۳۸ اثر در کتاب‌جم
اونوره دو بالزاک رمان‌نویس بزرگ فرانسوی قرن نوزدهم و خالق «کمدی انسانی» است؛ مجموعه‌ای عظیم از رمان‌ها که جامعه فرانسه زمانه‌اش را با صدها شخصیت به تصویر می‌کشد. «بابا گوریو» و «اوژنی گرانده» از مشهورترین آثار او هستند و بالزاک را یکی از پدران رمان واقع‌گرا می‌دانند.
اونوره دو بالزاک
ترجمه‌ی هانیه رجبی
کتاب پارسه
اونوره دو بالزاک رمان‌نویس بزرگ فرانسوی قرن نوزدهم است؛ نویسنده‌ای که خواست تمام جامعه زمانه‌اش را در صدها شخصیت و ده‌ها رمان به تصویر بکشد. او این دنیای عظیم داستانی را «کمدی انسانی» نامید. بالزاک را یکی از پدران رمان واقع‌گرا می‌دانند و رمان‌هایی مثل «بابا گوریو» و «اوژنی گرانده» هنوز هم در فهرست کتاب‌هایی هستند که هر عاشق ادبیات باید بخواند. اگر دنبال کتاب‌های اونوره دو بالزاک هستید، اینجا با زندگی، سبک و آثار مهم او آشنا می‌شوید و می‌توانید نسخه چاپی کتاب‌هایش را سفارش دهید.
در این صفحه داستان زندگی پرفرازونشیب بالزاک را می‌خوانید، با شیوه نوشتن و دنیای داستانی‌اش آشنا می‌شوید، عنوان‌های موجود در کتاب‌جم را یکی‌یکی مرور می‌کنیم و در پایان پیشنهاد می‌دهیم خواندن آثارش را از کجا شروع کنید.
بالزاک در سال ۱۷۹۹ در شهر تور در مرکز فرانسه به دنیا آمد. خانواده‌اش از طبقه متوسط بود و پدرش در کارهای اداری و مالی فعالیت داشت. کودکی بالزاک چندان گرم نبود؛ او را مدتی به دایه سپردند و بعد به مدرسه‌ای شبانه‌روزی فرستادند که سال‌ها در آن ماند. بعدها بسیاری از حس تنهایی و دوری کودکانه را در شخصیت‌های داستانی‌اش بازتاب داد.
خانواده بالزاک به پاریس رفتند و پدرش می‌خواست پسر حقوق بخواند و وکیل یا محضردار شود. اونوره مدتی در دفتر یک وکیل کار کرد؛ تجربه‌ای که بعدها به رمان‌هایش پر از جزئیات دقیق حقوقی، ارث، قرض و قرارداد بخشید. اما او دلش با نوشتن بود و از خانواده خواست فرصتی به او بدهند تا نویسنده شود.
نخستین تلاش‌های بالزاک چندان موفق نبود. او سال‌ها با نامهای مستعار رمان‌های سرگرم‌کننده و عامه‌پسند نوشت تا خرج زندگی‌اش را درآورد. در همان سال‌ها وارد کار نشر و چاپ هم شد، اما این کار شکست خورد و بدهی سنگینی برایش به جا گذاشت. این بدهی‌ها تقریبا تا پایان عمر با او ماند و یکی از دلایل پرکاری افسانه‌ای‌اش شد.
درباره عادت‌های نوشتن بالزاک داستان‌های زیادی گفته‌اند. او اغلب شب‌ها کار می‌کرد، ساعت‌های طولانی پشت میز می‌نشست و برای بیدار ماندن مقدار زیادی قهوه می‌نوشید. مشهور است که نمونه‌های چاپی کتاب‌هایش را بارها و بارها اصلاح می‌کرد و حاشیه صفحه‌ها را با تغییر و افزوده پر می‌کرد، طوری که حروف‌چین‌ها از دستش کلافه می‌شدند.
این پرکاری نتیجه‌ای حیرت‌انگیز داشت: بالزاک در حدود دو دهه، نزدیک به صد رمان و داستان بلند و کوتاه نوشت. در عین حال زندگی پرهزینه‌ای داشت، به اشیای زیبا و خانه‌های مجلل علاقه داشت و دائم در پی طرح‌هایی برای پولدار شدن بود که اغلب به جایی نمی‌رسید. همین تضاد میان رویای ثروت و واقعیت بدهی، در رمان‌هایش هم بارها دیده می‌شود.
یکی از مهم‌ترین رابطه‌های زندگی بالزاک، مکاتبه طولانی او با کنتس اولینا هانسکا، بانویی لهستانی‌تبار بود. آشنایی آن‌ها با نامهای آغاز شد و سال‌ها از راه دور ادامه یافت. پس از مرگ همسر هانسکا، بالزاک سال‌ها منتظر ماند تا بتواند با او ازدواج کند. سرانجام این ازدواج در سال ۱۸۵۰ انجام شد، اما بالزاک که سلامتش به‌شدت آسیب دیده بود، چند ماه بعد در همان سال در پاریس درگذشت.
ویکتور هوگو، نویسنده بزرگ هم‌دوره‌اش، در مراسم خاکسپاری او سخنرانی کرد. بالزاک در گورستان پرلاشز پاریس به خاک سپرده شد. او در پنجاه‌ویک سالگی از دنیا رفت، اما آن‌قدر نوشته بود که برای چند نسل خواننده کافی باشد.
بزرگ‌ترین ایده بالزاک این بود که رمان‌هایش را جدا از هم نبیند و همه را بخشی از یک کل بزرگ بداند. او این مجموعه را «کمدی انسانی» نامید؛ نامی که یادآور «کمدی الهی» دانته است، با این تفاوت که بالزاک به جای سفر به جهان دیگر، به زندگی روزمره مردم زمانه خودش می‌پرداخت.
بالزاک کمدی انسانی را به چند بخش تقسیم کرد: «صحنه‌هایی از زندگی خصوصی»، «صحنه‌هایی از زندگی شهرستان»، «صحنه‌هایی از زندگی پاریسی» و بخش‌های دیگری که به زندگی سیاسی، نظامی و روستایی می‌پرداخت. علاوه بر این‌ها، بخشی به نام «بررسی‌های فلسفی» و بخشی تحلیلی هم داشت. هدفش این بود که مثل یک دانشمند طبیعی که گونه‌های جانوران را طبقه‌بندی می‌کند، گونه‌های اجتماعی آدم‌ها را بشناساند: بانکدار، رباخوار، دانشجوی جاه‌طلب، اشراف‌زاده ورشکسته، دختر شهرستانی، روزنامه‌نگار و کاسب.
جذاب‌ترین ابتکار بالزاک، بازگشت شخصیت‌ها بود. یک شخصیت ممکن است در یک رمان قهرمان اصلی باشد و در رمانی دیگر فقط چند خط حضور داشته باشد. مشهورترین نمونه، اوژن دو راستینیاک است؛ دانشجوی جوان شهرستانی که در «بابا گوریو» پا به پاریس می‌گذارد و در رمان‌های دیگر او را در مراحل بعدی زندگی‌اش می‌بینیم. این شیوه باعث می‌شود خواننده حس کند در شهری واقعی زندگی می‌کند و آدم‌هایش را کم‌کم می‌شناسد.
بالزاک استاد توصیف است. وقتی رمانی از او را باز می‌کنید، معمولا چند صفحه اول را به توصیف یک خانه، یک کوچه یا یک شهر اختصاص می‌دهد. شاید در نگاه اول این توصیف‌ها طولانی به نظر برسند، اما بالزاک باور داشت که محیط، آدم را می‌سازد. اتاقی که شخصیت در آن زندگی می‌کند، مبلمان، لباس و حتی بوی خانه، همه چیزهایی درباره او و جایگاهش در جامعه می‌گویند.
یکی از ویژگی‌های مهم دیگر بالزاک، توجه او به پول است. در رمان‌هایش آدم‌ها دائم حساب می‌کنند، قرض می‌گیرند، ارث می‌برند، ورشکست می‌شوند و برای ثروت نقشه می‌کشند. بالزاک نشان داد که در جامعه نو، پول به نیرویی تعیین‌کننده تبدیل شده و رابطه‌های خانوادگی و عاشقانه را هم شکل می‌دهد. به همین دلیل منتقدان و جامعه‌شناسان زیادی رمان‌هایش را سندی ارزشمند درباره فرانسه پس از انقلاب می‌دانند.
شخصیت‌های بالزاک اغلب گرفتار یک شور یا وسواس بزرگ‌اند: عشق پدری بی‌حد، خسیسی، جاه‌طلبی، هوس قدرت. او این شورها را تا نهایت دنبال می‌کند و نشان می‌دهد که چطور آدم را می‌سوزانند. این شدت عاطفی، رمان‌های واقع‌گرای او را پرهیجان و گاهی شبیه تراژدی می‌کند.
در کتاب‌جم ترجمه‌های متنوعی از آثار بالزاک پیدا می‌کنید که ناشرانی مانند نگاه، نیلوفر، نشر نی و ققنوس منتشر کرده‌اند. در ادامه مهم‌ترین عنوان‌ها را معرفی می‌کنیم. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
«بابا گوریو» شاید مشهورترین رمان بالزاک باشد. داستان در یک پانسیون ارزان‌قیمت در پاریس می‌گذرد. گوریوی پیر، که روزگاری کاسبی ثروتمند بوده، همه دارایی‌اش را پای دو دختر خود ریخته است؛ دخترانی که با اشراف و ثروتمندان ازدواج کرده‌اند و حالا از پدر خجالت می‌کشند. در کنار او، راستینیاک جوان را می‌بینیم که با چشمانی پر از آرزو به جامعه پاریس نگاه می‌کند. حضور شخصیت مرموزی به نام ووترن هم به داستان هیجان خاصی می‌دهد. این رمان درباره عشق پدری، ناسپاسی، جاه‌طلبی و بهای ورود به جامعه بالا است.
«اوژنی گرانده» در شهرستانی کوچک می‌گذرد و داستان دختری مهربان و ساده است که پدرش، گرانده، یکی از خسیس‌ترین شخصیت‌های ادبیات جهان است. ورود پسرعمویی از پاریس، زندگی آرام و بسته اوژنی را دگرگون می‌کند. بالزاک در این رمان با دقتی شگفت‌انگیز نشان می‌دهد که چطور عشق به طلا می‌تواند زندگی یک خانواده را سرد و خالی کند. این کتاب برای شروع آشنایی با بالزاک بسیار مناسب است، چون کوتاه‌تر و یکدست‌تر از برخی رمان‌های دیگر اوست.
«زن سی ساله» زندگی زنی را در طول سال‌ها دنبال می‌کند؛ از ازدواج پرامید جوانی تا ناامیدی‌ها و تجربه‌های بعدی. این رمان در زمان خود چنان اثر گذاشت که اصطلاحی درباره زنانی در این سن در زبان فرانسه رواج یافت. بالزاک با همدلی به دنیای عاطفی زنی می‌پردازد که در ازدواجی ناخوشایند گرفتار است.
این رمان بلند که ققنوس منتشر کرده، ادامه سرنوشت برخی شخصیت‌های آشنای کمدی انسانی است و یکی از تاریک‌ترین و پرماجراترین بخش‌های این مجموعه به شمار می‌آید. دنیای جرم، پلیس، عشق و جاه‌طلبی در پاریس در هم تنیده می‌شود و ووترن، همان چهره مرموز «بابا گوریو»، دوباره نقش مهمی پیدا می‌کند.
این کتاب دو داستان کوتاه از بالزاک را کنار هم آورده است. «سارازین» داستان مجسمه‌سازی جوان است که در رم دلباخته یک خواننده می‌شود و رازی تکان‌دهنده را کشف می‌کند. این داستان بعدها در نقد ادبی اهمیت زیادی پیدا کرد، چون رولان بارت، منتقد فرانسوی، کتاب مشهور خود «اس/زد» را به تحلیل جمله‌به‌جمله آن اختصاص داد. «فاچینوکانه» هم داستان نوازنده‌ای نابیناست که قصه گنجی گمشده را تعریف می‌کند.
در مجموعه «پانوراما» از نشر ققنوس دو اثر کوتاه‌تر بالزاک آمده است. «مسافرخانه سرخ» داستانی پرتعلیق درباره جنایت، گناه و وجدان است که در مسافرخانه‌ای در آلمان می‌گذرد. «فلسفه زندگی زناشویی» هم نوشته‌ای طنزآمیز و تحلیلی درباره ازدواج است که بالزاک جوان با لحنی شوخ و گاهی گزنده نوشته است.
این کتاب مجموعه‌ای از هشت داستان طنز از نویسندگان بزرگ جهان است که داستانی از بالزاک هم در آن آمده. اگر می‌خواهید روی شوخ‌طبع بالزاک را در کنار دیگر استادان داستان کوتاه ببینید، این مجموعه انتخاب خوبی است.
کسانی که «بهترین کتاب‌های اونوره دو بالزاک» را جست‌وجو می‌کنند معمولا می‌خواهند بدانند از کجا وارد این دنیای بزرگ شوند. پیشنهاد ما این است:
یک توصیه کوچک: اگر توصیف‌های طولانی آغاز رمان‌ها حوصله‌تان را سر برد، ناامید نشوید. معمولا پس از چند ده صفحه، داستان سرعت می‌گیرد و آن وقت می‌فهمید آن توصیف‌ها چقدر برای فهم ماجرا لازم بوده‌اند.
بالزاک از نویسندگانی است که از دهه‌ها پیش به فارسی ترجمه شده و خوانندگان ایرانی با رمان‌هایی مثل «بابا گوریو» و «اوژنی گرانده» به خوبی آشنایند. از برخی آثارش چند ترجمه مختلف در بازار هست که از ناشران گوناگون منتشر شده‌اند. هنگام انتخاب، به نام مترجم و ناشر و اینکه ترجمه از متن فرانسه انجام شده یا از زبانی واسطه، توجه کنید.
ترجمه‌های قدیمی‌تر گاهی نثری ادبی‌تر و کهن‌تر دارند و ترجمه‌های تازه‌تر روان‌تر و امروزی‌ترند. انتخاب میان این دو بیشتر به سلیقه شما بستگی دارد. در صفحه هر کتاب در کتاب‌جم مشخصات مترجم و ناشر را می‌بینید و می‌توانید ترجمه‌ها را کنار هم مقایسه کنید.
کمتر رمان‌نویس واقع‌گرایی پس از بالزاک بوده که از او تاثیر نگرفته باشد. نویسندگان فرانسوی نسل بعد، مانند فلوبر و زولا، هر کدام به نوعی راه او را ادامه دادند یا با آن گفت‌وگو کردند. زولا به‌ویژه با مجموعه رمان‌های پیوسته‌اش، ایده بالزاک برای ساختن دنیایی بزرگ از رمان‌های به‌هم‌پیوسته را دنبال کرد.
بیرون از فرانسه هم نویسندگان بزرگی بالزاک را ستودند. داستایفسکی در جوانی «اوژنی گرانده» را به روسی ترجمه کرد و این کار از نخستین تجربه‌های ادبی‌اش بود. خوانندگانی که ادبیات کلاسیک روسیه و انگلستان قرن نوزدهم را دوست دارند، در بالزاک یکی از ریشه‌های آن سنت را پیدا می‌کنند. رمان‌هایش در دسته رمان خارجی کتاب‌جم در کنار آثار همین نویسندگان قرار دارد.
بالزاک در زمان خود خوانندگان زن بسیاری داشت و یکی از دلایلش این بود که به دنیای درونی زنان با دقت و همدلی می‌پرداخت. در «زن سی ساله»، «اوژنی گرانده» و بسیاری از رمان‌های دیگر، زنانی را می‌بینیم که در قفس ازدواج‌های مصلحتی، قانون‌های سخت و انتظارهای خانواده گرفتارند. بالزاک نشان می‌دهد که چطور عشق، وظیفه و پول در زندگی این زنان با هم درگیر می‌شوند.
همین ویژگی است که برخی آثارش را در دسته رمان عاشقانه هم قرار داده است. البته عشق در رمان‌های بالزاک کمتر شیرین و بی‌دغدغه است؛ اغلب با فداکاری، ناکامی و تصمیم‌های دشوار همراه است.
یکی از تقابل‌های همیشگی در رمان‌های بالزاک، تقابل پاریس و شهرستان است. پاریس شهری پرزرق‌وبرق، پرخطر و بی‌رحم است که جوانان جاه‌طلب را به خود می‌کشد و گاه می‌بلعد. شهرستان آرام‌تر است، اما زیر این آرامش، حسادت، خساست و تنگ‌نظری پنهان شده است. «بابا گوریو» نمونه رمان پاریسی و «اوژنی گرانده» نمونه رمان شهرستانی است. خواندن این دو در کنار هم تصویری کامل از دنیای بالزاک به دست می‌دهد.
بالزاک کوچه‌ها، خانه‌ها، پانسیون‌ها، تالارهای اشرافی و حتی دفترهای وکالت را چنان دقیق توصیف می‌کند که امروز پژوهشگران برای شناخت زندگی روزمره فرانسه آن دوره به رمان‌هایش مراجعه می‌کنند.
شاید بپرسید رمان‌هایی که نزدیک به دو قرن پیش نوشته شده‌اند، برای خواننده امروز چه دارند. پاسخ ساده است: آدم‌ها زیاد تغییر نکرده‌اند. ما هنوز با جاه‌طلبی، پول، ناسپاسی فرزندان، عشق‌های ناکام و فشار جامعه دست به گریبانیم. شخصیت‌هایی مثل گوریوی پدر، گرانده خسیس یا راستینیاک جاه‌طلب را می‌شود در دنیای امروز هم پیدا کرد.
از سوی دیگر، بالزاک قصه‌گوی ماهری است. رمان‌هایش پر از رازها، غافل‌گیری‌ها و صحنه‌های پرتنش است. اگر به رمان‌های پرماجرا و پرشخصیت علاقه دارید، از خواندن او لذت می‌برید. و اگر دوست دارید درباره جامعه و انسان فکر کنید، در لابه‌لای همین ماجراها نکته‌های عمیق زیادی پیدا می‌کنید.
در کتاب‌جم نسخه چاپی آثار بالزاک را از ناشران مختلف پیدا می‌کنید. قیمت و موجودی هر کتاب روزانه بررسی و به‌روز می‌شود تا با اطلاعات درست سفارش دهید. در صفحه هر کتاب مشخصاتی مانند مترجم، ناشر و تعداد صفحه آمده است. برای دیدن آثار مشابه هم می‌توانید به دسته ادبیات و داستان سر بزنید.
اگر می‌خواهید کتابخانه‌ای از بالزاک بسازید، پیشنهاد ما این است که با «اوژنی گرانده» و «بابا گوریو» شروع کنید و بعد سراغ «زن سی ساله»، داستان‌های کوتاه و رمان‌های بلندتر بروید. هر کتاب، پنجره‌ای تازه به دنیای کمدی انسانی باز می‌کند.
اگر بالزاک را دوست دارید، احتمالا آثار دیگر واقع‌گرایان قرن نوزدهم هم به دلتان می‌نشیند: رمان‌نویسان فرانسوی مانند فلوبر، استاندال و زولا، و نویسندگان انگلیسی و روسی که جامعه زمانه خود را با دقت به تصویر کشیدند. خوانندگان ایرانی که به رمان‌های اجتماعی علاقه دارند، می‌توانند پس از بالزاک سری هم به دسته رمان ایرانی بزنند و ببینند نویسندگان فارسی‌زبان چطور جامعه خود را روایت کرده‌اند.
یکی از لذت‌های خواندن بالزاک، آشنایی با شخصیت‌هایی است که پس از بستن کتاب هم در ذهن می‌مانند. چند نمونه را مرور کنیم تا ببینید با چه آدم‌هایی روبه‌رو خواهید شد.
این شخصیت‌ها نماینده گونه‌هایی از آدم‌ها هستند، اما هرگز به تیپ خشک و بی‌جان تبدیل نمی‌شوند. بالزاک به هر کدام روحی زنده و پیچیده می‌دهد.
اگر اولین بار است که سراغ بالزاک می‌روید، چند نکته ساده تجربه‌تان را دلنشین‌تر می‌کند. اول اینکه عجله نکنید. رمان‌های او برای خواندن آرام و پیوسته نوشته شده‌اند و ریتم آن‌ها با رمان‌های پرشتاب امروزی فرق دارد. دوم اینکه اگر نام‌ها و لقب‌های فرانسوی گیجتان کرد، فهرست کوچکی از شخصیت‌ها کنار کتاب بنویسید؛ این کار کمک می‌کند ماجرا را راحت‌تر دنبال کنید.
سوم اینکه به پول و حساب‌وکتاب در داستان دقت کنید. بالزاک معمولا جزئیات مالی را عمدا می‌آورد و همین جزئیات کلید فهم انگیزه شخصیت‌هاست. و در آخر، اگر از یک رمان خوشتان آمد، رمان بعدی را از همان دنیا انتخاب کنید تا لذت دیدار دوباره با شخصیت‌های آشنا را تجربه کنید. این همان جادویی است که بالزاک با بازگشت شخصیت‌ها ساخته است.
خواندن گروهی هم برای بالزاک بسیار مناسب است. رمان‌هایش پر از موقعیت‌های اخلاقی دشوار است که بحث درباره‌شان با دوستان یا در یک حلقه کتاب‌خوانی، تجربه را عمیق‌تر می‌کند: آیا راستینیاک حق داشت؟ آیا گوریو قربانی بود یا خودش هم مقصر بود؟ این پرسش‌ها پاسخ ساده ندارند و همین آن‌ها را جذاب می‌کند.
برای دانشجویان ادبیات و کسانی که می‌خواهند نوشتن داستان را یاد بگیرند هم بالزاک معلمی بی‌نظیر است. نگاه کنید که چطور یک صحنه را می‌چیند، چطور با چند جزئیات کوچک یک شخصیت را زنده می‌کند و چطور تعلیق را تا آخرین صفحه نگه می‌دارد. بسیاری از نویسندگان امروز هم هنوز از همین شگردها استفاده می‌کنند، شاید بی‌آنکه بدانند ریشه‌شان به بالزاک می‌رسد.
بالزاک نویسنده فرانسوی بود که در سال ۱۷۹۹ در شهر تور به دنیا آمد و در سال ۱۸۵۰ در پاریس درگذشت.
کمدی انسانی نامی است که بالزاک بر مجموعه رمان‌ها و داستان‌هایش گذاشت. این آثار با هم دنیایی واحد می‌سازند و بسیاری از شخصیت‌ها در چند کتاب حضور دارند.
«اوژنی گرانده» به خاطر حجم مناسب و داستان یکدست، شروع خوبی است. پس از آن «بابا گوریو» را بخوانید.
نه. هر رمان مستقل است و جداگانه فهمیده می‌شود. فقط اگر «بابا گوریو» را پیش از «فراز و نشیب زندگی بدکاران» بخوانید، شخصیت‌ها را بهتر می‌شناسید.
بالزاک باور داشت محیط زندگی، شخصیت آدم را نشان می‌دهد. توصیف خانه و شهر برای او بخشی از شخصیت‌پردازی است.
ترجمه‌هایی از ناشرانی مانند نگاه، نیلوفر، نشر نی و ققنوس در کتاب‌جم هست. فهرست کامل را در همین صفحه ببینید.
بالزاک نویسنده‌ای بود که با قهوه، بدهی و شب‌بیداری، دنیایی ساخت که هنوز زنده است. از پانسیون فقیرانه «بابا گوریو» تا خانه سرد «اوژنی گرانده»، از رنج‌های «زن سی ساله» تا راز «سارازین»، هر کتاب او تکه‌ای از یک نقاشی بزرگ از جامعه انسانی است.
اگر آماده‌اید وارد این دنیا شوید، فهرست کتاب‌های بالزاک را در همین صفحه ببینید، ترجمه دلخواهتان را انتخاب کنید و نسخه چاپی آن را با قیمت روز و موجودی به‌روز از کتاب‌جم سفارش دهید.
