اگر دانشآموز رشتهی علوم انسانی هستید یا پدر و مادر کسی که در این رشته درس میخواند، احتمالا این سؤال را بارها از خودتان پرسیدهاید: از میان اینهمه کتاب کمکدرسی، کدام به درد ما میخورد؟ جغرافیا و تاریخ و جامعهشناسی، ادبیات و عربی، روانشناسی و ریاضی و آمار، هر درس دهها کتاب دارد و هر کتاب با شعار و نام جذاب خودش را معرفی میکند. این صفحه به شما کمک میکند در دستهی کتابهای رشتهی علوم انسانی دهم تا دوازدهم کتابجم راحتتر تصمیم بگیرید: هر نوع کتاب برای چه کاری است، چه زمانی به آن نیاز دارید و پیش از خرید به چه چیزهایی نگاه کنید.
این دسته کتابهای درسی و کمکدرسی رشتهی علوم انسانی را در پایههای دهم، یازدهم و دوازدهم گرد آورده است. چه اول سال درسی باشید، چه نزدیک امتحان نهایی یا کنکور، در ادامه راهنمای خرید و برنامهی مطالعه را میخوانید.
در علوم انسانی، درسها بیشتر به فهم انسان و جامعه میپردازند. درسهای عمومی مثل فارسی، عربی، دین و زندگی و زبان خارجی در همهی رشتهها هست، اما درسهای تخصصی این رشته فرق میکند: تاریخ، جغرافیا، جامعهشناسی، روانشناسی، اقتصاد، فلسفه و منطق، علوم و فنون ادبی و ریاضی و آمار. هر پایه ترکیب خاص خودش را دارد و کتاب کمکدرسی هم معمولا برای یک درس و یک پایهی مشخص نوشته میشود.
به همین دلیل مهمترین قدم در خرید این است که نام درس و پایه را دقیق بدانید. کتابی که در عنوانش مینویسد «تاریخ یازدهم انسانی»، به درد دانشآموز پایهی دهم نمیخورد، هرچقدر هم که خوب باشد.
وقتی وارد دستهی علوم انسانی میشوید، چند نوع کتاب را میبینید. بد نیست فرقشان را بدانید.
معمولا هر دانشآموز به یک درسنامه یا یک کتاب جامع و یک کتاب تمرینی نیاز دارد. نیازی نیست برای هر درس ده کتاب بخرید.
کتابهای درسی گاهی بازنویسی یا اصلاح میشوند و کتابهای کمکدرسی هم به تبع آن ویرایش میشوند. بسیاری از عنوانهای این دسته سال چاپ یا ویرایش را در نام دارند، مثل «جغرافیا دوازدهم غول امتحان رشتهی انسانی ۱۴۰۴». همین نشان میدهد که کتاب برای ویرایش مشخصی تهیه شده است.
پیش از خرید، سه چیز را با هم تطبیق دهید: پایهی خودتان، نام درس و سال چاپ. اگر کتاب درسی امسال شما با سال قبل فرق کرده، از معلم یا دبیر بپرسید کتاب کمکدرسی قدیمی مناسب است یا نه. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش آمده است.
ادبیات یکی از درسهای پرضریب و در عین حال پرحجم است. در این دسته چند نوع کتاب برای آن میبینید. «بیست پک فارسی ۲ یازدهم» و «هفتخان زبان فارسی» مثالهایی از کتابهای درس فارسیاند و «واژگان و املای فارسی یازدهم» نشان میدهد که بخش واژه و املا هم کتاب جداگانه دارد. «پرسشهای چهارگزینهای علوم و فنون ادبی ۱ دهم» هم برای تمرین درس آرایهها و قالبهای ادبی است.
راهنمای ما برای ادبیات این است: اول درس را در کتاب اصلی بخوانید، بعد سراغ درسنامه یا کتاب تست بروید. واژگان و املا را از همان ابتدا هفتگی مرور کنید، چون این بخش به تمرین مداوم نیاز دارد، نه به مطالعهی شب امتحان. دانشآموزان علاقهمند به ادبیات میتوانند برای لذت خواندن شعر هم دستهی ادبیات و داستان را ببینند.
خیلی از دانشآموزان تاریخ و جغرافیا را حفظکردنی میدانند. اما دانشآموزی که ماجرا را میفهمد، نه فقط تاریخها و اسمها را، زودتر و ماندگارتر یاد میگیرد. در این دسته چند سری برای این دو درس هست: «تاریخ یازدهم انسانی سری پرسمان»، «تاریخ یازدهم انسانی سری سیر تا پیاز» و «جغرافیا دوازدهم انسانی سری فرمول بیست».
پیشنهاد ما: برای هر فصل، اول یک خط زمانی یا نقشهی ذهنی بکشید. بعد درسنامه را بخوانید و در آخر سؤالها را حل کنید. اگر هر بار فقط تست بزنید، پاسخها را حفظ میکنید اما ارتباط رویدادها را نمیفهمید. کتابهایی که با سریهای مختلف عرضه شدهاند، اغلب از نظر جزئیات آموزشی با هم تفاوت دارند؛ نمونهی متن را ببینید و ببینید کدام برای شیوهی مطالعهی شما مناسبتر است.
این دو درس معمولا برای دانشآموزان جذاباند، چون دربارهی آدمها و رفتارشاناند. «ماجرای بیست جامعهشناسی دوازدهم» و «روانشناسی یازدهم انسانی سری لیلیپوت» از کتابهاییاند که در این دسته میبینید. با وجود جذابیت، هر دو درس اصطلاحهای خاص دارند و باید دقیق یاد گرفته شوند.
یک ترفند: هر اصطلاح را با یک مثال از زندگی خودتان بنویسید. وقتی دربارهی «هنجار» یا «نقش اجتماعی» میخوانید، مثالی از مدرسه، خانه یا محله بیاورید. این کار مفهوم را در ذهنتان مینشاند و سؤالهای تحلیلی را هم آسان میکند. اگر به موضوع علاقهمند شدید و میخواهید فراتر از درس بخوانید، دستههای دروس عمومی و کتابهای عمومی جامعهشناسی و روانشناسی در بخشهای دیگر کتابجم هستند.
علوم انسانی فقط درسهای تخصصی نیست. دین و زندگی و عربی هم در برنامهی هر سه پایه هستند و ضریب مهمی دارند. «بانک نهایی دین و زندگی دهم» در فهرست این دسته است و از نامش پیداست که به آمادگی امتحان نهایی این درس میپردازد.
برای عربی، کتابهایی با تمرین ترجمه، قواعد و واژگان لازم است. مهارت اصلی در عربی، تمرین منظم است. نصف ساعت روزانه بهتر از سه ساعت در آخر هفته است. اگر درسهای عمومی مورد نظرتان در این دسته نیست، از دستهی دروس عمومی کمک بگیرید.
بسیاری از دانشآموزان علوم انسانی از ریاضی میترسند. اما ریاضی و آمار این رشته با ریاضی رشتهی ریاضی فیزیک فرق دارد و بیشتر به کاربرد در دنیای واقعی نزدیک است. «ریاضی و آمار دهم انسانی سری توربوجت» نمونهای از کتابهای این درس است.
برای درس ریاضی، اگر از پایه ضعیف هستید، اول درسنامهی ساده را بخوانید و مثالهای حلشده را دنبال کنید. بعد خودتان سؤال حل کنید. فقط دیدن حل کردن، ریاضی یاد نمیدهد. اگر موضوعی را نفهمیدید، همان لحظه یادداشتش کنید و از معلم بپرسید. اگر میخواهید مقایسه کنید که درسهای رشتههای دیگر چطورند، میتوانید به ریاضی فیزیک و علوم تجربی هم نگاهی بیندازید.
خرید کتاب فقط نیمی از کار است و نیم دیگر برنامه است. یک هفتهی معمولی برای دانشآموز علوم انسانی میتواند اینطور باشد:
هر روز حداقل بیست دقیقه هم برای مرور مطالب روزهای قبل بگذارید. مغز چیزی را که مدام مرور میکند بهتر نگه میدارد. برنامهی سختگیرانهای که نتوانید به آن عمل کنید، از نبودن برنامه بدتر است؛ پس برنامهای بنویسید که واقعا از پسش برمیآیید.
پایهی دهم اولین مواجههی جدی دانشآموز با رشتهی علوم انسانی است. در این سال، بسیاری از درسها تازهاند و عادتهای مطالعه شکل میگیرند. «بانک نهایی دین و زندگی دهم»، «پرسشهای چهارگزینهای علوم و فنون ادبی ۱ دهم» و «ریاضی و آمار دهم انسانی» از عنوانهایی هستند که برای این پایه در فهرست میبینید.
توصیهی ما برای سال دهم این است که عجله نکنید. سراغ کتابهای سنگین کنکوری نروید. کتاب درسی را با دقت بخوانید، یک دفتر یادداشت مرتب داشته باشید و هر ماه یک بار مطالب را مرور کنید. اگر در این سال پایهی خوبی بسازید، دو سال بعد خیلی راحتتر میشود.
یازدهم معمولا سال پرحجمی است. تعداد درسها زیاد است و دانشآموزان گاهی حس میکنند در میان آنها گم شدهاند. عنوانهایی مثل «تاریخ یازدهم انسانی»، «روانشناسی یازدهم انسانی»، «بیست پک فارسی ۲ یازدهم» و «واژگان و املای فارسی یازدهم» نشان میدهند این پایه چه کتابهایی دارد.
در این سال مهم است که برنامهی هفتگی داشته باشید و درسها را بهطور مساوی پوشش دهید. تنبلی در یک درس، در سال دوازدهم به بار سنگینی تبدیل میشود. اگر درسی را دوست ندارید، برای آن زمان کوتاهتر ولی ثابت بگذارید؛ ده تا بیست دقیقه در روز از هیچ بهتر است.
در سال دوازدهم علاوه بر درسها، دغدغهی امتحان نهایی و کنکور هم وجود دارد. کتابهایی مثل «جغرافیا دوازدهم انسانی» و «ماجرای بیست جامعهشناسی دوازدهم» برای همین پایهاند. در این سال مرور از یادگیری تازه مهمتر است. بهتر است چند ماه پیش از امتحان، جدول مرور تهیه کنید و هر هفته بخشی از مطالب را دوباره بخوانید.
در این پایه، حل آزمونهای نمونه اهمیت پیدا میکند، ولی بیبرنامه سؤال حل کردن فایدهای ندارد. بعد از هر آزمون، اشتباههای خودتان را یادداشت کنید و ببینید علت اشتباه چه بوده: نفهمیدن، فراموشی یا بیدقتی. راه چارهی هر کدام فرق میکند.
درسهای این رشته بیشتر مفهومی و متنیاند، پس روش مطالعهی مناسب هم فرق میکند. چند روش که برای بسیاری از دانشآموزان مفید بوده است:
این روشها زمان بیشتری میبرند، اما یادگیری را عمیقتر میکنند و آمادهی سؤالهای تحلیلی میشوید.
علوم انسانی درسهای زیادی دارد و تقسیم وقت مهم است. قاعدهی ساده این است که به هر درس به اندازهی ضریب و به اندازهی ضعف خودتان وقت بدهید. درسی که ضریب بالا دارد و شما در آن ضعیف هستید، بیشترین وقت را میگیرد. درسی که ضریب پایین دارد و در آن قوی هستید، کمترین.
هر هفته یک بار برنامه را بازبینی کنید. اگر دیدید درسی عقب افتاده، هفتهی بعد برایش وقت بیشتری بگذارید. برنامهی ثابت و انعطافناپذیر معمولا بعد از دو هفته میشکند، ولی برنامهی منعطف که مدام بهروز میشود، دوام میآورد.
هر دانشآموزی گاهی به درسی میرسد که هیچچیزش را نمیفهمد. در این وضعیت، اولین کار این است که نگران نشوید. اغلب مشکل از این است که یک مفهوم پایه را از سالهای قبل کم دارید. به کتاب پایهی قبل برگردید و همان مفهوم را مرور کنید. بعد به درس فعلی برگردید.
راه دوم این است که منبع دیگری را امتحان کنید. گاهی یک درسنامهی دیگر با توضیح سادهتر، همان مفهومی را روشن میکند که در کتاب اول گیجکننده بود. راه سوم مشورت با معلم است. هیچ سؤالی احمقانه نیست.
نزدیک امتحان استرس همه را میگیرد. کتاب میتواند به شما کمک کند بهتر آماده شوید، اما آرامش هم اهمیت دارد. خواب کافی، ورزش سبک و صبحانهی درست، تأثیر بزرگی بر تمرکز دارد. شبی که نزدیک امتحان است، درس تازه شروع نکنید؛ فقط خلاصههای خودتان را مرور کنید.
اگر استرس بیش از حد شد، با خانواده یا مشاور مدرسه صحبت کنید. کتاب جایگزین کمک متخصص نیست و مشکلهای جدی روحی را باید با متخصص در میان بگذارید.
دانشآموز رشتهی علوم انسانی از خواندن کتابهای غیردرسی هم سود میبرد. کتابهای تاریخ عمومی، رمانهای خوب، کتابهای روانشناسی و جامعهشناسی ساده، همهی اینها دید شما را وسیعتر میکنند و در پاسخ سؤالهای تحلیلی هم کمک میکنند. نیازی نیست ساعتها وقت بگذارید؛ نیم ساعت خواندن آزاد در روز کافی است.
اگر دوست دارید حوزهی مورد علاقهتان را عمیقتر دنبال کنید، دستههای عمومی کتابجم، از تاریخ و فلسفه تا روانشناسی و جامعهشناسی، منبعهای فراوانی دارند. مطالعهی آزاد بهترین راه برای پیدا کردن علاقهی واقعی است و به انتخاب رشتهی دانشگاهی هم کمک میکند.
گاهی دانشآموزان از خواهر و برادر بزرگتر یا دوستان کتاب دستدوم میگیرند. این کار اشکالی ندارد به شرطی که ویرایش کتاب با کتاب درسی امسال شما یکی باشد. وقتی بین دو سال مطلب یا ترتیب فصلها فرق کرده، کتاب قدیمی گیجتان میکند.
کتابی که نو میخرید، هم ویرایش بهروز دارد و هم میتوانید روی آن یادداشت بنویسید و خط بکشید. برای درسهایی که با یادداشتبرداری و علامتگذاری بهتر یاد گرفته میشوند، مثل تاریخ و جغرافیا، این امتیاز کوچکی نیست.
بعضی کتابهای کمکدرسی چندرنگاند و شکل و جدول دارند و بعضی ساده و سیاهوسفید. چاپ رنگی برای درسهایی مثل جغرافیا و تاریخ که نقشه و شکل زیاد دارند مفید است. برای درسهایی مثل عربی و ریاضی، چاپ سادهتر هم کافی است. مشخصات چاپ و نوع کاغذ در صفحهی هر کتاب هست و میتوانید با سلیقهی خودتان انتخاب کنید.
یک نکتهی دیگر، اندازهی حروف و فاصلهی خطوط است. کتابی که فشرده و ریز چاپ شده باشد، هنگام مرور طولانی چشم را خسته میکند. اگر ساعتها با یک کتاب کار میکنید، خوانایی را جدی بگیرید.
برای دانشآموز پایهی دوازدهم، ذهن به سمت کنکور میرود. در این مرحله، سه نوع کتاب اهمیت پیدا میکند: کتاب درسی که منبع اصلی است، درسنامه یا کتاب جامع برای مرور، و کتاب تست برای تمرین. کتابهای تست از نظر حجم و سبک متفاوتاند؛ بعضی سؤالهای ساده دارند و بعضی سخت. با توجه به سطح خودتان انتخاب کنید.
پیشنهاد ما این است که قبل از پرداختن به کتابهای سخت، مطمئن شوید مطالب کتاب درسی را کامل میدانید. کسی که کتاب درسی را دقیق بلد نیست، با تست سخت فقط ناامید میشود. اگر نمیدانید از کجا شروع کنید، از معلم یا مشاور مدرسه بپرسید. این کتابها ابزارند و جای برنامهریزی و راهنمایی معلم را نمیگیرند.
اگر پدر یا مادر هستید و میخواهید کتاب بخرید، پیشنهاد میکنیم فرزندتان را در انتخاب دخالت دهید. کتابی که خودش انتخاب کرده باشد، بیشتر خوانده میشود. از او بخواهید نمونهی متن را ببیند و بگوید کدام را میفهمد.
هزینه هم اهمیت دارد، اما بیشتر از هزینه، تناسب با نیاز فرزندتان مهم است. خرید کتاب اضافی، حتی اگر هزینهاش کم باشد، فشار روانی ایجاد میکند. بهتر است هر ترم چند کتاب مشخص داشته باشد و آنها را کامل کند. اگر فرزندتان در درسی ضعیف است، اول سراغ کتاب آموزشی ساده بروید، نه بانک سؤال سخت.
مطالعهی درسی با خواندن همزمان کتابهای عمومی هم میتواند متعادل شود. دانشآموزی که ساعتی از روز را به خواندن آزاد اختصاص میدهد، خستهی درس نمیشود.
در کتابجم، این دسته در گروه پیشدانشگاهی قرار دارد و رشتههای دیگر هم در همین گروه هستند. اگر میخواهید بدانید بقیهی رشتهها چه چیزهایی دارند، میتوانید علوم و معارف اسلامی و هنرستان (فنی و حرفهای و کاردانش) را هم ببینید. هر رشته کتابهای خاص خودش را دارد و برای انتخاب رشته یا مقایسهی برنامهها میتواند مفید باشد.
گروه بزرگتر را هم میتوانید در پیشدانشگاهی ببینید. آنجا همهی رشتهها و درسهای عمومی را در یک نگاه میبینید.
برای هر درس معمولا یک کتاب آموزشی یا جامع و یک کتاب تمرینی کافی است. بیشتر از این، اغلب فقط وقت شما را میگیرد. اگر در درسی مشکل جدی دارید، به معلم مراجعه کنید.
مهم است، بهویژه اگر کتاب درسی تغییر کرده باشد. سال چاپ یا ویرایش را با کتاب درسی امسال تطبیق دهید. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
درسنامه مطلب را توضیح میدهد. کتاب تست فقط سؤال دارد. برای یادگیری اول درسنامه لازم است و بعد تست برای تمرین. اگر مطلب را نفهمیدهاید، تست زدن فایدهای ندارد.
این دسته کتابهای دهم، یازدهم و دوازدهم را دارد. پایه در عنوان هر کتاب نوشته شده است، پس پیش از سفارش عنوان را با دقت بخوانید.
بله. کتاب امتحان نهایی به سؤالهای امتحان مدرسه و نهایی میپردازد و کتاب کنکور معمولا سؤالهای تستی و جامع دارد. اگر هدف شما امتحان نهایی است، سراغ بانک سؤال نهایی بروید.
نمونهی متن و مشخصات کتاب را بخوانید و از دوستان یا معلم نظر بگیرید. هر سری سبک خاص خودش را دارد و بعضی برای یادگیری و بعضی برای تستزنی بهترند.
بله، نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود، پس هنگام خرید صفحهی کتاب را دوباره ببینید.
کتاب رشتهی علوم انسانی کمک میکند درسها را بفهمید، تمرین کنید و برای امتحان آماده شوید. اما بهترین کتاب هم بدون برنامه به جایی نمیرسد. پایه و درس را دقیق بشناسید، ویرایش را چک کنید، نوع کتاب را متناسب با نیازتان انتخاب کنید و مطالعه را منظم پیش ببرید.
حالا میتوانید دستهی علوم انسانی را در کتابجم ببینید، مشخصات هر کتاب را بخوانید و نسخهی چاپی مناسب پایهی خودتان را آنلاین سفارش دهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود.