‌ی نمایش و اجرا سود می‌برد. بنابراین مخاطب هنر و معماری بسیار گسترده‌تر از دانشجوهای این دانشکده است.
سارا دانشجوی سال اول گرافیک بود و همیشه فکر می‌کرد طراحی نشانه یعنی فقط شکل قشنگ کشیدن. بعد که یک کتاب مبانی نشانه را خواند، فهمید نشانه‌ی خوب باید ساده باشد، در اندازه‌های کوچک و بزرگ خوانده شود و معنایی را در ذهن بنشاند. پروژه‌ی بعدی‌اش کاملا تغییر کرد.
مهدی که نمایش می‌خواند، تا وقتی درباره‌ی نظریه‌ی اجرا نخوانده بود، فقط از روی حس بازی می‌کرد. کتاب به او زبان داد تا بتواند درباره‌ی کارش حرف بزند و از کارگردان بپرسد چرا یک صحنه این‌طور چیده شده است. این تغییر ساده، مسیر حرفه‌ای او را عوض کرد.
این‌ها داستان‌های ساده و فرضی‌اند، اما الگوی واقعی‌ای را نشان می‌دهند: کتاب به شما زبان و چارچوب می‌دهد و تمرین، آن را زنده می‌کند. هیچ‌کدام بدون دیگری به‌اندازه‌ی کافی مؤثر نیست.
یکی از زیبایی‌های این دانشکده، پیوند رشته‌هاست. معماری با شهرسازی و مرمت گره خورده، گرافیک با عکاسی و چاپ، نمایش با سینما و ادبیات نمایشی، فرش با هنر اسلامی و صنایع دستی. اگر فقط در رشته‌ی خودتان بمانید، دیدتان کوچک می‌ماند.
پیشنهاد می‌کنیم هر ترم یک کتاب از رشته‌ی همسایه بخوانید. دانشجوی گرافیک از یک کتاب سینما بهره می‌برد، دانشجوی معماری از یک کتاب تاریخ هنر اسلامی و دانشجوی نمایش از یک کتاب نقاشی. این خواندن‌های آزاد، بی‌آن‌که زمان زیادی بگیرد، ایده‌های تازه به شما می‌دهد.
اگر رشته‌ی شما در دانشکده‌ی دیگری است، دسته‌های هم‌رده مثل فنی و مهندسی یا علوم انسانی و اجتماعی را هم ببینید. گاهی بهترین ایده از تقاطع دو رشته می‌آید.
کتاب‌های هنری معمولا گلاسه و سنگین هستند و مراقبت خاصی می‌طلبند. آن‌ها را روی سطح صاف بخوانید و پشت جلد را زیاد باز نکنید. از نوشتن با خودکار روی تصویرها پرهیز کنید و برای یادداشت از برگه‌ی جدا یا مداد ملایم استفاده کنید. اگر از کتاب زیاد استفاده می‌کنید، کاغذ نازکی بین صفحه‌ها بگذارید تا رنگ‌ها به هم نچسبد.
کتابی که خوب نگه‌داری شود، سال‌ها همراه شماست و حتی می‌توانید بعد از فارغ‌التحصیلی آن را به هنرجوی جوان‌تری هدیه بدهید.
یکی از تفاوت‌های دانشکده‌ی هنر و معماری با دانشکده‌های دیگر، نقش کارگاه است. در کارگاه با ابزار، مواد و مربی سروکار دارید و یاد می‌گیرید چگونه یک ایده را به شکل واقعی درآورید. اگر کتاب را کنار بگذارید و فقط کارگاه بروید، مهارت پیدا می‌کنید ولی زبان نظری ندارید. اگر فقط کتاب بخوانید، زبان دارید ولی دست شما نمی‌چرخد.
تعادل بین این دو، رمز هنرجوی موفق است. برنامه‌ی هفتگی شما باید هر دو را در بر بگیرد. بعد از هر جلسه‌ی کارگاه، یک ساعت مطالعه‌ی مرتبط بگذارید، و پیش از هر پروژه، یک منبع را بخوانید. بعد از چند ترم، خواهید دید کارهای شما پخته‌تر می‌شود و می‌توانید درباره‌ی آن‌ها با اعتماد به نفس حرف بزنید.
وقتی کتاب تصویری را آنلاین سفارش می‌دهید، دیدن خود کتاب ممکن نیست. برای همین مشخصات آن اهمیت بیشتری دارد. اندازه‌ی کتاب، نوع کاغذ، تعداد صفحه و رنگی یا سیاه‌وسفید بودن را در صفحه‌ی کتاب ببینید. اگر کتاب برای کار در کارگاه است، اندازه‌ی مناسب مهم است و اگر برای مطالعه‌ی آرام است، کیفیت چاپ. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
یک ترفند ساده: فهرست کتاب‌های موردنیاز هر ترم را از ابتدای ترم بنویسید و کم‌کم تهیه کنید. این‌طور در هفته‌ی امتحان‌ها دنبال کتاب نمی‌گردید و می‌توانید پیش از شروع پروژه‌ها منبع را بخوانید.
اول فهرست درس‌های ترم را از دانشکده بگیرید. معمولا کتاب طراحی پایه و یک منبع تاریخ هنر برای شروع کافی است.
خیر. هنرجوهای آزاد، علاقه‌مندان و معلم‌ها هم از این کتاب‌ها استفاده می‌کنند. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش آمده است.
کتاب مبانی اصول پایه را با زبان ساده توضیح می‌دهد. کتاب تخصصی فرض می‌گیرد پایه را می‌دانید و به جزئیات می‌رسد.
معمولا خلاصه‌ی درس‌ها و نمونه‌ی سؤال دارد. سال چاپ و رشته‌ی آن را با آزمون خودتان تطبیق بدهید.
بستگی به موضوع دارد. کتاب هنرستان برای مقطع خودش نوشته شده است و برای درس دانشگاهی معمولا باید منبع دانشگاهی را جدا انتخاب کنید.
ببینید متن آن هم قوی است یا فقط تصویر دارد. مشخصات کتاب، ناشر و توضیحات را بخوانید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. برای اطلاع دقیق، صفحه‌ی همان کتاب را ببینید.
هنر و معماری دنیایی است که در آن چشم، دست و ذهن با هم کار می‌کنند. کتاب دانشگاهی این رشته‌ها، از طراحی و نشانه تا تاریخ نقاشی، نمایش، فیلم‌نامه، فرش و لباس، هر کدام تکه‌ای از این تصویر بزرگ را برایتان می‌سازد.
با کتاب پایه شروع کنید، در کنارش تمرین کنید و کم‌کم سراغ منابع تخصصی بروید. رشته‌های دیگر دانشگاهی را هم می‌توانید در دسته‌ی دانشگاه ببینید. حالا کتاب‌های این دسته را مرور کنید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی کتاب مناسب خودتان را آنلاین سفارش بدهید.
