اولین بار که یک جملهی روسی را روی تابلو یا بستهی کالا میبینید، حرفها شبیه معما به نظر میرسند: بعضی آشنا، بعضی عجیب. اما اگر چند هفته وقت بگذارید، همین حرفها الفبایی میشوند که میشود خواندش. کتابهای زبان روسی برای همین ساخته شدهاند: الفبا و رسمالخط، دستور زبان، فرهنگ لغت، مکالمهی سفر و حتی نامهنگاری. در این صفحه میبینید برای یادگیری روسی از کجا شروع کنید، فرهنگ لغت روسی چه فرقی با کتاب دستور دارد، کدام کتاب به کار مسافر میآید و کدام به کار دانشجو، و چطور کتاب مناسب خود را انتخاب کنید.
چه برای سفر، چه برای درس، چه برای کار و چه فقط از سر کنجکاوی، ادامهی این صفحه راه شما را کوتاهتر میکند.
این زبان یکی از زبانهای بزرگ دنیاست و در چند کشور بهعنوان زبان رسمی یا رایج به کار میرود. ایران و روسیه همسایهی نزدیکاند و در تاریخ، تجارت و فرهنگ پیوندهای فراوان دارند. ادبیات روسی هم شهرت جهانی دارد و بسیاری از رمانهای مشهور جهان به این زبان نوشته شدهاند. بعضی افراد برای خواندن ادبیات به زبان اصلی، بعضی برای تجارت، بعضی برای تحصیل و بعضی برای سفر سراغ آن میروند.
دلیل شما هرچه باشد، تعیین آن در انتخاب کتاب مهم است. کسی که برای سفر کوتاه میخواهد چند جمله یاد بگیرد، به کتاب مکالمهی سفر نیاز دارد. کسی که میخواهد مکاتبهی اداری یا تجاری کند، باید سراغ کتاب نامهنگاری برود. دانشجوی زبانشناسی یا مترجم، کتابهای دستور جامع و فرهنگ لغت را میخواهد.
با تعیین هدف، آسانتر میشود بفهمید از میان کتابهای این دسته کدام به کار شما میآید.
زبان روسی الفبای سیریلیک دارد که ۳۳ حرف است. برای فارسیزبانی که با الفبای فارسی و عربی بزرگ شده، این الفبا اولش غریب است، ولی چند حرف آن به الفبای لاتین شبیه است و چند حرف کاملا تازهاند. خبر خوب این است که روسی نسبتا به همان صورتی که نوشته میشود خوانده میشود و بعد از یادگیری حرفها، خواندن آن بهسرعت پیش میرود.
کتاب «رسمالخط زبان روسی» از نامش پیداست که به نوشتن و املای این زبان میپردازد. رسمالخط یعنی قاعدهی نوشتن حرفها، اتصالها و املا. اگر میخواهید از صفر شروع کنید، چنین کتابی به شما کمک میکند دستتان به نوشتن حرفهای روسی عادت کند. همینطور باید حرفهای چاپی و دستنویس را جدا یاد بگیرید، چون بعضی از آنها در دستنویس شکل دیگری دارند.
پیشنهاد عملی: روزی ده تا پانزده دقیقه فقط حرف بنویسید و بخوانید. بعد از یک هفته، اسم خیابانها و برچسب کالاها را که ببینید، میتوانید بخوانید. این موفقیت کوچک انگیزهی بزرگی میدهد.
هیچ زبانی بدون واژه یاد گرفته نمیشود. اما از کجا شروع کنیم؟ یکی از راههای شناختهشده این است که اول کلمههای پرکاربرد را یاد بگیرید. کتاب «۱۱۰۰ واژهی پرکاربرد زبان روسی (تصویری)» از عنوانش پیداست که با تصویر همراه است و کلمههای رایج را جمع کرده است. تصویر به ذهن کمک میکند کلمه را بدون واسطهی فارسی به معنی وصل کند.
روشهای ساده برای یادگیری واژه: هر روز پنج تا ده کلمهی تازه را بخوانید و شب مرور کنید. کارتهای کوچک بسازید، یک طرف روسی و یک طرف فارسی یا تصویر. اشیای خانه را با برچسب روسی نامگذاری کنید. کلمهها را در جمله به کار ببرید، نه تنها.
یادتان باشد که واژهها را با ضمیر، حالت دستوری و جمله یاد بگیرید. چون در روسی، شکل کلمه با نقش آن در جمله تغییر میکند و اگر فقط شکل ساده را بلد باشید، در جمله گیر میکنید. این ما را به بحث دستور میرساند.
دستور این زبان برای فارسیزبانها چند نکتهی جالب دارد. در این زبان اسم و صفت و ضمیر بر اساس نقششان در جمله شکل عوض میکنند. به این تغییر «حالت» میگویند و در روسی شش حالت دارد. فعلها هم دو جنبه دارند: یکی برای کار در جریان و تکرارشونده و یکی برای کار تمامشده. حرف تعریف مثل «یک» و «این» بهشکل فارسی یا انگلیسی وجود ندارد. تکیهی واژهها هم مهم است و میتواند معنی را عوض کند.
شاید در نگاه اول سخت به نظر برسد، ولی اگر مرحلهبهمرحله جلو بروید، قابل یادگیری است. دو کتاب در این دسته به دستور میپردازند: «دستور جامع زبان روسی» و «دستور کاربردی زبان روسی برای دانشجویان فارسیزبان». اولی از عنوانش برمیآید که مرجعی کامل است و دومی با تأکید بر فارسیزبان بودن دانشجویان، احتمالا مقایسهای با زبان مادری خواننده دارد.
مبتدی معمولا با دستور کاربردی راحتتر شروع میکند و بعد، هنگام نیاز، به دستور جامع مراجعه میکند. کتاب جامع بیشتر برای رجوع و مرور است تا خواندن پیوسته.
فرهنگ لغت برای هر زبانآموز ابزار اصلی است. در این دسته سه نوع فرهنگ دیده میشود: «فرهنگ روسی به فارسی»، «فرهنگ روسی-فارسی» و «فرهنگ فارسی به روسی (دوزبانه)». تفاوت جهت فرهنگ مهم است. اگر متن روسی میخوانید و میخواهید معنی کلمه را بدانید، فرهنگ روسی به فارسی لازم است. اگر میخواهید بنویسید یا حرف بزنید و معادل روسی یک کلمهی فارسی را میخواهید، فرهنگ فارسی به روسی به کار میآید.
هر کس که جدی روسی میخواند، هر دو جهت را لازم دارد. برای شروع، اگر بودجه محدود است، بسته به هدف انتخاب کنید: خوانندهی متن، فرهنگ روسی به فارسی؛ نویسنده و گوینده، فرهنگ فارسی به روسی.
هنگام خرید فرهنگ، به تعداد مدخل، شکل چاپ و اندازهی حروف دقت کنید. مشخصات هر فرهنگ در صفحهی خودش آمده است. فرهنگ خوب مثال و تلفظ هم دارد، ولی برای جزئیات هر کدام صفحهی همان کتاب را ببینید. برای اینکه دید بازتری از فرهنگهای زبانهای همسایه داشته باشید، میتوانید سری هم به کتابهای ترکی استانبولی یا کتابهای عربی بزنید.
خیلیها این زبان را برای سفر میخواهند. در سفر چند موقعیت تکرار میشود: سلام و احوالپرسی، پرسیدن آدرس، سفارش غذا، خرید، مسیر و اضطرار. کتابهای مکالمه برای همین موقعیتها جملههای آماده میدهند. در این دسته کتاب «روسی در سفر (با سیدی) استاندارد» دیده میشود که از نامش پیداست برای همین هدف است.
کتاب دیگری هم هست به نام «آموزش مکالمات روسی در ۹۰ روز (به شیوهی نوین)». عنوان نشان میدهد که یک برنامهی نود روزه دارد. این نوع کتاب برای کسانی مناسب است که دوست دارند برنامهی منظم داشته باشند. البته زمان یادگیری در افراد مختلف فرق میکند و «نود روز» فقط چارچوب کتاب است، نه ضمانت.
هنگام سفر، مهمترین کار این است که جملهها را بلند بخوانید و تلفظ را تمرین کنید. فقط خواندن بیصدا، حرف زدن را یاد نمیدهد. اگر میتوانید با یک فرد روسزبان تمرین کنید، بهتر است.
نوشتن نامهی رسمی و اداری قواعد ویژهای دارد. حتی در فارسی هم نامهی اداری با پیام دوستانه فرق میکند. در این زبان هم عبارتهای ثابتی برای سلام، درخواست، تشکر و پایان نامه هست. کتاب «اصول و روشنامهنگاری در زبان روسی» به همین بخش میپردازد.
اگر کار شما تجارت، مکاتبهی اداری یا مترجمی است، این کتاب میتواند مفید باشد. کسی که هنوز در سطح مبتدی است، بهتر است اول مبانی و مکالمه را بخواند و بعد سراغ نامهنگاری برود. چون نامهی رسمی به دانستن دستور و واژگان نسبتا خوب نیاز دارد.
یادتان باشد که هر جا برای کار مهم مینویسید، متن را حتما به یک مترجم یا فرد بومی هم نشان بدهید. کتاب چارچوب میدهد، ولی جای بازبینی انسانی را نمیگیرد.
اگر تازه شروع کردهاید، این مسیر را امتحان کنید. یک نسخهی قطعی نیست و به هدف شما بستگی دارد.
هر مرحله را با تمرین و ترجیحا با شنیدن و گفتن همراه کنید. زبان را با خواندن بهتنهایی یاد نمیگیرند.
چند اشتباه در میان مبتدیها زیاد پیش میآید:
با آگاهی از این موارد، هم انرژی کمتری هدر میدهید و هم انگیزهتان را بهتر نگه میدارید.
بعضی زبانآموزان چند زبان را با هم یاد میگیرند. اگر شما هم چنین هدفی دارید، به این نکته توجه کنید که تمرکز زیاد بر چند زبان همزمان ممکن است باعث قاطی شدن آنها شود. بهتر است برای آن در برنامهی روزانه جایگاه ثابتی در نظر بگیرید. اگر زبان دیگری هم میخوانید، آن را در ساعت دیگری از روز بخوانید.
در دستهی «سایر زبانها» میتوانید زبانهای دیگر را هم ببینید. برای مثال، کتابهای آلمانی، کتابهای فرانسوی، کتابهای چینی و کتابهای کرهای در همین نزدیکی هستند. صفحهی سایر زبانها هم فهرست کاملتری به شما میدهد.
سه پرسش را از خود بپرسید. هدف من چیست: سفر، درس، کار یا علاقه؟ سطح من چیست: مبتدی، متوسط یا پیشرفته؟ به کدام مهارت بیشتر نیاز دارم: خواندن، نوشتن، حرف زدن یا فهمیدن؟
بعد از جواب دادن، صفحهی کتاب را باز کنید و توضیح، ناشر و مشخصات را بخوانید. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود. برای شروع، اگر تنها بودجهی یک کتاب دارید، کتابی را انتخاب کنید که با هدف شما بیشتر جور است: مکالمه برای سفر، دستور کاربردی برای درس، فرهنگ برای مطالعه.
مهمتر از تعداد کتاب، مداومت است. یک کتاب خوب که هر روز مقداری از آن را بخوانید و تمرین کنید، از ده کتاب که در قفسه بماند مفیدتر است.
یادگیری تلفظ در هر زبان بخشی مهم از کار است. در این زبان چند صدا هست که در فارسی وجود ندارد یا فرق کوچکی دارد. برای مثال، بعضی حرفها دو حالت نرم و سخت دارند و این تفاوت در معنی اثر میگذارد. صدای «ی» گاهی سبک و گاهی سنگینتر گفته میشود و بعضی ترکیبها در آغاز واژه در فارسی رایج نیستند. فارسیزبانها معمولا در گفتن این خوشههای صامت پشتسرهم کمی تمرین لازم دارند.
خبر خوب این است که چند صدای این زبان برای ما آشناست، مثل «خ» و «ژ» که در فارسی هم هستند و از زبانهایی که فاقد این صداها هستند راحتتر یاد گرفته میشود. بنابراین ما در برخی جاها از زبانآموزان دیگر جلوتر هستیم.
برای تمرین تلفظ، هر روز چند دقیقه بلند بخوانید و صدای خود را با یک گویشور مقایسه کنید. کتابهایی که آوانگاری فارسی یا همراه با تلفظ دارند، برای شروع مفید است. اما هدف نهایی باید خواندن با خود الفبا باشد. مشخصات هر کتاب و اینکه آوانگاری دارد یا نه، در صفحهی خودش آمده است.
بسیاری از خوانندگان ایرانی با ترجمهی رمانها و داستانهای نویسندگان بزرگ روس، به این فرهنگ علاقهمند شدهاند. خواندن آثار ادبی به زبان اصلی تجربهای دیگر است: لحن، طنز، بازی با کلمهها و ظرافتهایی که در ترجمه کمرنگ میشوند. البته رسیدن به این سطح زمانبر است و لازم است چند سال درس و تمرین داشته باشید، ولی مسیر لذتبخشی است.
اگر هدف شما خواندن ادبیات است، بهتر است از آغاز به دستور و واژگان ادبی هم توجه کنید. نخست کتابهای سادهی مخصوص زبانآموزان را بخوانید، سپس داستانهای کوتاه و بعد به سراغ آثار بزرگتر بروید. کتاب دستور جامع و فرهنگ لغت در این مسیر پشتیبان شما هستند.
حتی اگر در حد خواندن ادبیات پیش نروید، آشنایی با فرهنگ و واژههای این زبان به شما کمک میکند ترجمهها را بهتر بفهمید. مثلا میفهمید چرا نامها به چند شکل نوشته میشوند: نام، نام پدر و نام خانوادگی و شکلهای محبتآمیز اسم که در متنها پیوسته میآید. این دانستنها خواندن رمانهای ترجمهشده را هم لذتبخشتر میکند.
اگر وقت کم دارید، یک برنامهی ساده و واقعبینانه بهتر از برنامهی سنگین و رهاشده است. این یک نمونهی پیشنهادی است که میتوانید با شرایط خودتان تغییر بدهید.
مهم این است که کوتاه و منظم باشد. نیم ساعت روزانه در طول چند ماه، بسیار بیشتر از یک روز شش ساعته در ماه اثر دارد. اگر یک روز جا ماند، مهم نیست؛ فقط روز بعد دوباره شروع کنید و از خودتان ایراد نگیرید.
بحث حالتها معمولا مبتدیها را میترساند. شش حالت و پایانهای مختلف برای هر جنس و تعداد به نظر بسیار زیاد میآید. اما نکته این است که لازم نیست همه را یکجا بلد باشید. در سطح مبتدی، فقط دو سه حالت اصلی برای جملههای ساده کافی است: حالتی که فاعل جمله را نشان میدهد، حالتی که مفعول را نشان میدهد و حالتی که مکان را میرساند.
راه ساده این است که هر حالت را با چند جملهی کوتاه و ثابت یاد بگیرید، نه با جدول خشک. مثلا جملههای «من در خانه هستم»، «من کتاب میخوانم» و «من به مدرسه میروم» سه حالت متفاوت را نشان میدهند. وقتی این جملهها را با چند اسم دیگر عوض کنید، الگو در ذهن مینشیند.
کتابهای دستور کاربردی معمولا همین روش را دنبال میکنند. با آرامش و بهمرور جلو بروید. حتی اگر گاهی حالت را اشتباه بگویید، طرف مقابل معمولا منظورتان را میفهمد. اشتباه کردن بخشی از یادگیری است.
قبل از سفر، چند دسته کلمه بیشتر از همه به کار میآید. شمارش اعداد برای خرید و پرسیدن قیمت، نام غذاها و نوشیدنیها، عبارتهای مربوط به مسیر مانند چپ، راست، نزدیک و دور، و کلمههای مربوط به حملونقل مانند ایستگاه، بلیت و فرودگاه. اگر همینها را بلد باشید، بسیاری از موقعیتها حل میشود.
یک تمرین ساده: فهرستی از ده موقعیت سفر تهیه کنید و برای هر کدام یک جملهی کوتاه بنویسید. بعد آنها را بلند بخوانید و حفظ کنید. کتاب مکالمهی سفر این فهرست را برایتان آماده کرده است، ولی ساختن فهرست شخصی، حافظه را قویتر میکند چون با موقعیتهای واقعی شما جور است.
در سفر هم از اشتباه نترسید. مردم معمولا از تلاش مسافر برای صحبت به زبان خودشان استقبال میکنند. یک لبخند و چند کلمهی ساده، بسیاری از درها را باز میکند.
وقتی الفبا را یاد گرفتید، سراغ خواندن بروید، حتی اگر همهی کلمهها را نفهمید. با خواندن برچسبها، نام خیابانها، فهرست غذا و متنهای کوتاه شروع کنید. این کار مغز شما را به دیدن الگوهای زبان عادت میدهد. هر بار که کلمهای را میشناسید، احساس پیشرفت میکنید و همین انگیزه را بالا نگه میدارد.
پس از مدتی، متنهای سادهی مخصوص زبانآموزان را امتحان کنید. این متنها با واژگان محدود و جملههای کوتاه نوشته شدهاند. بعد از آن داستان کوتاه و مقالهی ساده را بخوانید. هر جا کلمهای را ندانستید، به فرهنگ لغت مراجعه کنید، ولی نه برای همهی کلمهها. سعی کنید معنی را از روی جمله حدس بزنید و فقط کلمههای کلیدی را در فرهنگ ببینید.
یک نکته: یادداشتکردن کلمههای تازه در دفتر و مرور آنها بعد از چند روز، ماندگاری را بسیار بالا میبرد. کلمهای که فقط یک بار دیده شود، بهسرعت فراموش میشود.
یادگیری زبان تنها بسیار سختتر از یادگیری با همراه است. اگر میتوانید یک دوست، همکار یا همکلاسی پیدا کنید که با شما این مسیر را برود، احتمال ادامه دادن خیلی بیشتر میشود. میتوانید هر هفته یک زمان مشخص بگذارید، جملههای تازه را برای هم بخوانید و یکدیگر را امتحان کنید. حتی یک ملاقات کوتاه نیمساعته کافی است.
اگر همراهی پیدا نمیکنید، با خودتان قرار بگذارید. صدای خودتان را ضبط کنید و بعد گوش بدهید. شاید اولش عجیب باشد، ولی خیلی مؤثر است، چون خطاهای تلفظ را پیدا میکنید. همینطور میتوانید هر هفته یک متن کوتاه بنویسید و بعد از چند هفته آن را دوباره بخوانید تا اشتباهها را خودتان ببینید.
در نهایت، کلاس یا مربی هم اگر در دسترس باشد، خیلی کمک میکند. کتاب و کلاس مکمل هم هستند: کتاب مرجع شماست و کلاس جای تمرین و بازخورد.
اگر میخواهید به دوستی که به این زبان علاقه دارد هدیه بدهید، ابتدا سطح او را بپرسید. برای مبتدی، کتاب واژههای تصویری و کتاب مکالمهی سفر انتخابهای خوبیاند. برای کسی که چند ماهی خوانده، فرهنگ لغت خوب و کتاب دستور کاربردی به کارش میآید. برای دانشجو یا مترجم، دستور جامع مرجع مطمئنی است.
مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش آمده است. به اندازهی کتاب و نوع چاپ هم توجه کنید، چون فرهنگها معمولا قطع بزرگتری دارند و ممکن است برای همراه داشتن سنگین باشند. کتابهای مکالمهی سفر معمولا کوچکتر و جمعوجورترند.
اگر الفبا را نمیدانید، از کتاب رسمالخط شروع کنید. اگر فقط برای سفر میخواهید، کتاب مکالمهی سفر کافی است. اگر برای درس میخوانید، کتاب دستور کاربردی را ببینید.
فرهنگ روسی به فارسی برای فهمیدن معنی کلمههای روسی است و فرهنگ فارسی به روسی برای پیدا کردن معادل روسی یک کلمهی فارسی.
عنوان یک کتاب چنین برنامهای را معرفی میکند، ولی سرعت یادگیری در افراد فرق میکند. آن را چارچوب منظمی برای تمرین در نظر بگیرید، نه ضمانت.
لازم نیست. کتاب جامع بیشتر مرجع است و بهتر است هر جا به موضوعی نیاز داشتید، سراغ همان بخش بروید.
این کتاب برای کسانی است که پایهی زبانی دارند و میخواهند رسمی بنویسند. مبتدی بهتر است اول مبانی و مکالمه را بخواند.
نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. صفحهی کتاب را باز کنید و مراحل سفارش را دنبال کنید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود.
یادگیری روسی با الفبا شروع میشود و با واژه، دستور و مکالمه ادامه پیدا میکند. کتابهای این دسته، از رسمالخط و واژههای پرکاربرد تا فرهنگهای دوسویه، دستور جامع و مکالمهی سفر، همهی مرحلهها را پوشش میدهند. هدفتان را مشخص کنید، کتاب مناسب را بردارید و هر روز کمی تمرین کنید.
کتابهای همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه چاپی مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید. موفق باشید و سفر خوبی داشته باشید.