علوم تجربی (پیش‌دانشگاهی)
این دسته کتاب‌های کمک‌درسی رشته تجربی را در بر دارد؛ منابعی برای زیست‌شناسی، شیمی و فیزیک که هم درس را توضیح می‌دهند و هم تمرین کافی دارند.
کتاب‌های این دسته۴ کتاب
اگر دانش‌آموز رشته‌ی علوم تجربی در دبیرستان هستید، حتما این صحنه را می‌شناسید: شب امتحان زیست، میز پر از جزوه و کتاب کمکی، و این سؤال که «کدام‌شان را واقعا بخوانم؟». این صفحه برای همین لحظه نوشته شده. دسته‌ی «علوم تجربی» کتاب‌جم، که زیرمجموعه‌ی پیش‌دانشگاهی است، کتاب‌های درسی و کمک‌درسی رشته‌ی تجربی متوسطه‌ی دوم را برای پایه‌های دهم، یازدهم و دوازدهم کنار هم آورده است: زیست‌شناسی، شیمی، فیزیک و درس‌های همراهشان. در ادامه می‌گوییم چه نوع کتابی به چه کاری می‌آید، چطور بین درسنامه، تست و جمع‌بندی تعادل بگذارید و چه اشتباه‌هایی را نباید تکرار کنید.
این متن برای دانش‌آموزان، پدر و مادرها و کسانی است که می‌خواهند کتاب کمک‌درسی را هوشمندانه بخرند و در انبوه عنوان‌ها گم نشوند.
علوم تجربی یکی از شاخه‌های نظری متوسطه‌ی دوم است، در کنار ریاضی فیزیک، علوم انسانی و علوم و معارف اسلامی. هسته‌ی اصلی درس‌های تخصصی آن زیست‌شناسی، شیمی و فیزیک است و ریاضی هم همراهشان هست. درس‌های عمومی مثل عربی، دین و زندگی، فارسی و زبان خارجی را هم مثل بقیه‌ی رشته‌ها می‌خوانید.
در نمونه‌های این دسته عنوان‌هایی می‌بینید که نشان می‌دهند کتاب برای کدام پایه و درس است: «شیمی دهم»، «زیست دهم»، «فیزیک یازدهم»، «فیزیک دوازدهم» و «زیست‌شناسی ۳». حتی عربی دوازدهم هم در این فهرست هست، چون درس عمومی است. برنامه‌ی درسی هر سال را از مدرسه یا از کتاب درسی خودتان بگیرید. کتاب‌فروشی جای مشاور تحصیلی را نمی‌گیرد و اگر درباره‌ی انتخاب رشته تردید دارید، با مشاور مدرسه صحبت کنید.
کتاب درسی مرجع اصلی است، ولی همه‌ی نیازهای شما را برآورده نمی‌کند. تمرین کافی ندارد، نمونه‌ی حل‌شده‌ی متنوع کم دارد و بعضی جاها فشرده نوشته شده است. کتاب کمک‌درسی همین شکاف‌ها را پر می‌کند. این کتاب‌ها معمولا یکی از این کارها را انجام می‌دهند:
هیچ کتابی همه‌ی این کارها را به‌خوبی انجام نمی‌دهد. پس نیاز خودتان را بشناسید و بر اساس آن انتخاب کنید.
عنوان کتاب‌های کمک‌درسی گاهی خلاقانه است و همین باعث سردرگمی می‌شود. در فهرست نمونه‌ی این دسته چند کلمه‌ی تکراری هست که به‌طور کلی حس نوع کتاب را می‌دهد. البته فقط از روی عنوان نمی‌شود کیفیت را قضاوت کرد، اما می‌شود حدس اولیه زد.
باز هم می‌گوییم: برداشت‌ها از عنوان‌اند و درباره‌ی محتوای دقیق هر کتاب باید مشخصات صفحه‌ی خودش را ببینید.
زیست‌شناسی در رشته‌ی علوم تجربی درسی است که هم حفظ می‌خواهد هم فهم. شکل‌ها، مسیرها و ارتباط بین بخش‌ها مهم‌اند. عنوان‌های نمونه مثل «نردبام زیست دهم»، «سه سطحی زیست دهم»، «سیگنال ۲۰ زیست‌شناسی ۳ رشته علوم تجربی» و «کتاب درسی غنی شده زیست‌شناسی یازدهم» نشان می‌دهند برای این درس چند نوع منبع وجود دارد.
برای مطالعه‌ی زیست توصیه‌ی ساده این است:
اگر تست را بدون فهم درس بزنید، فقط حدس می‌زنید. زیست دانش‌آموز را به دقت در جمله‌ها عادت می‌دهد و همین دقت در کنکور کمک می‌کند.
شیمی هم بخش مفهومی دارد هم بخش محاسباتی. خیلی‌ها فقط از محاسبه می‌ترسند و بخش مفهومی را دست کم می‌گیرند. در حالی که بدون فهم مفهوم، محاسبه هم درست پیش نمی‌رود. عنوان‌هایی مثل «شیمی دهم سیر تا پیاز» و «جمع‌بندی شیمی دهم» و «شیمی یازدهم سری آی‌کیو» نمونه‌ی منابع شیمی این دسته هستند.
چند توصیه برای شیمی:
در فیزیک یکی از رایج‌ترین خطاها حفظ فرمول بدون فهم آن است. دانش‌آموز فرمول را می‌داند ولی نمی‌داند کجا باید به کار ببرد. کتاب‌هایی با عنوان «فرمول بیست فیزیک دوازدهم رشته تجربی» و «سیر تا پیاز فیزیک دهم رشته تجربی» و «لقمه فیزیک یازدهم» و «بانک نهایی فیزیک یازدهم تجربی» نمونه‌ی منابع فیزیک این دسته‌اند. مشخصات هر کدام را در صفحه‌ی خودش بخوانید تا مطمئن شوید با کتاب درسی فعلی هماهنگ است.
برای فیزیک این عادت‌ها کمک می‌کند:
درس‌های عمومی مثل عربی، دین و زندگی و زبان در کنکور و معدل مهم‌اند و نباید فراموش شوند. در فهرست نمونه‌ی این دسته یک کتاب عربی دوازدهم از سری «پرسمان» هم دیده می‌شود. اگر برای این درس‌ها منبع می‌خواهید، دسته‌ی دروس عمومی را هم ببینید. دانش‌آموزان تجربی گاهی همه‌ی وقتشان را به سه درس تخصصی می‌دهند و درس‌های عمومی را رها می‌کنند؛ بعدا در معدل و کنکور می‌بینند این ضریب‌ها کم نیستند.
این نوع برای وقتی است که درس را نفهمیده‌اید. توضیح بیشتر و مثال می‌دهد. اول این را بخوانید.
بعد از اینکه درس را فهمیدید، نوبت تمرین است. کتابی که تست‌ها را به‌صورت فصل‌به‌فصل دسته‌بندی کرده باشد، برای این مرحله مناسب است. اگر پاسخ تشریحی دارد، خیلی بهتر است.
این نوع برای هفته‌های پایانی است. اگر زود سراغش بروید، چیزی نمی‌فهمید، چون فشرده است. اگر بعد از خواندن کامل باشد، کارآمد است.
ترتیب را عوض نکنید: فهم، تمرین، جمع‌بندی. شاید وسوسه شوید جمع‌بندی را اول بخوانید چون کوتاه است، اما تجربه‌ی دانش‌آموزان نشان می‌دهد این میان‌بر معمولا بی‌نتیجه است.
یکی از رایج‌ترین خطاهای خرید کتاب کمک‌درسی، سفارش پایه‌ی اشتباه است. عنوان بیشتر کتاب‌ها پایه را می‌گوید. سه چیز را همیشه نگاه کنید:
مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است. آن را بخوانید و با کتاب درسی سال خودتان مقایسه کنید.
این یک الگوی عمومی است و باید با شرایط خودتان تنظیمش کنید.
مهم‌ترین اصل این است که منبع کم باشد و کامل تمام شود. هر درس یک درسنامه و یک مجموعه‌ی تست کافی است.
خیلی از دانش‌آموزان تست می‌زنند و بعد فقط به درصد نگاه می‌کنند. اما این‌طور یاد نمی‌گیرند. راه بهتر این است که هر اشتباه را در دفتری بنویسید: سؤال چه بود، چرا اشتباه کردید، و جواب درست چه بود. بعد از دو هفته دفتر را مرور کنید. متوجه می‌شوید اشتباه‌های شما تکراری‌اند و می‌توانید روی نقطه‌ضعف مشخصی کار کنید.
این کار کمی زمان‌بر است، ولی در ماه‌های آخر پیش از امتحان یک منبع شخصی و ارزشمند می‌شود که هیچ کتاب کمکی جای آن را نمی‌گیرد.
دانش‌آموز تجربی دو ایستگاه بزرگ دارد: امتحان‌های نهایی و کنکور. این دو یکی نیستند. سؤال نهایی بیشتر به متن کتاب درسی وفادار است و انتظار دارد جواب را دقیق و کامل بنویسید. سؤال کنکور معمولا تستی است، زمان کم دارد و سرعت و دقت را با هم می‌سنجد. پس منبعی که برای یکی مفید است، برای دیگری به‌تنهایی کافی نیست.
اگر هدف اصلی‌تان نمره‌ی امتحان نهایی است، کتاب‌هایی که پرسش‌های تشریحی و نمونه‌سؤال نهایی دارند بیشتر به کارتان می‌آیند. اگر کنکور دارید، علاوه بر آن به تست‌های دسته‌بندی‌شده و آزمون‌های زمان‌دار نیاز دارید. بهترین کار این است که هر دو را از همان اول سال در ذهن داشته باشید و کتاب‌هایتان را بر اساس هر دو هدف انتخاب کنید.
در بحث کتاب کمک‌درسی، زیست و شیمی و فیزیک بیشترین توجه را می‌گیرند و ریاضی گاهی در حاشیه می‌ماند. اما ریاضی هم در نمره‌ی کل تأثیر دارد و هم پایه‌ی محاسبات فیزیک و شیمی است. اگر در ریاضی ضعیف باشید، مسائل فیزیک و شیمی هم سخت‌تر می‌شوند.
برای ریاضی هم همان اصل قبلی صدق می‌کند: اول فهم، بعد تمرین. مسئله‌های ساده را کامل حل کنید تا اعتماد به نفس بگیرید و بعد سراغ سؤال‌های سخت‌تر بروید. کتاب ریاضی مناسب پایه‌ی خودتان را در دسته‌ی پیش‌دانشگاهی و شاخه‌های نزدیک جست‌وجو کنید.
برای اینکه ببینید همه‌ی این توصیه‌ها در عمل چه شکلی می‌شوند، یک هفته‌ی ساده را تصور کنید. این فقط یک الگوست و هر کس باید آن را با زندگی خودش هماهنگ کند.
اگر این جدول برایتان سنگین است، ساده‌ترش کنید. مهم این است که ادامه‌دار باشد. برنامه‌ی خیلی پرفشار بعد از دو هفته رها می‌شود.
کتاب‌های این دسته را ناشران مختلفی منتشر کرده‌اند. در عنوان نمونه‌ها نام «گاج» را چند بار می‌بینید و بعضی عنوان‌ها هم بدون نام ناشر در عنوان‌اند. ناشر به‌تنهایی معیار کیفیت نیست. آنچه اهمیت دارد این است که توضیح‌ها برایتان روشن باشد، اشتباه تایپی و علمی نداشته باشد و با برنامه‌ی فعلی هماهنگ باشد.
چند راه برای سنجش پیش از خرید:
خواندن سطر به سطر کتاب بدون فکر کردن، بازده کمی دارد. یادگیری فعال یعنی هنگام خواندن با متن کار کنید: بپرسید، بنویسید، شکل بکشید، برای یک دوست توضیح بدهید. مثلا در زیست به‌جای اینکه فقط شکل یک مسیر را نگاه کنید، آن را بدون نگاه به کتاب بکشید و بعد با کتاب مقایسه کنید. در شیمی یک مسئله را بدون نگاه به حل کتاب حل کنید و بعد بررسی کنید. در فیزیک برای یک قانون مثال روزمره پیدا کنید.
این کارها کندتر از خواندن ساده‌اند ولی ماندگاری بیشتری دارند. کتاب‌های کمک‌درسی هم وقتی مفیدند که شما با آن‌ها فعال کار کنید، نه اینکه فقط ورق بزنید.
گاهی دانش‌آموز چند کتاب می‌خرد و باز هم درس را نمی‌فهمد. در این حالت مشکل معمولا از کتاب نیست. ممکن است پایه‌ی درس ضعیف مانده باشد، ممکن است روش مطالعه مناسب نباشد، یا ممکن است خستگی و استرس مانع یادگیری شده باشد. قبل از خرید کتاب سوم، یک قدم عقب بروید و از خودتان بپرسید کجا گیر کرده‌ام؟
اگر گیر کردن در یک مبحث مشخص است، از معلم یا همکلاسی سؤال کنید. اگر گیر کردن کلی است، شاید بازگشت به مبحث‌های پایه‌ی سال قبل لازم باشد. کتاب فقط ابزار است؛ گاهی بهترین ابزار، یک توضیح ده دقیقه‌ای از یک معلم خوب است. ما کتاب می‌فروشیم و توصیه‌ی تخصصی آموزشی جای مشاور نیست، اما اگر مشکل ادامه پیدا کرد از مشاور مدرسه کمک بگیرید.
این نکته‌ها ساده‌اند، اما خیلی‌ها فراموششان می‌کنند و در لحظه‌ی آخر انرژی‌شان را صرف نگرانی می‌کنند.
برای یک درس ممکن است ده کتاب کمکی وجود داشته باشد. خریدن همه‌ی آن‌ها فقط قفسه را پر می‌کند. یکی دو تا را کامل کار کنید.
تست بدون فهم درس اثر ندارد. اول درس، بعد تست.
کتابی که برای دوست شما مفید بود، لزوما برای شما مناسب نیست. سطح و روش یادگیری هر کس فرق دارد. کتاب را ورق بزنید و ببینید توضیحش برایتان روشن است.
کتابی که فقط کلید جواب دارد، وقتی اشتباه می‌کنید کمکتان نمی‌کند. اگر امکانش هست پاسخ تشریحی را ترجیح دهید.
عربی، دین و زندگی و زبان هم ضریب دارند. در برنامه‌ی هفتگی برایشان وقت بگذارید.
سال‌های دهم تا دوازدهم برای هر خانواده پراسترس است. چند پیشنهاد ساده:
ما کتاب می‌فروشیم و توصیه‌ی تحصیلی یا روان‌شناختی تخصصی نمی‌دهیم. اگر فرزندتان استرس شدید دارد، با مشاور مدرسه یا متخصص صحبت کنید.
گاهی بخشی از منابع بین رشته‌ها مشترک است. برای آشنایی با رشته‌های دیگر و منابعشان، صفحه‌های زیر را ببینید:
و برای مرور همه‌ی شاخه‌ها یک‌جا به دسته‌ی پیش‌دانشگاهی سر بزنید.
برای ملموس‌تر شدن مطلب، سه دانش‌آموز فرضی را مثال می‌زنیم.
نگار پایه‌ی دهم است و از شیمی می‌ترسد. او باید با کتاب درسی و یک منبع توضیحی شروع کند و کتاب تست سنگین را فعلا کنار بگذارد.
کاوه پایه‌ی یازدهم است. درس را می‌فهمد ولی در فیزیک به دلیل اشتباه‌های یکایی نمره از دست می‌دهد. او به مجموعه‌ی تمرین با پاسخ تشریحی و دفتر اشتباه‌ها نیاز دارد.
مینا پایه‌ی دوازدهم است و کنکور دارد. او باید آزمون جامع را با زمان‌سنج بزند، از جمع‌بندی برای مرور استفاده کند و درس‌های عمومی را هم فراموش نکند.
این نمونه‌ها ساختگی‌اند، اما الگوی واقعی مشکل‌های دانش‌آموزان را نشان می‌دهند: هر کس نیاز متفاوتی دارد.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز می‌شود. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است؛ پایه، ناشر و رشته را قبل از سفارش بخوانید. نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قبل از خرید یک بار دیگر بپرسید: کتاب درسی را دارم؟ کتاب برای پایه‌ی من است؟ اگر جواب هر دو بله بود، سفارش راحت است.
لازم نیست. اگر با کتاب درسی درس را می‌فهمید و تمرین کافی دارید، شاید به کتاب کمکی نیاز نداشته باشید. برای کسانی که تمرین بیشتر یا توضیح ساده‌تر می‌خواهند، کتاب کمکی مفید است.
اول درسنامه یا کتاب درسی، بعد تست. تست بدون فهم درس فقط حدس زدن است.
یک درسنامه یا کتاب درسی و یک مجموعه‌ی تمرین و تست معمولا کافی است. بیشتر از آن اگر کامل خوانده نشود، فایده‌ای ندارد.
بعد از اینکه درس را حداقل یک بار کامل خوانده و تست زده‌اید. کتاب جمع‌بندی برای مرور است و از صفر یاد نمی‌دهد.
کتابی بخرید که با کتاب درسی فعلی و همان پایه هماهنگ باشد. عنوان و مشخصات کتاب را با کتاب درسی خودتان مقایسه کنید.
بعضی مطالب مشترک‌اند، ولی کتاب‌های مخصوص رشته‌ی تجربی سطح و تمرین‌هایشان با رشته‌ی ریاضی فرق دارد. عنوان و مشخصات کتاب را بخوانید و اگر مطمئن نبودید از معلم بپرسید.
خیر. کتاب کمک می‌کند ولی جای معلم و مشاور تحصیلی را نمی‌گیرد. برای تصمیم‌های مهم درباره‌ی رشته و مسیر، با مشاور مدرسه صحبت کنید.
دسته‌ی علوم تجربی کتاب‌جم برای دانش‌آموزی است که می‌خواهد زیست، شیمی و فیزیک را درست و منظم بخواند. اصل کار ساده است: پایه‌ی درست، هماهنگی با کتاب درسی، منبع کم و کامل‌خوانده، و ترتیب فهم، تمرین، جمع‌بندی. اگر مطمئن نیستید از کجا شروع کنید، کتاب درسی پایه‌ی خودتان را بردارید و بعد یک منبع توضیحی یا تمرینی متناسب با نیازتان انتخاب کنید.
کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز می‌شود و صفحه‌ی خود کتاب آخرین وضعیت را نشان می‌دهد.
