آزمونهای زبان برای بعضیها دروازهی مهاجرت یا ادامهی تحصیل در خارج از کشور است، برای بعضی شرط ورود به دورهی دکتری داخل ایران، و برای بعضی دیگر راهی برای سنجیدن سطح خودشان. هر کدام که باشید، اولین قدم انتخاب منبع درست است. این صفحه به شما نشان میدهد کتاب آمادگی برای آزمونهای زبان چه انواعی دارد، از کجا شروع کنید، برای هر مهارت چه منبعی لازم است و چطور در مسیر آماده شدن، وقت و پولتان را هدر ندهید.
ما در این مقاله نه شعار میدهیم و نه قول موفقیت. فقط تجربههای عملی، معیارهای انتخاب کتاب و برنامهریزی ساده را کنار هم میگذاریم تا با خیال راحتتر تصمیم بگیرید.
وقتی میگوییم آزمونهای زبان، در واقع چند دنیای متفاوت را کنار هم گذاشتهایم. اول، آزمونهای بینالمللی که برای مهاجرت و تحصیل در خارج استفاده میشوند، مثل آیلتس و تافل. دوم، آزمونهایی که مخصوص ورود به دانشگاههای آمریکایی و کانادایی و برای مقاطع تحصیلات تکمیلی هستند، مثل جیآرای. سوم، آزمونهای داخلی، مثل درس زبان تخصصی در آزمون دکتری رشتههای مختلف. چهارم، آزمونهایی که به ترجمه و مترجمی رسمی مربوط میشوند.
این چهار گروه اهداف و سبک سؤال متفاوتی دارند. کتابی که برای یکی مفید است، ممکن است برای دیگری وقتگیر و بیفایده باشد. پس مهمترین کار در ابتدا، دانستن این است که برای کدام آزمون آماده میشوید.
در سایت، دستهبندیهای آیلتس، تافل و جیآرای جدا هستند و بقیهی آزمونها در دستهی سایر آزمونها آمدهاند. اگر مقصد شما مشخص است، مستقیم به همان بروید و اگر هنوز مطمئن نیستید، ادامهی این مقاله را بخوانید.
پرسش اول ساده است: چرا این آزمون؟ جواب شما تعیین میکند چه کتابی بخرید و چقدر وقت بگذارید. سه سناریو را در نظر بگیرید.
اگر هدف شما پذیرش دانشگاه یا مهاجرت است، معمولا کشور و دانشگاه مقصد نوع آزمون و نمرهی لازم را مشخص میکنند. پیش از هر کاری، شرایط مقصد را از منبع رسمی بخوانید. نمرهی مورد نیاز و اعتبار مدرک هر جا فرق میکند و ما در اینجا عددی نمیدهیم، چون ممکن است تغییر کند.
داوطلب دکتری معمولا با درس زبان تخصصی رشتهی خودش سروکار دارد. این درس بیشتر به خواندن متن علمی و دانستن واژههای حوزهی شما مربوط است. کتاب مخصوص همان رشته بهترین انتخاب است.
اگر فقط میخواهید بدانید در چه سطحی هستید، لازم نیست کتاب سنگین بخرید. یک کتاب سؤالی سبک و یک آزمون کوتاه کافی است تا نقطهی شروع شما مشخص شود.
بیشتر آزمونهای زبان، توانایی شما را در چهار مهارت میسنجند: خواندن، شنیدن، نوشتن و صحبت کردن. البته ترکیب دقیق و شکل آزمون از یکی به دیگری فرق میکند و بهتر است از منبع رسمی هر آزمون اطلاع بگیرید. اما چیزی که ثابت است، لزوم تمرین هر چهار مهارت است.
برای کتابها فقط ما دربارهی مواد چاپی حرف میزنیم و توصیهی شما این است که با هر کتاب، تمرین عملی هم داشته باشید. کتاب میتواند نقشه بدهد، اما حرکت با شماست.
در فهرست این دسته عنوانی به اسم «جیبی درک مطلب و کلوز تست» دیده میشود. اسم «جیبی» معمولا نشانهی کتابی کوچک و مناسب مرور است. اگر بخواهید در فرصتهای کوتاه، مثلا در مسیر رفتوآمد، تمرین کنید، چنین کتابی مناسب است.
درک مطلب یک مهارت است، نه یک حفظیات. برای تقویت آن، هر روز یک متن کوتاه بخوانید و بعد بدون نگاه کردن، ایدهی اصلی را با زبان خودتان بنویسید. کلوز تست هم به شما یاد میدهد که از سرنخهای دستوری و معنایی کمک بگیرید. راه سادهی پیشرفت این است که پس از هر تمرین، جوابهای غلط را بخوانید و دلیل غلط بودن را پیدا کنید.
خیلیها هر واژهی ناآشنا را با دیکشنری معنی میکنند و در نتیجه سرعت خواندن را از دست میدهند. بهتر است اول با حدس زدن از روی متن جلو بروید و فقط واژههای کلیدی را بعد بررسی کنید. برای این کار، دستهی دیکشنری و فرهنگ لغت میتواند به کارتان بیاید.
هر آزمون زبانی، بدون واژگان و دستور زبان مطمئن، سخت میشود. کتاب «فلش کارت گرامر زبان انگلیسی ۱۰ و ۱۱ و ۱۲» یک نمونه از منابع تمرین دستور است که از نامش معلوم است برای پایههای دبیرستان تهیه شده است. فلشکارت روش خوبی برای مرور سریع است، چون هر کارت یک نکتهی کوچک دارد و میشود با آن کوتاه و پرتکرار کار کرد.
برای یادگیری واژه، بهجای حفظ فهرست طولانی، هر واژه را در یک جمله ببینید. جملهای که خودتان بسازید، بیش از یک ترجمهی خشک در ذهن میماند. هر روز ده تا پانزده واژهی تازه کافی است، به شرطی که هر هفته مرورشان کنید.
اگر میخواهید پایهی دستور و واژگان را بیشتر تقویت کنید، دستهی تقویت مهارتهای انگلیسی منابع بیشتری دارد.
یکی از جالبترین بخشهای این دسته، کتابهایی است که برای آزمون دکتری رشتههای مشخص تهیه شدهاند. برای نمونه، دو عنوان «زبان تخصصی انگلیسی، آزمون دکتری تخصصی روانشناسی تربیتی» و «زبان تخصصی انگلیسی، آزمون دکتری تخصصی روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی» در فهرست هست. همچنین «آمار و روش تحقیق، آزمون دکتری تخصصی مشاوره» به بخش دیگری از همین آزمونها مربوط میشود.
این کتابها ویژهی یک رشتهاند. واژهها و متنها از همان حوزه انتخاب شدهاند. اگر رشتهی شما با این عنوانها همخوان نیست، سراغ منبع مخصوص رشتهی خودتان بروید. یک نکتهی ساده: زبان تخصصی همهی رشتهها یکی نیست و واژههای روانشناسی کاربردی در فیزیک ندارند.
کتاب «۱۰۰۰ سؤال چندجوابی منتخب زبان تخصصی» هم در فهرست است. کتاب سؤال مرحلهی تثبیت است و پیش از مطالعهی اصلی نباید سراغش رفت. بعد از اینکه متن و واژهها را خواندید، با سؤال بسنجید کجا ضعف دارید.
در این دسته کتابهایی هم به ترجمه مربوط است، از جمله «ترجمه و زبان» و «لغتسازی و وضع و ترجمهی اصطلاحات علمی و فنی». این کتابها برای مترجمها و کسانی است که با متنهای علمی کار میکنند. اگر فکر میکنید مسیر مترجمی برایتان جذاب است، میتوانید از همینها شروع کنید.
ترجمه با دانستن زبان مبدا و مقصد شروع میشود، ولی فقط به آن ختم نمیشود. مترجم باید دقت، امانت و سلیقه داشته باشد. کتابهای نظری به شما چارچوب فکری میدهند و تمرین روزانه مهارت. اگر میخواهید مترجم حرفهای شوید، هر روز یک پاراگراف کوتاه را ترجمه کنید و با نسخهی معتبر مقایسه کنید.
گاهی منبع آموزشی نباید سنگین باشد. عنوانهایی مثل «۱۰۰ گفتار (انگلیسی)» یا کتابهای دوزبانه با داستانهای کوتاه، به شما اجازه میدهند بهصورت آرام و لذتبخش زبان را مرور کنید. فایدهی کتاب دوزبانه این است که وقتی معنی جملهای را نمیفهمید، ترجمهی فارسی روبهروی آن است و لازم نیست وقتی بگذارید.
این نوع کتابها جای منبع آمادگی آزمون را نمیگیرند، اما در ساعتهای کمفشار، دایرهی واژگان و عادت خواندن را بالا میبرند. برای کسانی که از شروع تمرین سخت میترسند، این کتابها ورودی خوبی هستند. دستهی داستانهای سطحبندیشده انگلیسی هم این روش را به شکل منظمتری ارائه میدهد.
برنامهی زیر فقط یک نمونه است. زمان واقعی آمادگی هر کس به سطح اولیه، آزمون هدف و وقت آزادش بستگی دارد.
در هر ماه یک روز در هفته برای استراحت بگذارید. ذهن خسته، یادگیری را کند میکند. و مهمتر از همه، بهجای ساعتهای طولانی و نامنظم، هر روز زمان کوتاه و ثابتی داشته باشید. چهل و پنج دقیقهی روزانه، بیشتر از چهار ساعت در یک روز و بعد چند روز توقف اثر دارد.
پیش از خرید، این پرسشها را از خودتان بپرسید.
مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید.
وسوسهی خرید کتابهای متعدد برای یک آزمون همیشه هست. اما دو یا سه منبع خوب که کامل و با تمرین خوانده شوند، از ده منبع نیمهکاره بسیار بهترند.
حفظ کردن فهرستهای بلند واژه بدون دیدن آنها در جمله، مدت کوتاهی میماند. سعی کنید هر چیز را در بافت ببینید.
آزمونهای زبان زمانبندی دارند. اگر همیشه بدون زمانسنج تمرین کنید، در روز آزمون غافلگیر میشوید. چند بار با زمان واقعی تمرین کنید.
کتاب چاپی برای خواندن و نوشتن عالی است، ولی شنیدن و صحبت کردن به تمرین عملی نیاز دارند. یک همراه یا معلم برای گفتوگو پیدا کنید و هر روز بخشی از وقتتان را به گوش دادن اختصاص دهید.
بیشتر یادگیری زبان از خطاها میآید. اگر هنگام نوشتن یا صحبت کردن از اشتباه میترسید، پیشرفتتان کند میشود. اشتباه را معمولی بدانید و بعد از هر بار، درست آن را یاد بگیرید.
در این دسته هم کتابهای عمومی هست و هم زیردستههای اختصاصی. اگر آزمون شما مشخص است، مستقیم به زیردسته بروید. چند جمعبندی کوتاه:
هر آزمون شرایط و قواعد رسمی خودش را دارد و پیش از ثبتنام، همیشه سایت رسمی همان آزمون را بخوانید. کتاب در آماده شدن کمک میکند، اما اطلاعات دقیق ثبتنام و نمره را باید از مرجع رسمی گرفت.
اگر شما پدر یا مادر یک داوطلب هستید، بهترین کمک شما فراهم کردن فضای آرام و ثابت برای مطالعه است. سؤالهای تکراری مثل «نمرهات چند شد؟» فشار میآورد. بهجای آن بپرسید امروز چه یاد گرفتی؟ این پرسش، توجه را از نمره به یادگیری برمیگرداند.
اگر دبیر زبان هستید، کتابهای مجموعهی سؤال میتوانند برای ساختن تمرین کلاسی کمک کنند. فلشکارتها برای مرور گروهی مناسباند و کتابهای دوزبانه میتوانند کلاس را از حالت رسمی بیرون بیاورند. هیچ ابزاری جای معلم نمینشیند، اما ابزار خوب کار او را سادهتر میکند.
خیلی از داوطلبان آزمونهای زبان، ماهها درس میخوانند ولی در روز آزمون بر اثر استرس عملکرد ضعیفتری دارند. آمادگی برای روز آزمون یک مهارت جداست. چند کار ساده کمک میکند. شب قبل زود بخوابید و مرور سنگین نکنید. مدارک لازم را از شب قبل آماده کنید و آدرس محل آزمون را از قبل بدانید. در خود آزمون، اگر به سؤال دشواری رسیدید، آن را علامت بزنید و جلو بروید، چون گیر کردن روی یک سؤال وقت بقیه را میگیرد.
تمرین با شرایط مشابه کمک بزرگی است. یک یا دو بار آزمون کامل را در یک نشست پشت میز و با زمانسنج بدهید، بدون دیدن دیکشنری یا جزوه. این تجربه روز آزمون را برایتان آشناتر میکند و اضطراب را کم میکند. در آزمونهای زبان، مدیریت زمان اغلب به اندازهی دانش اهمیت دارد.
مقررات و ساعت و مدارک هر آزمون را همیشه از منبع رسمی همان آزمون بخوانید، چون ممکن است هر چند وقت تغییر کند. ما در این صفحه فقط دربارهی کتابها حرف میزنیم.
یکی از روشهای شناختهشده برای ماندگار شدن واژهها، مرور فاصلهدار است. یعنی یک واژه را امروز یاد میگیرید، فردا مرور میکنید، چند روز بعد دوباره، و بعد هفتهها بعد. هر بار که مرور میکنید، فاصله را بیشتر میکنید. فلشکارتهای چاپی برای این کار بسیار مناسباند، چون میتوانید کارتها را به چند دسته تقسیم کنید: تازه، در حال یادگیری و مسلط.
سادهترین شکل آن این است که سه جعبه یا سه پوشه داشته باشید. کارتی که درست جواب دادید، به جعبهی بعدی میرود و کارتی که غلط جواب دادید، به جعبهی اول برمیگردد. هر روز فقط جعبهی اول را مرور کنید و جعبههای بعدی را در فاصلههای بیشتر. این روش در طول چند هفته، حجم زیادی از واژه را به حافظهی بلندمدت منتقل میکند.
کارتهای آماده مفید هستند، ولی کارتی که خودتان مینویسید بیشتر یادتان میماند. روی یک طرف واژه و روی طرف دیگر یک جملهی نمونه و معنی بنویسید. در آماده شدن برای آزمونهای زبان، این کارتهای شخصی کنار کتابهای چاپی یک ترکیب بسیار خوب میسازد.
خیلیها فکر میکنند اگر بخوانند و بفهمند، نوشتن هم خودش درست میشود. اما نوشتن مهارت جداگانهای است و باید تمرین شود. در بیشتر آزمونهای زبان بخش نوشتن وجود دارد و نمرهی آن به ساختار، واژگان، دستور و انسجام متن بستگی دارد.
برای تمرین، هر هفته یک متن کوتاه بنویسید. موضوع را از سؤالهای نمونه انتخاب کنید و پس از نوشتن، متن را به یک معلم یا دوست مسلط بدهید تا اشتباهها را نشان دهد. متنهای قدیمی خودتان را نگه دارید و بعد از یک ماه دوباره بخوانید. تفاوت را خواهید دید و انگیزهتان بالا میرود.
چند عادت کوچک هم کمک میکند. قبل از نوشتن، چند دقیقه طرح بریزید. جملهها را کوتاه و روشن بنویسید. از واژههای ناآشنا فقط وقتی مطمئن هستید استفاده کنید. و در پایان، متن را یک بار برای غلطهای ساده بخوانید.
صحبت کردن معمولا سختترین مهارت برای کسانی است که زبان را در کلاس و از روی کتاب یاد گرفتهاند. دلیلش ساده است: در ایران فرصت طبیعی صحبت کردن کم است. راه حل، ساختن فرصت است. با یک دوست همهدف قرار بگذارید و هفتهای چند بار فقط به زبان مقصد گفتوگو کنید. اگر کسی را ندارید، بهتنهایی صحبت کنید. صدایتان را ضبط کنید و بشنوید.
کتابهایی مثل «۱۰۰ گفتار (انگلیسی)» که در این دسته هست، میتوانند به شما جملهها و الگوهای آمادهی گفتار بدهند. اما از روی کتاب فقط شروع میکنید و ادامهی راه با صحبت واقعی است. مهم نیست اشتباه کنید. مهم این است که روان شوید و بتوانید مقصودتان را برسانید.
یادگیری زبان فقط برای گرفتن نمره نیست. مهارتی است که در کار، مطالعه و ارتباط با دنیا به شما کمک میکند. کسی که برای آزمون آماده میشود، در مسیر ناخواسته، دایرهی واژگان و عادت مطالعهاش را هم بالا میبرد. بعد از آزمون هم میتوانید ادامه بدهید.
پیشنهاد ما این است که بعد از پایان آزمون، مطالعهی زبان را رها نکنید. خواندن رمانهای انگلیسی، دیدن فیلم بیزیرنویس یا خواندن مقالههای حوزهی کاریتان، سطحی را که بهدست آوردهاید حفظ میکند. برای مطالعهی آزاد، دستهی رمان و کتاب انگلیسی (اوریجینال) جای خوبی است. و اگر به زبانهای دیگر علاقه دارید، دستهی سایر زبانها را هم ببینید.
در نهایت، آزمونهای زبان یک ابزار سنجشاند و نه هدف نهایی. هدف واقعی، توانایی ارتباط و فهم است و هر آزمون فقط تصویری از آن را در یک روز نشان میدهد.
در عصر ابزارهای مختلف، هنوز کتاب چاپی برای زبانآموز جای خودش را دارد. وقتی کتاب را در دست دارید، میتوانید کنارش یادداشت بنویسید، جملهها را خط بکشید و صفحهها را برگردید. حواس شما هم کمتر پرت میشود. برای مرور واژهها و تمرین دستور و درک مطلب، این آرامش خیلی کمک میکند.
پیشنهاد ما این است که یک کتاب اصلی برای هر مهارت داشته باشید و هر روز در ساعت ثابتی سراغش بروید. عادت ثابت، بیشتر از انگیزهی لحظهای نتیجه میدهد. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و مشخصات آن را در صفحهی خودش میبینید.
انتخاب آزمون به مقصد شما بستگی دارد. دانشگاه یا سازمان مقصد معمولا نوع آزمون و نمرهی لازم را مشخص میکند. پیش از خرید کتاب، آن شرایط را از منبع رسمی بخوانید.
بعضی افراد میتوانند و بعضی به معلم نیاز دارند. برای نوشتن و صحبت کردن، گرفتن بازخورد از یک فرد آگاه بسیار مفید است.
برای مرور واژه و گرامر بله. اما شکل آزمونها ممکن است تغییر کند. سال چاپ را ببینید و اطلاعات رسمی آزمون را هم بخوانید.
در این دسته عنوانهایی برای چند رشتهی روانشناسی و مشاوره هست. برای رشتههای دیگر، نام دقیق رشتهی خودتان را جستوجو کنید.
برای مرور سریع مفید است، به شرطی که هر روز چند دقیقه با آن کار کنید و اشتباهها را جدا کنید. فلشکارت را ابزار تکمیلی بدانید و نه منبع اصلی.
در گسترش واژگان و عادت خواندن بله، اما جای منبع آمادگی آزمون را نمیگیرند. آنها را در کنار منبع اصلی استفاده کنید.
به سطح فعلی و هدف شما بستگی دارد. هر عددی که بگوییم حدسی است. بهتر است سطح خودتان را با یک آزمون کوتاه بسنجید و بعد برنامه بچینید.
آمادگی برای آزمونهای زبان، مسیری است که با هدف روشن شروع میشود و با تمرین مداوم به نتیجه میرسد. کتابهای این دسته، از درک مطلب و گرامر تا زبان تخصصی، ترجمه و منابع دوزبانه، هر کدام بخشی از راه را پوشش میدهند.
هدفتان را مشخص کنید، منبع مناسب سطح خودتان را بردارید و هر روز کمی پیش بروید. اگر به دنیای بزرگتر زبان علاقه دارید، دستهی زبان خارجی را هم ببینید. حالا کتابهای این دسته را مرور کنید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخهی چاپی را آنلاین سفارش بدهید.