انیمیشن
حمید صادقیان
ترجمهی منصوره وحدتی احمدزاده
فاطمی
حمید صادقیان
ترجمهی منصوره وحدتی احمدزاده
فاطمی
هر انیمیشنی که دوستش دارید، از هزاران تصویر ساکن ساخته شده که پشت سر هم به حرکت درآمدهاند. حس زنده بودن یک شخصیت، لبخند کوچکش، مکث پیش از پریدن و سنگینی قدمهایش، همه نتیجهی تصمیمهایی است که یک انیماتور فریم به فریم گرفته است. دستهی «انیمیشن» کتابجم برای کسانی است که میخواهند پشت صحنهی این جادو را بشناسند یا خودشان دست به ساختن بزنند.
در این صفحه میبینید چه کتابهایی در این دسته هست، هر کدام برای چه کسی مناسب است، از چه مسیری شروع کنید و پیش از خرید به چه نکتههایی توجه کنید. کتابها چاپیاند و دربارهی نقاشی متحرک، استاپموشن، انیمیشن رایانهای، شخصیتسازی و طراحی صحنه هستند.
انیمیشن یا پویانمایی یعنی ایجاد توهم حرکت با نمایش پشت سر هم تصویرهای ثابت. چشم ما چند تصویر پیاپی را بهصورت یک حرکت پیوسته میبیند و انیماتور از همین ویژگی استفاده میکند. فرقی نمیکند تصویرها نقاشی دستی باشند، عروسکهایی که کمی جابهجا شدهاند یا مدلهایی که در رایانه ساخته شدهاند؛ اصل کار یکی است.
جذابیت انیمیشن در این است که هیچ محدودیتی جز خیال ندارد. در فیلم زنده باید مکان و بازیگر پیدا کرد؛ در انیمیشن هر دنیایی ممکن است. یک گربه میتواند حرف بزند، یک شهر میتواند روی ابرها باشد. برای همین انیمیشن هم برای کودکان جذاب است و هم برای بزرگسالانی که با آن قصههای عمیقتر میگویند.
از طرف دیگر، انیمیشن کاری بسیار وقتگیر است. یک ثانیهی آن ممکن است دهها تصویر لازم داشته باشد. کتابهای این دسته کمک میکنند بدانید این کار چطور سازماندهی میشود و با چه اصولی بازدهی میگیرد.
گروه اول دانشجوها و هنرجوهای رشتهی پویانمایی و هنرهای تصویریاند. آنها کتابهای درسی و مرجع میخواهند، مثل کتاب درسی دانش فنی پایهی رشتهی پویانمایی یا دایرهالمعارف تکنیکهای انیمیشن. این کتابها پایهی فنی و اصطلاحات را میدهند.
گروه دوم نوجوانان و جوانان علاقهمندند. آنها معمولا دوست دارند کارتونها و انیمههای محبوبشان را بفهمند و خودشان هم چیزی بسازند. برای آنها کتابهای آموزشی ساده و مصور مثل آموزش نقاشی متحرک یا کتابهای ساخت انیمیشن کوتاه پیشنهاد میشود.
گروه سوم هنرمندان و طراحاناند: نقاش، تصویرگر، گرافیست و کسی که میخواهد کارش را به حرکت درآورد. گروه چهارم هم والدین و معلماناند که میخواهند فعالیتی خلاق برای بچهها پیدا کنند؛ ساخت انیمیشن با تکنیک ساده، بهانهی خوبی برای کار گروهی است.
کتابهای انیمیشن یکشکل نیستند. اگر دستهبندیشان را بدانید، انتخاب آسانتر میشود.
بهتر است اول بدانید در کدام مرحلهاید. کسی که تازه شروع کرده، با اصول و یک تکنیک ساده جلو میرود. کسی که چند سال کار کرده، سراغ شخصیتسازی عمیقتر یا طراحی صحنه میرود.
در ادامه چند عنوان از همین دسته را فقط بر اساس نامشان معرفی میکنیم. برای دیدن مشخصات کامل، صفحهی هر کتاب را باز کنید.
«آموزش نقاشی متحرک (انیمیشن)» از نام آن پیداست که به روش سنتی میپردازد: نقاشی دستی و پشت سر هم قرار دادن تصویرها. «استاپموشن فریم به فریم» برای کسانی است که میخواهند با اشیا و عروسک، حرکت بسازند.
«ساخت انیمیشن دیجیتالی» و «انیمیشن رایانهای» به دنیای ساخت با رایانه میروند. «اصول شخصیتسازی و شخصیتپردازی در انیمیشن» دربارهی طراحی شخصیت است و ظاهرا گلاسه و مصور. «لیاوت و طراحی در انیمیشن» به کادربندی و طراحی صحنه میپردازد.
برای کسی که فقط میخواهد با یک پروژهی کوچک شروع کند، عنوانهایی مثل «ایدههایی برای انیمیشن کوتاه» و «کلید ساخت انیمیشن یکدقیقهای» جذاباند. «دایرهالمعارف تکنیکهای انیمیشن» هم مرجعی برای مرور شیوههای گوناگون است. و «موهو و انیمیشسازی» هم که از نامش برمیآید به یک ابزار مشخص انیمیشنسازی میپردازد.
در دنیای انیمیشن، مجموعهای از اصول کلاسیک دربارهی حرکت وجود دارد که انیماتورها از آن استفاده میکنند. مثلا فشردگی و کشیدگی: اگر توپی را که میجهد کمی صافتر هنگام برخورد و کشیدهتر هنگام پرواز بکشید، حرکتش زندهتر میشود. یا پیشآمادهسازی: پیش از پریدن، شخصیت کمی خم میشود.
اصول دیگر شامل شتاب و کاهش شتاب در آغاز و پایان حرکت، حرکت ثانویه مثل تکان خوردن مو یا لباس، و زمانبندی است. مثلا اگر یک حرکت را با تعداد تصویر کم بکشید، تند و پرانرژی است و اگر با تعداد زیاد، آرام و سنگین.
بسیاری از کتابهای اصول انیمیشن بر همین پایهها ساخته شدهاند. اگر تازهکار هستید، خواندن یک کتاب که این اصول را با مثال و تمرین توضیح دهد، ارزشمندترین سرمایهگذاری است. بدون این اصول، حتی بهترین نرمافزار هم فقط حرکت خشک و مکانیکی میسازد.
نقاشی متحرک همان انیمیشن دستکشیده است. هر فریم را انیماتور با دست میکشد، حالتهای کلیدی را اول طراحی میکند و بعد فاصلهها را پر میکند. این روش تمرین بسیار خوبی برای درک حرکت است و بسیاری از انیماتورهای حرفهای هنوز اول روی کاغذ فکر میکنند.
کتاب آموزش نقاشی متحرک، اگر مثل عنوانش عمل کند، این مسیر را از پایه توضیح میدهد. برای شروع لازم نیست ابزار گران بخرید: کاغذ، مداد و یک چراغ مطالعه یا میز نور ساده کافی است. مهم صبر است، چون هر ثانیه چندین نقاشی لازم دارد.
اگر نقاشیتان خوب نیست، نگران نباشید. انیمیشن اول از همه دربارهی حرکت است، نه زیبایی نقاشی. یک آدمک چوبی هم اگر درست حرکت کند، از یک تصویر زیبای بیحرکت زندهتر است. برای تقویت نقاشی میتوانید دستهی نقاشی را هم ببینید.
استاپموشن یعنی عکس گرفتن از یک شیء، جابهجا کردن کمی آن و دوباره عکس گرفتن. وقتی عکسها پشت سر هم پخش شوند، شیء انگار خودش حرکت میکند. عروسک، خمیر، ماسه، حتی خود آدمها را میتوان به این شیوه متحرک کرد.
جذابیت این تکنیک در این است که ابزار کمی میخواهد: یک دوربین یا گوشی، یک سهپایه، نور ثابت و صبر. برای همین معلمها و والدین هم از آن برای فعالیت گروهی با بچهها استفاده میکنند. کتابی که استاپموشن را فریم به فریم توضیح میدهد، مراحل را از برنامهریزی تا عکاسی و نور توضیح میدهد.
نکتهی مهم در استاپموشن، ثابت ماندن نور و دوربین است. اگر بین عکسها نور عوض شود، فیلم لرزان میشود. کتابهای خوب این جزئیات کوچک را با عکس نشان میدهند و تجربهی اشتباه را کم میکنند.
امروز بیشتر انیمیشنها با رایانه ساخته میشوند: یا دوبعدی دیجیتال، شبیه کارتونهای سنتی اما با ابزار نرمافزاری، یا سهبعدی با مدلسازی و حرکتدهی. کتابهای این بخش معمولا مبانی را با مثالهای ابزار توضیح میدهند.
یک پیشنهاد مهم: وقتی کتابی در مورد نرمافزار میخوانید، به نسخهی نرمافزار اشارهی کتاب توجه کنید. ابزارها هر چند سال عوض میشوند و منوها جابهجا. اما اصول حرکت، زمانبندی و طراحی، ثابت میمانند. اگر بین یک کتاب ابزارمحور قدیمی و کتاب اصولمحور تردید دارید، کتاب اصول ماندگارتر است.
برای درک بهتر فناوری پشت این ابزارها میتوانید سری هم به دستهی ارتباط تصویری (گرافیک) بزنید؛ چون بسیاری از مهارتهای طراحی تصویر، مستقیما در انیمیشن کاربرد دارد.
شخصیت خوب فقط یک طراحی زیبا نیست. باید روحیه، گذشته و انگیزه داشته باشد و همینها در ظاهر و حرکتش دیده شود. شخصیتی که ترسو است، متفاوت راه میرود با شخصیتی که مغرور است. کتابهای شخصیتسازی به شما یاد میدهند چگونه طراحی را با شخصیتپردازی ترکیب کنید.
مثلا شکلهای کلی مهماند: دایره حس مهربانی و نرمی میدهد، مربع ثبات و سنگینی، مثلث تیزی و خطر. این نکتهی ساده، در طراحی بسیاری از شخصیتهای معروف دیده میشود. کتابهای مصور و گلاسه در این بخش بسیار کمک میکنند، چون میتوانید طراحیها را ببینید.
اگر دنبال شخصیتپردازی در سطح قصه هم هستید، سراغ ادبیات نمایشی و سینما بروید؛ قصهگویی مشترک این هنرهاست.
لیاوت مرحلهای است که در آن مشخص میشود هر نما چه شکلی داشته باشد: دوربین کجا باشد، شخصیت کجای کادر بایستد و پسزمینه چه باشد. این مرحلهای است که بین فیلمنامه و انیمیشن اصلی قرار دارد و اگر خوب انجام نشود، بقیهی کار خراب میشود.
کتاب «لیاوت و طراحی در انیمیشن» احتمالا در همین باره است. اگر شما هنرجوی انیمیشن هستید، درک لیاوت مهارتی حرفهای است که شما را از تازهکار جدا میکند. اگر علاقهمند به فضاسازیاید، مقایسه با معماری هم جالب است، چون هر دو با فضا و دید سروکار دارند.
بهترین راه یادگیری انیمیشن، ساختن یک کار کوتاه است. حتی یک انیمیشن یکدقیقهای، همهی مراحل را دارد: ایده، فیلمنامه، استوریبرد، طراحی، حرکتدهی، صدا و ترکیب نهایی. کتابهایی که دربارهی ساخت انیمیشن یکدقیقهای نوشته شده، در واقع برنامهی کاری کوتاه و دستیافتنی ارائه میدهند.
پیشنهاد ما این است که پروژهی اول را کوچک بگیرید. بسیاری از تازهکارها پروژهی بزرگ و پیچیدهای شروع میکنند و نیمهکاره رها میکنند. یک انیمیشن دهثانیهای که تمام شود، بسیار باارزشتر از یک فیلم بلند نیمهتمام است.
ایدهی خوب هم اهمیت دارد. کتابهایی که ایدههای انیمیشن کوتاه ارائه میکنند، به شما کمک میکنند از دام «ایده ندارم» بیرون بیایید. یک قصهی ساده و یک شخصیت روشن، برای کار کوتاه کافی است.
در انیمیشن، رنگی و مصور بودن کتاب اهمیت زیادی دارد؛ چون بدون تصویر، توضیح حرکت دشوار است. برای همین کتابهای گلاسه در این دسته ارزش خاصی دارند.
اگر میخواهید از صفر شروع کنید، این مسیر سهماهه را امتحان کنید.
ماه اول: مبانی حرکت. یک کتاب دربارهی اصول حرکت بخوانید و چند تمرین ساده مثل توپ جهنده یا آونگ را انجام دهید. هدف، درک زمانبندی است.
ماه دوم: یک تکنیک. نقاشی متحرک، استاپموشن یا دیجیتال را انتخاب کنید و فقط روی همان تمرکز کنید. کتاب مخصوص آن تکنیک را کنار دستتان بگذارید.
ماه سوم: یک پروژهی کوتاه. با کمک کتاب ایده و ساخت انیمیشن کوتاه، یک کار ده تا سی ثانیهای بسازید. حتی اگر ساده باشد، تمام کردنش اعتماد به نفس میدهد.
بعد از این سه ماه، میتوانید سراغ شخصیتسازی، لیاوت و موضوعهای پیشرفتهتر بروید. نکتهی مهم این است که ترتیب را برعکس نکنید: پیش از یادگیری اصول، سراغ نرمافزارهای پیچیده نروید.
یکی از اشتباههای معمول، تندتر بودن از حد حرکت است. تازهکارها معمولا فریم کم میکشند و حرکت تند و ناگهانی میشود. کتابها به شما نشان میدهند که حرکت طبیعی به کندی در شروع و پایان نیاز دارد.
اشتباه دوم، تمرکز روی ابزار و غفلت از اصول است. بسیاری فکر میکنند با یک نرمافزار بهتر، انیمیشن بهتر میسازند. اما ابزار فقط وسیله است و مهارت واقعی از درک حرکت میآید.
اشتباه سوم، شروع پروژهی خیلی بزرگ است و اشتباه چهارم، نادیده گرفتن استوریبرد. استوریبرد مثل کمیکی از نماهای انیمیشن است و اگر آن را نکشید، وسط کار گم میشوید. اشتباه پنجم هم صدا و موسیقی را آخر کار گذاشتن است، در حالی که ریتم انیمیشن با صدا گره خورده است.
خواندن کتاب کنار دیدن انیمیشن، بهترین ترکیب است. وقتی دربارهی زمانبندی میخوانید، انیمیشن مورد علاقهتان را دوباره ببینید و به حرکتها دقت کنید. بارها خواهید دید که چیزی که پیشتر نمیدیدید، حالا پیش چشمتان است.
پیشنهاد میکنیم هنگام دیدن، تصویر را متوقف کنید و فریم به فریم جلو بروید. این تمرین ساده، بسیار آموزنده است. همچنین میتوانید انیمیشنهای مختلف ملی و جهانی را مقایسه کنید و ببینید هر فرهنگ چگونه قصه میگوید و چه سبک تصویری دارد.
بخشی از دانش انیمیشن هم به هنر دیرینهی ایرانی برمیگردد؛ نگارگری و نقاشی قدیم، الهامبخش بسیاری از هنرمندان است. برای آشنایی با این پیشینه، دستهی هنر اسلامی را نگاه کنید.
کتاب انیمیشن هدیهی خوبی برای نوجوانی است که عاشق کارتون است و میخواهد بسازد. کتابهای مصور و ساده مثل آموزش نقاشی متحرک یا ساخت انیمیشن یکدقیقهای برای او انگیزه میدهد. برای هنرجو یا دانشجوی رشتهی مرتبط، مراجعی مثل دایرهالمعارف تکنیکها ماندگار است.
برای هدیه، گلاسه و رنگی بودن کتاب هم بر جذابیت آن میافزاید. نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید و پیش از انتخاب، مشخصات را در صفحهی خودش ببینید.
هر اثر پویانمایی، پیش از آنکه حرکت باشد، قصه است. قصهی خوب حتی با سادهترین طراحی هم بیننده را نگه میدارد. کتابهایی که دربارهی ایده و فیلمنامهی کارهای کوتاه نوشته شدهاند، یاد میدهند چطور در چند دقیقه یک آغاز، یک گره و یک پایان بسازید.
یکی از نکتههای مهم در قصهگویی تصویری این است که تا میشود، گفتن را با نشان دادن عوض کنید. بهجای اینکه شخصیت بگوید غمگین است، نشان بدهید که شانههایش افتاده و آرام راه میرود. این همان چیزی است که پویانمایی را از رادیو جدا میکند و در کتابهای شخصیتپردازی هم زیاد به آن پرداخته میشود.
ریتم هم بخش دیگری از قصه است. صحنهای که خیلی طولانی شود، خستهکننده است و صحنهای که خیلی کوتاه باشد، بیننده را جا میگذارد. کسانی که استوریبرد میکشند، ریتم را همانجا روی کاغذ امتحان میکنند. پیشنهاد میکنیم حتی برای کارهای کوچک هم چند خط طرحبندی رسم کنید و روی آنها فکر کنید.
حرکت بدون صدا نصف اثر است. صدای پا، خنده، باد و موسیقی به تصویر جان میدهند. بسیاری از تازهکارها صدا را به آخر کار میاندازند و بعد میبینند حرکتها با آن هماهنگ نیستند. پویانماهای حرفهای معمولا صدای گفتار را پیش از ترسیم حرکت لب ضبط میکنند تا زمانبندی درست شود.
اگر میخواهید بیشتر بدانید، کتابهای مرجع تکنیکها معمولا فصلی دربارهی هماهنگی تصویر و صدا دارند. تمرین سادهای که میتوانید انجام دهید: یک ثانیه از یک ریتم را انتخاب کنید و توپی بکشید که با آن ریتم بجهد. همین تمرین کوچک، حس زمانبندی را تقویت میکند.
یک کتاب خوب هنری را نباید فقط خواند؛ باید به کار بست. هنگام خواندن، مداد و کاغذ کنارتان بگذارید. هر بار که نویسنده تمرینی پیشنهاد میدهد، همانجا انجامش بدهید. اگر منتظر بمانید تا کتاب تمام شود، معمولا هیچوقت انجام نمیشود.
پوشهای برای تمرینهایتان درست کنید و تاریخ بزنید. بعد از چند ماه، وقتی کارهای اولتان را با کارهای تازه مقایسه کنید، پیشرفتتان را میبینید و این بهترین انگیزه است. بسیاری از هنرمندان بزرگ هم همین کار را کردهاند.
یک کار خوب دیگر این است که با دوستان همعلاقه یک گروه کوچک بسازید. وقتی کارهایتان را به هم نشان میدهید و نقد میکنید، سرعت یادگیری چند برابر میشود. کتابها اساس را میدهند و همکاری، جان به آن میبخشد.
پویانمایی فقط سرگرمی نیست. در آموزش، تبلیغات، علم و حتی پزشکی برای توضیح چیزهایی که دیدنی نیستند به کار میرود. توضیح یک فرایند زیستی یا نحوهی کار یک ماشین با چند ثانیه تصویر متحرک بسیار روشنتر از ده صفحه متن است.
برای همین دانستن اصول این هنر برای معلمان، طراحان آموزشی و تولیدکنندگان محتوا هم مفید است. اگر شغل شما به توضیح دادن مربوط است، مهارت ساخت یک تصویر متحرک ساده میتواند برایتان مزیت بزرگی باشد.
در کنار کاربرد آموزشی، ساخت کارهای کوتاه شخصی هم روشی برای بیان خود است. بسیاری از سازندگان مستقل، فیلمهای کوتاهشان را با ابزار ساده و بودجهی کم ساختهاند و به دست مخاطب رساندهاند. مهم قصه و خلاقیت است، نه امکانات.
الهام از همهجا میآید: راه رفتن مردم در خیابان، حرکت گربهی همسایه، رقص برگها در باد. انیماتورهای خوب همیشه دفترچهی طراحی با خود دارند و حرکتها را مشاهده و ثبت میکنند. کتابها به شما یاد میدهند چطور ببینید، اما دیدن واقعی را باید خودتان تمرین کنید.
هنرهای دیگر هم منبع الهاماند. تئاتر و بازیگری دربارهی حالت بدن و بیان احساس چیزهای زیادی دارند و سینما دربارهی کادر و ریتم. اگر علاقه دارید، دستهی نمایش (بازیگری و کارگردانی) را هم ببینید؛ بسیاری از پویانماها بازیگری را یاد میگیرند تا حرکت شخصیتشان باورپذیرتر شود.
ادبیات و افسانهها هم گنجینهی قصهاند. قصههای کهن ایرانی و جهانی همه ظرفیت تبدیل شدن به کارهای تصویری را دارند. اگر ایدهای ندارید، از یک قصهی کوتاه شروع کنید و آن را به تصویر تبدیل کنید.
خرید کتاب هنری با خرید یک رمان فرق دارد. رمان را میخوانید و تمام میشود، اما کتاب آموزشی باید با شما کار کند. پس از خودتان بپرسید: آیا واقعا وقت تمرین دارم؟ اگر جواب منفی است، شاید یک کتاب سبکتر و مصور برای شروع بهتر از یک مرجع سنگین باشد.
بپرسید که چه ابزاری در اختیار دارید. کسی که رایانهی ضعیف دارد، بهتر است با تکنیکهای دستی شروع کند. کسی که فقط گوشی دارد، استاپموشن را میتواند امتحان کند. تناسب کتاب با امکانات، از سرخوردگی جلوگیری میکند.
و در آخر بپرسید که هدف بلندمدتتان چیست. اگر میخواهید شغلتان را عوض کنید، به مسیری منظم و چندکتابه نیاز دارید. اگر فقط برای تفریح میخواهید، یک کتاب خوب و یک پروژهی کوچک کافی است. در هر دو حالت، قدم اول همان است: انتخاب یک کتاب و باز کردن اولین صفحه.
به یاد داشته باشید که یادگیری این هنر زمان میبرد. کسی که میخواهد در یک هفته حرفهای شود، ناامید خواهد شد. اما کسی که هر روز نیم ساعت تمرین کند، بعد از چند ماه تفاوت بزرگی را در کارش خواهد دید. پس صبور باشید، از اشتباه نترسید و هر کار کوچک را جشن بگیرید.
هر کتابی که انتخاب میکنید، کنار آن یک دفترچهی یادداشت هم بگذارید. نکتههای تازه، اشتباههای خودتان و ایدههای ناگهانی را همانجا بنویسید. این دفترچه پس از مدتی گنجینهی شخصی شما میشود و هر وقت گیر کردید، به آن مراجعه خواهید کرد.
با کتابی دربارهی مبانی و اصول حرکت شروع کنید و بعد سراغ یک تکنیک بروید؛ مثلا نقاشی متحرک یا استاپموشن. کتابهای مصور برای شروع مناسبترند.
لازم نیست. انیمیشن اول از همه دربارهی حرکت و زمانبندی است. البته اگر نقاشی را تقویت کنید، در بعضی شاخهها کمک میکند.
بستگی به هدف شما دارد. نقاشی متحرک درک حرکت را عمیق میکند و رایانهای برای تولید امروزی مناسب است. بسیاری از انیماتورها هر دو را یاد میگیرند.
بله، با کمک بزرگتر. ابزار سادهای میخواهد و فعالیت گروهی خوبی است. فقط هنگام کار با ابزار برنده یا برق، مراقب باشید.
کتابهای ابزارمحور ممکن است قدیمی شوند، اما کتابهای اصول و مبانی مدتها معتبر میمانند.
نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
انیمیشن هنری است که هم با چشم لذت میبرد و هم با دست ساخته میشود. کتاب درست میتواند مسیر یادگیری را کوتاه کند و از اشتباههای تکراری نجاتتان دهد. از اصول حرکت تا شخصیتسازی و از نقاشی متحرک تا استاپموشن و رایانهای، در این دسته برای هر سطحی کتابی هست.
حالا کتابهای دستهی انیمیشن را مرور کنید، مشخصات هر کدام را ببینید و آن را که به هدفتان میخورد انتخاب کنید. نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید و اولین فریمتان را همین امروز بکشید.