زندگی من

کتاب زندگی من نوشتۀ آنتون چخوف ترجمۀ احمد گلشیری گزیده‌ای از متن کتاب 1 رئیس اداره رک‌وراست بِهِم گفت: «تنها به احترام پدر سرشناسته که نگه‌ت داشتم، وگرنه مدت‏ها پیش با یه لگد پروازت داده بودم.» جواب دادم: «قربان، بی‏جهت من رو به عرش نرسونین. من کی‏ام که بتونم از قانون جاذبه تمرّد کنم؟» سپس شنیدم که گفت: «این بابا رو از اینجا ببرین بیرون ، اعصاب برام نذاشته.» دو روز بعد اخراج شدم. از وقتی عقلم رسیده بود این نهمین باری بود که کار پیدا می‏کردم و عذرم رو می‏خواستن و پدرم، یعنی معمار شهر، وقتی به گوشش رسید انگار غم‏های عالم رو به دلش نشوندن. من تو اداره‏های جورواجور کار کرده بودم و نُه شغلی که حرفشون رو پیش کشیدم از هم مو نمی‏زدن و باید می‏گرفتم می‏نشستم رونوشت برمی‏داشتم و به حرف‏های ابلهانه و صد تا ‌یه ‏غاز گوش می‏دادم و منتظر می‏موندم بیان عذرم رو بخوان. به دیدن پدرم که رفتم پشت داده بود به مبل و چشم‏هاش رو بسته بود. صورت تکیده و نحیفش، با اون ته‏رنگ آبی و خاكستری، ریش تراشیده‏ش، مجسمۀ فروتنی و تسلیم و رضا بود و حالت ارگ‏نوازهای مسن کاتولیک رو داشت. نه جواب سلام من رو داد و نه چشم‏هاش رو باز کرد. گفت: «اگه زن عزیز من، مادرت، هنوز زنده بود و راه‌ورسم زندگی تو رو می‏دید روزی هزار بار طلب مرگ می‏کرد. الآن معلوم می‏شه که مرگ زودرَسِش چه معنی می‏ده.» اون وقت چشم‏هاش رو باز کرد و ادامه داد: «بگو ببینم جَوون بینوا، من از دست تو چه‌کار می‏تونم بکنم؟» جوون‏تر که بودم دوست‏ها و آشناهام می‏دونستن باهام چطور تا کنن، بعضی‏ها نصیحتم می‏کردن که برم گماشتۀ داوطلب بشم. دیگرون می‏خواستن که تو داروخونه یا تلگراف‏خونه مشغول کار بشم. اما حالا بیست‌وپنج سالم شده بود و حتی پازلفی‏هام بفهمی‏نفهمی جوگندمی شده بود و سربازی رو پشت‌سر گذاشته بودم و تو داروخانه و تلگراف‏خونه هم کار کرده بودم. ظاهراً فرصت‏های زندگی رو از دست داده بودم و بنابراین دیگه نصیحتم نمی‏کردن و حتی بِهِم که می‏رسیدن فقط آه می‏کشیدن و سر تکون می‏دادن. پدر دنبالۀ حرفشو گرفت: «خیال می‏کنی کی هستی؟ جوون‏های هم‌سن‌وسال تو هرکدوم سری تو سرها درآورد‏ن، اما تو یه نگاهی به خودت بنداز. لات مفلسی هستی که خرجت رو پدرت باید بده.» سخنرانی همیشگی خودش رو دربارۀ جوون‏های امروز از سرگرفت و گفت که جوون‏ها رو کفر ماتریالیسم و خودخواهی افراطی نیست‌ونابود می‏کنه و از نمایش‏های آماتور گفت که باید دَرِشون رو بست، چون جوون‏ها رو از دین و وظیفه بیزار می‏کنه و دست‌آخر گفت: «فردا همراه من بیا، می‏ریم پیش رئیس اداره، ازش عذرخواهی کن و بگو قول می‏دم درست کار کنم. باید جایگاه خودت رو تو جامعه مشخص کنی و حتی یه روز از وقتت رو هدر ندی.» من که انتظار نداشتم از این گفت‏وگو به جایی برسم با قیافۀ توهم‏رفته گفتم: «جایگاهی که آدم باید تو جامعه داشته باشه چیه؟ منظورتون امتیازاتی‌یه که با پول و تحصیل می‏شه به دست آورد دیگه. درحالی‌که آدم‏های دست‌به‌دهن و بی‏سواد زندگیشون رو از راه کار یدی تأمین می‏کنن. می‏خوام ببینم من چرا باید فرق داشته باشم؟ این چیزیه که سر درنمی‏آرم.» بابام با عصبانیت گفت: «وقتی از کار یدی صحبت می‏کنی حالت آدم‏های احمق و اُمُل رو پیدا می‏کنی. نگاه کن چی می‏گم آدم خنگ، این رو تو کلۀ پوکت فروکن که غیر از نیروی بدنی چیز دیگه‏ای هم درکاره. آدم تو وجودش روح هم داره، یعنی شعلۀ مقدسی که آدم رو از الاغ یا خزنده متمایز می‏کنه و با چیزهای متعالی پیوند می‏ده. اصلاً می‏دونی این شعله رو چه‌چیزی به وجود آورده؟ هزارها سال تلاش انسان‏ها. پدرجد تو، ژنرال پولوزنف [1] ، تو جنگ برندینو [2] شرکت داشته. جدت شاعر، سخنران و رئیس تشریفات دربار بوده و عموی خودت معلم بوده و دست‏آخر هم من، پدر تو، معمارم. خیال نکن که ما ، خونوادۀ پولوزنف، همگی این شعلۀ مقدس رو دست‌به‌دست رد کردیم تا یکی بیاد خاموشش کنه!» گفتم: «انصاف داشته باشین. میلیون‏ها آدم با دست‏هاشون کار می‏کنن.» «برن بکنن! اصلاً برا همین کار ساخته شدن! همه __ حتى کندذهن‏ها و جنایت‌کارها __ می‏تونن با دست‏هاشون کار کنن. چنین کاری مشخصۀ برده‏ها و وحشی‏هاس، درحالی‏که شعلۀ مقدس فقط به خواص اهدا می‏شه.» ادامۀ این بحث بی‏حاصل بود. پدر شیفتۀ خودش بود و تحت‏تأثیر هیچ حرفی قرار نمی‏گرفت، مگه اینکه از دهن خودش بیرون می‏اومد. ازاین‏گذشته کاملاً یقین داشتم که اشاره‏های تحکم‏آمیزش به کار یدی ناشی از عقیده به شعله‏های مقدس و این حرف‏ها نبود، بلکه از این می‏ترسید که نکنه من عمله بشم و حرف و نقلش همه‏جا بپیچه. اما موضوع اصلی این بود که جوون‏های هم‌سن‌وسال من همه، مدت‏ها پیش، درسشون تموم شده بود و سروسامون پیدا کرده بودن __ مثلاً پسر رئیس بانک دولتی حالا کارمند عالی‏رتبه بود __ اون‌وقت من، پ