وقتی از آزمون زبان حرف میزنیم، معمولا فقط دو اسم به ذهن میرسد: آیلتس و تافل. اما دنیای امتحانهای زبان خیلی بزرگتر از این دو است. کنکور کارشناسی ارشد زبان انگلیسی، آزمون دکتری، امتحانهای مترجمی، حتی درسهایی که با یک زبان کهن سروکار دارند، همه به منبع و کتاب نیاز دارند و در هیچکدام از دستههای معروف نمیگنجند. دستهی سایر آزمونها در کتابجم برای همین کتابها ساخته شده. در این صفحه توضیح میدهیم سایر آزمونها شامل چه چیزهایی است، هر گروه چه کسانی را هدف میگیرد و چطور بین منبعها راه پیدا کنید.
اگر داوطلب ارشد و دکتری هستید، اگر عاشق ترجمهاید یا اگر کنجکاو زبانهای قدیمی ایران هستید، ادامهی این صفحه برای شماست. ما فروشندهی کتاب هستیم و موفقیت شما را تضمین نمیکنیم، اما میتوانیم کمک کنیم انتخابتان آگاهانهتر باشد.
در فروشگاههای کتاب، آیلتس و تافل هرکدام قفسهی خودشان را دارند، چون میلیونها نفر در جهان آنها را میدهند و کتابهای زیادی برایشان نوشته شده. اما آزمونهای دیگری هم هستند که داوطلبهای کمتری دارند و همینطور مهماند. دستهی سایر آزمونها خانهی این گروه است.
در عمل، سایر آزمونها چند شاخهی اصلی دارد. یکی آزمونهای ورودی دانشگاهی مثل کارشناسی ارشد و دکتری رشتهی زبان انگلیسی. دیگری منابعی که برای آموزش ترجمه به کار میروند. و شاخهی سوم کتابهایی برای یادگیری زبانهای کمتر رایج و حتی کهن.
این تنوع باعث میشود سایر آزمونها دستهای متفاوت باشد. کسی که اینجا میآید دنبال یک منبع مشخص و تخصصی است، نه یک کتاب عمومی. به همین دلیل انتخاب درست اهمیت بیشتری دارد.
کسی که لیسانس زبان یا رشتهی نزدیک دارد و میخواهد ارشد بخواند. او باید هم زبان را خوب بلد باشد و هم با ساختار آزمون و سؤالهای تستی آشنا شود.
داوطلب دکتری معمولا به منابع جامعتر و تمرینهای بیشتر نیاز دارد. آزمون دکتری سطح بالاتری از دانش تخصصی را میسنجد.
کسی که ترجمه را دوست دارد یا در درس ترجمه شرکت میکند، دنبال کتابهایی میگردد که فن ترجمه را روشمند یاد بدهند.
گروه کوچکتر اما پرشور: پژوهشگران، دانشجویان زبانشناسی و علاقهمندان تاریخ که میخواهند با یکی از زبانهای کهن آشنا شوند. آنها به کتابهای راهنما و دستور زبان نیاز دارند.
آزمونهای ارشد و دکتری زبان انگلیسی معمولا ترکیبی از سؤالهای زبان عمومی و دانش تخصصی رشته هستند. بسته به سال و دانشگاه، سرفصلها ممکن است تغییر کند، پس پیش از هر خرید حتما دفترچهی راهنمای آزمون همان سال را ببینید.
یک کتاب حل تست خوب، سؤالهای سالهای گذشته را میآورد و برای هر سؤال پاسخ تشریحی میدهد. پاسخ تشریحی یعنی فقط گزینهی درست نیست؛ دلیل درست بودن و نادرست بودن گزینههای دیگر هم توضیح داده شده. این تفاوت مهمی است، چون از اشتباههای خود یاد میگیرید.
در این دسته کتابی با عنوان «دورهی جامع حل تست آزمونهای دکتری و کارشناسی ارشد زبان انگلیسی» وجود دارد. عنوانش نشان میدهد هر دو آزمون را پوشش میدهد و بر حل تست تمرکز دارد. برای دانستن دقیق محتوا، مثل اینکه شامل کدام سالهاست، صفحهی کتاب را بخوانید.
در آزمونهای چهارگزینهای، دانستن مطلب کافی نیست. باید سریع و دقیق پاسخ بدهید و زیر فشار زمان تصمیم درست بگیرید. حل تست همین مهارت را میسازد.
اما بسیاری از داوطلبها تست را اشتباه حل میکنند. اشتباه اول: حل کردن بدون زمانسنج. اشتباه دوم: نگاه کردن به پاسخ پیش از فکر کردن. اشتباه سوم: نخواندن پاسخ تشریحی برای تستهایی که درست زدهاند. گاهی درست زدن دلیل درست فهمیدن نیست و شانس هم نقش دارد.
هر بار مجموعهای از تستها را با زمانسنج حل کنید. بعد همه را تصحیح کنید و تستهای غلط و تستهایی که مطمئن نبودید را نشان بگذارید. برای هرکدام دلیل را بخوانید و در دفتر جداگانهای یادداشت کنید. یک هفته بعد فقط همان تستها را دوباره حل کنید.
خیلیها فکر میکنند اگر دو زبان را بلد باشند، خودبهخود مترجم خوبی میشوند. تجربه نشان میدهد اینطور نیست. ترجمه مهارت جداگانهای است که تکنیک و تمرین میخواهد.
کتابی با عنوان «فن ترجمه» در این دسته هست. از اسم کتاب پیداست که روش و ابزار ترجمه را توضیح میدهد. برای کسی که میخواهد ترجمه را جدی یاد بگیرد یا برای درس دانشگاهی آماده شود، چنین کتابی شروع خوبی است. جزئیات، مثل اینکه برای ترجمهی چه نوع متنی نوشته شده، در صفحهی خودش است.
معمولا کتابهای این حوزه از این مباحث حرف میزنند: تفاوت ترجمهی تحتاللفظی و آزاد، انتخاب معادل مناسب، ساختار جمله در دو زبان، اصطلاحات و ضربالمثلها و اشتباههای رایج مترجمها. اگر میخواهید بدانید کتاب شما کدامیک را پوشش میدهد، فهرست مطالب را ببینید.
یادگیری ترجمه فقط با خواندن ممکن نیست. باید ترجمه کنید. یک متن کوتاه انتخاب کنید، ترجمه کنید، چند روز کنارش بگذارید و دوباره بخوانید. بعد از فاصله، اشتباهها بهتر دیده میشوند.
یک تمرین مفید این است که یک متن فارسی را به انگلیسی و بعد نتیجه را دوباره به فارسی برگردانید و با متن اصلی مقایسه کنید. تفاوتها نشان میدهند کجا معنی جا افتاده. اگر دوستی دارید که ترجمه میکند، متنها را با هم مبادله کنید و نقد کنید.
در کنار ترجمه، خواندن زیاد به هر دو زبان هم لازم است. مترجم خوب کسی است که فارسیاش هم از انگلیسیاش قویتر نباشد و هم ضعیفتر. اگر فارسی شما خوب نباشد، ترجمههایتان خشک و ناروان میشوند حتی اگر انگلیسی را عالی بدانید.
شاید غیرمنتظره باشد که در دستهی آزمونهای زبان به «زبان پارتی» برسیم. اما این دسته کتابهای آموزش زبانهای کمتر رایج و کهن را هم دارد. «راهنمای زبان پارتی» از انتشارات ققنوس یکی از آنهاست. پارتی یکی از زبانهای ایرانی میانه است و برای دانشجویان زبانشناسی و علاقهمندان به تاریخ ایران ارزش دارد.
کتابی مثل این معمولا برای دانشجویی نوشته میشود که در رشتهی زبانهای باستانی درس میخواند یا پژوهشگری که متنهای کهن را میخواند. اگر فقط از سر کنجکاوی میخواهید بخوانید هم میتوانید، اما انتظار نداشته باشید مثل یک کتاب مکالمه سریع نتیجه بدهد. زبان کهن با آهنگ آرام و دقت یاد گرفته میشود.
پیش از خرید، ببینید کتاب برای چه سطحی نوشته شده و آیا پیشنیازی دارد. مثلا اگر با خط و دستور زبانهای ایرانی میانه آشنا نیستید، شاید کتاب مقدمهای بخواهد. مشخصات کتاب در صفحهی خودش میگوید ناشر و مؤلف چه کسی است.
چون سایر آزمونها اینقدر متنوع است، پیش از خرید چند سؤال ساده را از خودتان بپرسید.
پاسخ به این پرسشها از خرید بیهدف جلوگیری میکند. کتابی که برای شما نوشته نشده، هر چقدر معروف باشد، وقتتان را میگیرد.
فرض کنید چند ماه تا آزمون مانده. یک برنامهی نمونه میتواند این باشد. آن را با شرایط خود تطبیق بدهید.
سرفصلها را فهرست کنید و کنار هر مبحث بنویسید تسلط شما چقدر است: خوب، متوسط یا ضعیف. این جدول نقشهی مطالعهی شماست.
مباحث ضعیف را با کتاب درسی و کتابهای تخصصی بخوانید. هنوز سراغ تست نروید. اول فهمیدن، بعد سرعت.
حالا کتاب حل تست را باز کنید. هر روز یک بخش با زمانسنج. اشتباهها را ثبت کنید و مرور کنید.
چند هفتهی آخر آزمونهای کامل بدهید و زمانبندی را تمرین کنید. در روزهای آخر فقط دفتر اشتباهها و مرور سبک.
خیلیها کتاب را از اول تا آخر میخوانند، در حالی که بخشی از آن در آزمون نمیآید. سرفصل رسمی را راهنما قرار بدهید.
حل تست بدون فهمیدن مبنا، شبیه دویدن در جا است. تست باید ابزار بازخورد باشد نه تنها فعالیت.
در آزمونهای تخصصی، کتاب کمکدرسی خلاصهی درس است. برای عمق باید سراغ منبع اصلی هم بروید.
کسی که شبها تا صبح میخواند و روز خسته است، بازدهی کمتری دارد. برنامهی خواب و استراحت را جزو برنامهی درس بدانید.
اگر هنوز مطمئن نیستید کدام آزمون مناسب شماست، ببینید هدف شما چیست. برای ادامهی تحصیل در خارج از کشور معمولا نمرهی آیلتس یا تافل خواسته میشود. برای ورود به دانشگاههای داخل، آزمونهای ورودی داخلی مطرح است. اینها ماهیت متفاوتی دارند و منابعشان هم فرق میکند.
اگر هدف شما مهاجرت تحصیلی است، صفحهی آیلتس (IELTS) و تافل (TOEFL) را ببینید. اگر میخواهید در دورههای تحصیلات تکمیلی بعضی دانشگاههای خارجی شرکت کنید، دستهی جیآرای را هم مرور کنید. برای نگاه کلی به همهی آزمونهای زبان، از صفحهی آزمونهای زبان شروع کنید.
کتاب حل تست ابزار قدرتمندی است، به شرط اینکه درست استفاده شود. چند اصل ساده را رعایت کنید.
اول، بر اساس سطح خودتان شروع کنید. اگر تستها خیلی سختاند و ناامیدتان میکنند، یک قدم به عقب بروید و مباحث را مرور کنید.
دوم، تستها را بر اساس موضوع تمرین کنید، بعد ترکیبی. اول همهی تستهای یک مبحث را حل کنید تا آن مبحث محکم شود، بعد سراغ تستهای ترکیبی بروید که شرایط آزمون را شبیهسازی میکنند.
سوم، پاسخ تشریحی را جدی بخوانید. حتی برای تستهایی که درست زدهاید. گاهی توضیح کتاب نکتهای دارد که خودتان از آن بیخبر بودید.
چهارم، تستهای تکراری را نشان کنید. اگر سؤالهای مشابه بارها ظاهر میشوند، یعنی آن مبحث در آزمون مهم است و باید خوب یادش بگیرید.
ترجمه هم میتواند درس دانشگاه باشد و هم شغل. اگر به عنوان درس آن را میخوانید، کتاب فن ترجمه به شما چارچوب میدهد. اگر میخواهید حرفهای شوید، باید ترجمهی عملی زیاد انجام بدهید و بازخورد بگیرید.
یک مترجم خوب چند مهارت دارد: درک عمیق متن مبدأ، تسلط بر فارسی، شناخت موضوع متن و دقت. هیچکدام را در یک ماه نمیشود یاد گرفت. اما با تمرین منظم، هر ماه کمی بهتر میشوید.
یک توصیهی مهم: با متنهای کوتاه شروع کنید و رفتهرفته به متنهای طولانیتر و تخصصیتر بروید. هر بار ترجمه را با یک متن مرجع یا استاد یا دوست باتجربه مقایسه کنید. این بازخورد سریعترین راه پیشرفت است.
ممکن است بپرسید یادگرفتن زبانی که دیگر کسی به آن حرف نمیزند چه فایدهای دارد. جواب کوتاه این است: این زبانها کلید خواندن متنها و سنگنوشتهها و نگاه مستقیم به تاریخاند. پژوهشگر تاریخ و ادبیات، بدون آنها به ترجمهی دیگران وابسته میماند.
یادگرفتن زبان کهن با یادگرفتن زبان زنده فرق دارد. اینجا بیشتر با خط، دستور و خواندن متن سروکار دارید و کمتر با مکالمه. صبر لازم است و کتابهای راهنما در این مسیر بسیار مهماند، چون معلم و کلاس کمتر پیدا میشود.
اگر میخواهید وارد این دنیا شوید، آرام شروع کنید. هر بار چند سطر بخوانید و اصطلاحات و ساختار را دفتر کنید. با گذشت زمان، آنچه اول مثل رمز بود، شروع به معنا دادن میکند. و این لحظهی معنا گرفتن، تجربهی خاصی است.
یکی از گیجکنندهترین سؤالها برای داوطلب این است که کدام را بخرد: کتاب درسی یا کتاب تست؟ جواب این است که هر دو، اما هرکدام برای زمان خودش. کتاب درسی مثل ساختمانسازی است و کتاب تست مثل بازرسی ساختمان.
کتاب درسی مفهوم را از صفر توضیح میدهد، مثال میآورد و ارتباط مباحث را نشان میدهد. اما هیچوقت شما را با شرایط آزمون روبهرو نمیکند. کتاب تست برعکس است: مفهوم را کم توضیح میدهد، اما سؤالها به شما نشان میدهند آزمونگیرنده چطور فکر میکند و چه چیزهایی را میپرسد.
پس ترتیب درست این است که اول با کتاب درسی مبحث را یاد بگیرید و بعد با تست بسنجید. اگر در تست جواب ندادید، برگردید سراغ درس. این رفتوبرگشت کمکم شما را به سطح مطلوب میرساند. کسی که فقط تست میزند، ناخودآگاه الگوهای سؤال را حفظ میکند و اگر سؤال از الگو خارج شد، گیج میشود.
در آزمونهایی که برای ارشد و دکتری زبان طراحی شدهاند، واژههای تخصصی حوزهی زبان و ادبیات اهمیت ویژهای دارند. کسی که با اصطلاحهای آموزش زبان، زبانشناسی و ادبیات آشنا نیست، در فهم سؤالها هم مشکل پیدا میکند.
یک روش مؤثر این است که هنگام مطالعهی درسها، فهرستی از اصطلاحهای تازه بسازید. کنار هر اصطلاح تعریف کوتاه و یک مثال بنویسید. این فهرست را هر هفته مرور کنید. بعد از چند ماه، دفتری دارید که مثل یک فرهنگ لغت شخصی برای همان آزمون است.
برای خواندن متنهای انگلیسی، هر روز یک مقالهی کوتاه از حوزهی مرتبط بخوانید. لازم نیست همهی جملهها را کامل بفهمید؛ ایدهی اصلی را پیدا کنید، اصطلاحهای تازه را علامت بزنید و در پایان دو جمله خلاصه بنویسید. این کار سرعت و درک شما را رفتهرفته بالا میبرد.
وقتی مهارت ترجمهتان بالا رفت، ممکن است وسوسه شوید ترجمههای دیگران را هم بخوانید و بسنجید. این کار مفید است و اسمش نقد ترجمه است. با مقایسهی یک متن اصلی و ترجمهاش میفهمید مترجم کجا خوب عمل کرده و کجا معنی از دست رفته.
اما نقد ترجمه باید منصفانه باشد. هر ترجمه تصمیمهایی دارد که به قصد مترجم و مخاطب بستگی دارد. اگر جایی معادلی متفاوت با انتخاب شما آمده، اول فکر کنید شاید دلیلی داشته. بعد قضاوت کنید. مترجم خوب همیشه شاگرد ترجمههای دیگران هم هست.
یک تمرین ساده: از یک متن کوتاه که چند ترجمه از آن دارید، جملهبهجمله مقایسه کنید. ببینید هر مترجم با یک اصطلاح دشوار چه کرده. این مقایسه به شما گنجینهای از راهحلها میدهد که بعدا در ترجمههای خودتان استفاده میکنید.
آزمونهای ورودی، رقابتیاند و استرس همراهشان است. بخشی از این استرس طبیعی و حتی مفید است، اما اگر از حد بگذرد، تمرکز را میگیرد. برای مدیریتش چند راه ساده وجود دارد.
اول، برنامهی روزانهی واقعبینانه بنویسید. برنامهای که هر روز ده ساعت مطالعه میخواهد، بعد از سه روز رها میشود. برنامهی کمحجمتر اما پایدار، نتیجهی بهتری میدهد.
دوم، هر روز زمانی برای استراحت و حرکت بگذارید. یک پیادهروی کوتاه، صحبت با دوستان یا حتی یک ساعت بیکاری، مغز را برای مطالعهی بعدی آماده میکند.
سوم، خودتان را با دیگران مقایسه نکنید. شنیدن اینکه همکلاسیتان ده کتاب را تمام کرده، بیدلیل نگرانتان میکند. هر کس مسیر و سرعت خودش را دارد.
چهارم، شب قبل از آزمون مطلب تازه نخوانید. با مرور سبک و خواب کافی وارد جلسه شوید.
فرض کنید دو داوطلب به نامهای نگار و پویا برای ارشد زبان آماده میشوند. نگار از همان اول کتاب حل تست میخرد و هر روز صدها تست میزند. پویا کمتر تست میزند، اما بعد از هر مجموعه، همهی اشتباهها را مینویسد و دلیل هرکدام را پیدا میکند.
ماههای اول، نگار جلوتر به نظر میرسد. اما در ماههای آخر، اشتباههای تکراری او متوقف نمیشود، چون فقط تست زده و هیچوقت به علتها نپرداخته. پویا که دفتر اشتباههایش را هر هفته مرور کرده، خطاهایش رفتهرفته کم میشود.
این داستان ساختگی است و نمیخواهد بگوید حتما اینطور میشود. فقط یادآوری میکند که تعداد تست مهم است، اما یادگیری از اشتباه مهمتر است. در هر آزمونی، کتاب حل تست وقتی مفید است که با تحلیل همراه باشد.
از کتاب حل تست جامع شروع نکنید، اگر هنوز مباحث پایه را مرور نکردهاید. اول درس، بعد تست. کتابهای حل تست وقتی بیشترین فایده را دارند که بخش عمدهای از سرفصل را خوانده باشید.
معمولا باید هم مباحث پیشرفتهتر را بخوانید و هم به تستهای سختتر عادت کنید. کتاب جامع برای شما یک نقشهی کلی میدهد و باید در مباحث تخصصی از منابع بیشتری کمک بگیرید.
کتاب روش ترجمه را کنار تمرین عملی بخوانید. هر فصل را با ترجمهی یک متن کوتاه تمرین کنید. کتاب بدون تمرین فقط اطلاعات میدهد و مهارت نمیسازد.
با حوصله و بدون عجله شروع کنید. کتاب راهنما را آرام بخوانید و اصطلاحها را دفتر کنید. مقایسهی سریع با زبانهای زنده گمراهکننده است.
کتاب هرچقدر خوب باشد، جای استاد و کلاس را کاملا نمیگیرد. مخصوصا برای آزمونهای ورودی که تجربهی استاد در تشخیص مباحث مهم بسیار ارزشمند است. اگر امکانش را دارید، در کلاس مرور یا مشاوره شرکت کنید و کتاب را در کنار آن بخوانید.
اگر کلاس ندارید، گروه مطالعه بسازید. با چند داوطلب دیگر هفتهای یک بار جلسه بگذارید، سؤالهای سخت را مطرح کنید و راهحلها را مقایسه کنید. توضیح دادن به دیگران یکی از بهترین راههای یادگیری است.
هر آزمون زبانی غیر از آیلتس و تافل و جیآرای که کتابی برای آن هست، از جمله آزمونهای ورودی ارشد و دکتری زبان انگلیسی و منابع ترجمه و زبانهای کمتر رایج.
برای بیشتر داوطلبها کافی نیست. حل تست بخش تمرین است، اما دانش پایه را باید از کتابهای درسی و منابع دیگر بسازید. حل تست بدون پایه، فقط ناامیدی میآورد.
بستگی به سطح کتاب دارد. اگر مبتدی هستید، در صفحهی کتاب ببینید برای چه سطحی نوشته شده و آیا پیشنیاز خاصی دارد.
آشنایی با زبانشناسی یا زبانهای ایرانی مفید است ولی لازم نیست که همیشه بدانید. اگر کنجکاو هستید، از توضیح کتاب ببینید مخاطبش چه کسانیاند.
مشخصات نشر و سال چاپ در صفحهی هر کتاب آمده است. برای آزمونهایی که سرفصل تغییر میکند، ویرایش تازه را انتخاب کنید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود. نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
سایر آزمونها دستهای است که برای هر داوطلب معنی متفاوتی دارد: برای یکی کتاب حل تست ارشد، برای دیگری راهنمای ترجمه و برای سومی سفری به زبانی کهن. نقطهی مشترک همه این است که منبع درست، مسیر را کوتاه و لذتبخشتر میکند.
حالا میتوانید کتابهای همین دسته را ببینید، مشخصات و سطح هر کدام را با نیازتان مقایسه کنید و نسخهی چاپی مناسب را آنلاین سفارش بدهید. هر آزمون یا هر زبان، با یک قدم آغاز میشود.