نمایش (بازیگری و کارگردانی)
کارل ایگلسیاس
ترجمهی متین خاکپور، فرهاد دعوت خواه
سمت
جین لیپ
ترجمهی محمد رضا (علی) حاجی ملاعلی
سمت
آلیسون ویلکینسون، لورا گولی، مارگارت سمراد- کلایکمن
ترجمهی سمیه سادات سیادت، مختار ویسانی
ارجمند
کارل ایگلسیاس
ترجمهی متین خاکپور، فرهاد دعوت خواه
سمت
جین لیپ
ترجمهی محمد رضا (علی) حاجی ملاعلی
سمت
آلیسون ویلکینسون، لورا گولی، مارگارت سمراد- کلایکمن
ترجمهی سمیه سادات سیادت، مختار ویسانی
ارجمند
بازیگر شدن یا کارگردانی کردن با یک کتاب اتفاق نمیافتد، اما بدون کتاب هم خوب پیش نمیرود. کتاب نمایش (بازیگری و کارگردانی) کنار تمرین در سالن، کنار حضور در گروه و کنار تماشای اجرا معنا پیدا میکند. در این صفحه میبینید در این دسته چه نوع کتابهایی هست: از آموزش صدا و بدن بازیگر تا کتابهای نمایش خلاق کودکان و تئاتر عروسکی. هر بخش به شما کمک میکند بفهمید برای مرحلهی فعلی کارتان، کدام کتاب دردتان را دوا میکند. نسخه چاپی کتابها را میتوانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
هر کسی که وارد دنیای نمایش میشود، اول با یک احساس آشنا میشود: ایستادن جلوی چند نفر و باور کردن اینکه لحظهای دیگر شدهایم. این احساس شیرین و ترسناک است و به تمرین نیاز دارد. آموزش بازیگری بر چند پایه استوار است: بدن، صدا، تخیل، هیجان و شناخت متن. کارگردانی هم به همهی اینها اضافه میکند: نگاه کلی، همراه کردن گروه، و تصمیم گرفتن دربارهی اینکه اجرا چه بگوید و چگونه بگوید.
کتابهای این دسته همین مسیر را پوشش میدهند. بعضی برای کسانی است که تازه دلشان میخواهد تجربه کنند. بعضی برای هنرجوهای دانشگاه است و بعضی برای مربیها و معلمهایی که میخواهند از نمایش در کلاس استفاده کنند.
هر کدام از این خوانندهها کتاب متفاوتی میخواهند. بهتر است ابتدا مشخص کنید در کدام گروه هستید تا خرید اشتباه نکنید.
اگر از بازیگران بپرسید بزرگترین درس دورهی آموزش چه بود، بسیاری به بدن و صدا اشاره میکنند. بازیگر با همین دو ابزار کار میکند و اگر این ابزارها را نشناسد، هر چقدر هم فکر و احساسش غنی باشد، به تماشاگر نمیرسد. در این دسته چند عنوان با همین محور دیده میشود.
«بدن بازیگر یا ضرورت یافتن زبانی دیگر» گفتوگویی با پیپو دلبونو است و از عنوانش پیداست که بدن را نوعی زبان میبیند. «بدن، صدا، احساس» هم از نامش برمیآید که این سه عنصر را بنیان بازیگری میداند. بدن بازیگر باید آزاد، هوشیار و آماده باشد. تمرینهای آن معمولا شامل تنفس، آرامسازی، تعادل و حضور در فضاست.
«صوت، صدا، گفتار» با عنوان فرعی «فنون بازیگری ۳» سراغ همین بخش میرود. شنیده شدن در سالن به مهارت نیاز دارد: تنفس درست، تلفظ روشن، بلندی مناسب و پرهیز از خسته کردن تارهای صوتی. اگر میخواهید در تئاتر بازی کنید، نمیتوانید از این بخش بگذرید.
احساس، نقطهی حساس بازیگری است. بازیگر باید بتواند هیجان را زنده کند، اما گرفتار آن نشود. کتابهایی مثل «سلوک روحی بازیگر» از نامشان پیداست که به بعد درونی حرفه هم میپردازند. اگر میخواهید بازیگری را فراتر از فن ببینید، این جور کتابها میتوانند دید بازتری بدهند.
کسی که تازه شروع میکند، معمولا با دو پرسش روبهرو است: از کجا شروع کنم؟ و آیا استعدادش را دارم؟ دربارهی دومی باید گفت که استعداد اهمیت دارد، ولی تمرین و انضباط بخش بزرگی از کار است. برای پرسش اول، سه کتاب از این دسته نقطهی شروع خوبی به نظر میرسند.
پیش از سفارش، صفحهی مشخصات هر کتاب را بخوانید تا بدانید برای چه سطحی تنظیم شده است. اگر امکان دارد، خواندن را با تمرین عملی همراه کنید، چون بازیگری را نمیشود فقط با خواندن یاد گرفت.
کارگردان کسی است که به اجرا شکل میدهد. او متن را میخواند، تفسیر میکند، با بازیگران تمرین میکند، فضا را طراحی میکند و بین همهی عناصر هماهنگی میآورد. مهارتهای کارگردانی شامل شناخت متن، توانایی گوش دادن، توانایی رهبری و توانایی گفتن «نه» به ایدهای است که به اجرا خدمت نمیکند.
کتابهای نظری و درسی دربارهی هنرهای نمایشی، پایهی این کار را میدهند. برای پیوند با متن نمایشی هم میتوانید به دستهی ادبیات نمایشی سر بزنید. کسی که هم متن را خوب میشناسد و هم اجرا را، کارگردان بهتری میشود.
یک نکتهی عملی: کارگردانی بیشتر از هر چیز، تمرین گروهی است. کتاب راه را نشان میدهد، اما تصمیمها را باید در تمرین بگیرید، با بازیگرانی که هر کدام آدمهای مستقلاند.
در این دسته دو کتاب دربارهی نمایش عروسکی دیده میشود: «مبانی نظری تئاتر عروسکی» و «کتاب درسی اصول و مبانی نمایش عروسکی». نمایش عروسکی شاخهای مستقل با تکنیکها و زیباییشناسی خاص خودش است. عروسکگردان باید همزمان بازیگر، صدا و سازندهی حرکت باشد و عروسک را طوری زنده کند که تماشاگر فراموش کند دست انسان پشت آن است.
این کتابها برای دانشجوها، معلمها و کسانی که میخواهند با عروسک کار کنند مفیدند. اگر دوست دارید کارگاه عروسک برای کودکان بگذارید، مبانی نظری میتواند به شما کمک کند بدانید چرا و چگونه عروسک با مخاطب ارتباط میگیرد.
نمایش عروسکی مرز نزدیکی با انیمیشن دارد. اگر به حرکتدادن اشیا و شخصیتها علاقه دارید، دستهی انیمیشن هم ممکن است برایتان جالب باشد.
یکی از جذابترین بخشهای این دسته، کتابهایی است که نمایش را ابزار رشد کودک میدانند. «خلاقیت نمایشی» و «مجموعه فعالیتهای آموزشی: نمایش خلاق برای کودکان» (برای سن پنج و نیم تا شش سال) دو نمونهی این کتاباند. نمایش برای کودک بازی است و بازی راهی برای یادگیری. وقتی بچه نقش پزشک، شیر یا مادر را بازی میکند، هم زبانش را تمرین میکند، هم همدلی را، هم با دیگران همکاری کردن را.
اگر معلم مهدکودک یا پیشدبستانی هستید، یا پدر و مادری که میخواهید در خانه فعالیتهای گروهی انجام بدهید، اینگونه کتابها میتواند ایده بدهد. البته هر کودک ویژگیهای خودش را دارد و لازم نیست همهی فعالیتها را طبق کتاب انجام بدهید. کتاب را راهنما بگیرید و با علاقهی کودک پیش بروید.
کتاب «برنامه عملی تقویت کفایت اجتماعی نوجوانان دارای اتیسم با رویکرد هنرهای نمایشی» نشان میدهد که نمایش در حوزههای آموزشی و توانبخشی هم به کار میرود. این کتاب تخصصی است و برای مربیها و متخصصان مناسبتر است. یادآوری مهم: کتاب جای نظر متخصص را نمیگیرد. اگر نگران فرزندتان هستید، ابتدا با روانشناس یا متخصص کودک مشورت کنید.
اگر دنبال یک ترتیب ساده برای خواندن هستید، این مسیر را میتوانید امتحان کنید و بهدلخواه تغییر بدهید.
و مهمتر از همه، یک گروه پیدا کنید. حتی اگر گروه کوچک و غیرحرفهای باشد، تمرین جمعی بهترین معلم است.
خواندن دربارهی بازیگری با انجام دادن آن فرق دارد. برای همین بهتر است هر بار که فصلی از کتاب را میخوانید، همان روز یکی از تمرینهایش را امتحان کنید. اگر تمرین تنفس را خواندید، بیست دقیقه انجامش بدهید. اگر تمرین گفتار را خواندید، یک متن را با صدای بلند و روی ضبط تمرین کنید. این کار باعث میشود مفهومها از سطح ذهن به بدن برسند.
یک دفتر تمرین هم خیلی مفید است. بنویسید چه کار کردید، چه حسی داشتید، چه چیزی سخت بود. بعد از چند هفته، مرور آن دفتر نشان میدهد چقدر جلو رفتهاید.
بازیگری در تئاتر و سینما شباهتها و تفاوتهایی دارد. در تئاتر، بازیگر بدون برش و تکرار، مقابل تماشاگر زنده است و باید انرژی را در سالن پخش کند. در سینما، دوربین نزدیک است و ظرافتهای کوچک دیده میشود. بسیاری از بازیگران سینما آموزش تئاتر دیدهاند و بسیاری از تئاتریها به سینما هم میروند. برای پیگیری این مسیر، دستهی سینما را ببینید.
نمایش با هنرهای دیگر هم در ارتباط است. طراحی صحنه به معماری و نقاشی نزدیک است، طراحی پوستر و برنامه به گرافیک، و طراحی لباس به هنرهای تجسمی. اگر به یکی از این شاخهها علاقه دارید، میتوانید به دستههای ارتباط تصویری (گرافیک) و نقاشی هم سر بزنید. اگر بخواهید تصویر بزرگتری از این حوزه ببینید، دستهی هنر و معماری همهی رشتههای نزدیک را کنار هم دارد.
تقریبا هر کسی که پا به صحنه میگذارد، دستکم یک بار دستهایش سرد شده و قلبش تند زده است. این ترس نشانهی ضعف نیست، نشانهی اهمیت دادن است. کتابهای آموزش بازیگری معمولا در بخشهای مربوط به بدن، تنفس و تمرکز به همین موضوع میپردازند. ایدهی اصلی ساده است: بدن را آرام کنید، تنفس را عمیق کنید و توجه را از «دیگران دربارهی من چه فکر میکنند» به «من در این لحظه چه کاری باید انجام بدهم» ببرید.
یک تمرین ساده که در بسیاری از کلاسها دیده میشود: پیش از اجرا، چند نفس آهسته بکشید، شانهها را شل کنید و فک را رها کنید. بعد اولین کاری را که در صحنه باید انجام بدهید، در ذهن مرور کنید. مثلا اگر نقش شما با باز کردن یک در شروع میشود، همان حرکت کوچک را چند بار مرور کنید. وقتی اولین حرکت مطمئن باشد، بقیه راحتتر جلو میرود.
البته اینها توصیههای عمومیاند. اگر ترس شما شدید است و زندگی روزمرهتان را هم مختل کرده، بهتر است با متخصص سلامت روان مشورت کنید. کتاب بازیگری کمک میکند، اما جای درمان نیست.
خواندن نمایشنامه با خواندن رمان فرق دارد. در رمان، راوی توضیح میدهد و ذهن شخصیتها را نشان میدهد. در نمایشنامه، فقط دیالوگ و توضیح صحنه میماند و بقیه را بازیگر و کارگردان باید کشف کنند. برای همین بازیگر متن را چندین بار و با پرسشهای مختلف میخواند.
این روشها بین معلمها و مکتبهای مختلف اندکی متفاوت است. مهم این است که یاد بگیرید متن را فعال بخوانید و از آن سؤال بپرسید. برای خواندن نمایشنامهها و شناخت شیوههای نگارش آنها، دستهی ادبیات نمایشی را هم ببینید.
کتاب میتواند مفهومها را توضیح بدهد، اما جو تمرین گروهی را نمیتواند منتقل کند. در تمرین، شما با آدمهایی کار میکنید که هر کدام ریتم، عادت و حساسیت خودشان را دارند. یاد میگیرید گوش بدهید، صبر کنید، پیشنهاد بدهید و پیشنهاد بگیرید. اینها مهارتهایی هستند که در هیچ کتابی کامل نمیشوند.
یک بازیگر خوب در گروه، فقط به نقش خودش فکر نمیکند. به همبازیاش نگاه میکند، حرفش را میشنود و به آن واکنش نشان میدهد. اگر در کتابهای بازیگری دربارهی «گوش دادن» و «واکنش» میخوانید، معنایش همین است.
پس اگر هنوز عضو گروه نیستید، یک کارگاه یا گروه آماتور محلی پیدا کنید. بعد از هر تمرین، آنچه را که یاد گرفتهاید با کتاب تطبیق بدهید.
فرض کنید فردی به اسم سارا، بیستساله، به نمایش علاقهمند است. او در ماه اول یک کتاب مقدماتی دربارهی هنرهای نمایشی میخواند و میفهمد که تئاتر چند شاخه دارد. در ماه دوم به کارگاه بازیگری میرود و تمرین بدن و صدا را شروع میکند. همزمان یک کتاب مربوط به صدا و گفتار میخواند و هر روز بیست دقیقه تمرین میکند. در ماه چهارم اولین مونولوگ کوتاهش را جلوی چند دوست اجرا میکند. ترسیده، اما زنده است.
در ماه ششم، او متن نمایشنامهای را میخواند و برای کارگاه تمرین میکند. در ماه نهم به یک گروه میپیوندد و کمک کارگردان میشود. در پایان سال، اجرایی کوچک دارد. مسیر سارا خیالی است، اما نمونهای است از اینکه چطور کتاب، تمرین و گروه در کنار هم پیش میروند.
اگر شما هم میخواهید چنین مسیری را شروع کنید، کتاب نمایش (بازیگری و کارگردانی) را فقط یکی از ابزارها ببینید و در کنارش کارگاه، گروه و تماشای اجرا را قرار بدهید.
هر جا در کتاب به اصطلاحی برخوردید که برایتان روشن نبود، آن را یادداشت کنید و اگر ممکن است از مربی بپرسید. مربیها هم از سؤالهای واضح استقبال میکنند.
نمایش فقط برای کسانی که میخواهند بازیگر شوند نیست. معلمها هم از نمایش در کلاس استفاده میکنند. با نقشآفرینی میتوان تاریخ را زنده کرد، دیالوگ زبان را تمرین کرد و مسائل اجتماعی را بحث کرد. بچهها وقتی خودشان در یک موقعیت قرار میگیرند، بهتر یاد میگیرند.
کتابهای فعالیتهای نمایشی، مثل کتاب نمایش خلاق کودکان یا خلاقیت نمایشی، برای همین معلمها مفیدند. برای شروع لازم نیست صحنه و نور داشته باشید. یک اتاق خالی، چند صندلی و کمی تخیل کافی است.
اگر میخواهید فعالیت نمایشی را در کلاس شروع کنید، چند قاعدهی کوتاه:
در دستهی نمایش (بازیگری و کارگردانی)، کتاب درسی دانشگاهی ساختار مشخص دارد، از مقدمه شروع میشود و گامبهگام جلو میرود. برای دانشجو و کسی که میخواهد مسیر منظم داشته باشد مناسب است. کتابهای مرجع و گفتوگو مثل «بدن بازیگر» بیشتر برای کسی است که از قبل با مفاهیم آشناست و میخواهد دیدگاه یک هنرمند را بشنود.
هیچکدام بهتر از دیگری نیست. معمولا بهتر است هر دو را داشته باشید: یک کتاب درسی برای ساختار و یک کتاب مرجع برای الهام. اگر بودجهی محدودی دارید، با کتاب درسی شروع کنید و کمکم کتابهای دیگر را اضافه کنید.
در صفحهی هر کتاب مشخصات را بخوانید و ببینید ترجمه است یا تألیف، چند صفحه دارد و برای چه سطحی نوشته شده است. این اطلاعات به شما کمک میکند بیهدف خرید نکنید. همچنین خوب است کتاب نمایش (بازیگری و کارگردانی) را در کنار تماشای اجرای زنده بخوانید تا مفهومها از روی کاغذ به حافظهی تصویری هم برسند.
حتی اگر قصد حرفهای شدن در نمایش (بازیگری و کارگردانی) ندارید، تمرین نمایش مهارتهایی به شما میدهد که در زندگی روزمره هم به کار میآید. سخنرانی جلوی جمع، گفتوگوی مؤثر، همدلی با دیگران، کنترل استرس و کار گروهی همه از تمرینهای نمایشی رشد میکنند. برای همین بسیاری از مدیران و مربیان، کارگاههای نمایش را برای تقویت مهارتهای ارتباطی توصیه میکنند.
اگر شما هم میخواهید بدون هدف حرفهای شروع کنید، مشکلی نیست. کتابهای مقدماتی هنرهای نمایشی را بخوانید و ببینید کدام بخش برایتان جذابتر است. شاید بازیگری، شاید کارگردانی، شاید عروسک یا شاید فقط لذت تماشا.
اگر تازه شروع کردهاید، کتابهای مقدماتی دربارهی هنرهای نمایشی و کتابهایی که تکنیکهای پایه را میدهند مناسبترند. بعد سراغ بدن و صدا بروید. صفحهی مشخصات هر کتاب را پیش از سفارش بخوانید.
کتاب کمک میکند، اما کافی نیست. بازیگری مهارتی عملی است و به تمرین، تجربه و بازخورد از مربی و گروه نیاز دارد. بهترین حالت این است که کتاب را کنار تمرین عملی بخوانید.
هر کسی که میخواهد در اجرا شنیده شود: بازیگر تئاتر، گوینده، معلم و سخنران. تمرینهای تنفس، تلفظ و تقویت صدا میتواند در زندگی روزمره هم مفید باشد.
بستگی به سطح کتاب دارد. کتابهای درسی برای دانشجو نوشته شدهاند، اما علاقهمندان هم میتوانند از آنها استفاده کنند. اگر تازهکار هستید، ابتدا مشخصات و سرفصلها را بخوانید.
کتابهای نمایش خلاق کودکان و خلاقیت نمایشی میتوانند ایدههای فعالیت بدهند. سن مناسب هر کتاب را در مشخصات آن ببینید و با علاقهی کودکتان هماهنگ کنید.
در این دسته کتابهایی هست که نگاه کلی به هنرهای نمایشی میدهند و زمینهی کارگردانی را میسازند. برای کارگردانی به مطالعهی متن، تماشای اجرا و تجربهی عملی هم نیاز دارید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود. برای اطلاع دقیق به صفحهی همان کتاب نگاه کنید.
کتاب نمایش (بازیگری و کارگردانی) به شما زبان و ابزار میدهد: زبان بدن و صدا، ابزار تمرین و تفسیر، و نگاهی که تماشاگر را هم آگاهتر میکند. کافی است بدانید کجای مسیر هستید، کتابی متناسب با آن بردارید و کنار تمرین گروهی بخوانید. کتابهای همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه چاپی مناسب خودتان را آنلاین سفارش بدهید.