۴۸ ترجمه در کتاب‌جم
سروش حبیبی مترجم برجسته‌ای است که کلاسیک‌های بزرگ ادبیات روسی، فرانسوی و آلمانی را از زبان اصلی به فارسی برگردانده است. ترجمه‌های او از «رستاخیز» تولستوی، «ژرمینال» زولا و «طبل حلبی» گونتر گراس به دقت و فارسی روان شناخته می‌شوند و برای بسیاری از خواننده‌ها نام او روی جلد، نشانه‌ی ترجمه‌ای مطمئن است.
سروش حبیبی از مترجمانی است که نامش روی جلد کتاب، برای بسیاری از خواننده‌های جدی ادبیات، خودش یک دلیل برای خریدن است. مترجمی که کلاسیک‌های بزرگ روسی، فرانسوی و آلمانی را به فارسی برگردانده و در این راه دقت و شیوایی را با هم جمع کرده است. نام او را روی رمان‌هایی از تولستوی، داستایفسکی، امیل زولا و گونتر گراس می‌بینید. اگر دنبال خرید کتاب سروش حبیبی هستید یا می‌خواهید بدانید ترجمه‌های او چه ویژگی‌هایی دارند و از کدام شروع کنید، این راهنما را برای شما نوشته‌ایم.
در این صفحه از کارنامه‌ی ترجمه‌ی او می‌گوییم، از زبان‌هایی که از آن‌ها ترجمه کرده، از نویسنده‌هایی که به فارسی آورده و از دلیل این‌که خیلی از خواننده‌ها ترجمه‌های او را به ترجمه‌های دیگر ترجیح می‌دهند. در پایان هم چند پیشنهاد برای شروع خواندن داریم.
حبیبی از نسل مترجمانی است که ترجمه را نه یک شغل جانبی، بلکه کار اصلی زندگی‌شان دانسته‌اند. او سال‌های طولانی صرف برگرداندن آثاری کرده که هر کدام به تنهایی کوهی از کار است: رمان‌های چندصدصفحه‌ای با ده‌ها شخصیت، با زبانی پر از ظرافت و با زمینه‌های تاریخی و فرهنگی که باید برای خواننده‌ی فارسی‌زبان قابل فهم شوند.
آن‌چه حبیبی را در میان مترجمان ایرانی متمایز می‌کند، دامنه‌ی زبان‌هایی است که با آن‌ها کار کرده است. بسیاری از مترجمان از یک زبان ترجمه می‌کنند، اما او هم از روسی ترجمه کرده، هم از فرانسوی و هم از آلمانی. این تسلط چندزبانه به او امکان داده که هر اثر را از زبان اصلی‌اش به فارسی بیاورد، نه از یک زبان واسطه.
حبیبی کمتر اهل حضور رسانه‌ای و گفت‌وگوهای پرسروصداست. بیشتر ترجیح داده که کارش حرف بزند. همین است که شناخت ما از او، بیش از هر چیز، از راه ترجمه‌هایش است. و این ترجمه‌ها، به قول بسیاری از خواننده‌ها، معرف خوبی برای او هستند.
شاید مهم‌ترین بخش کارنامه‌ی حبیبی، ترجمه‌های او از ادبیات روسی باشد. ادبیات روسی قرن نوزدهم، با نویسنده‌هایی مثل تولستوی و داستایفسکی، یکی از قله‌های ادبیات جهان است و ترجمه‌ی آن به فارسی همیشه کار دشواری بوده. زبان این نویسنده‌ها پر از لحن‌های گوناگون است: از گفت‌وگوی اشراف در سالن‌های پترزبورگ تا حرف زدن روستاییان، از تأملات فلسفی طولانی تا صحنه‌های پرشتاب جنگ.
حبیبی چند اثر بزرگ لئو تولستوی را ترجمه کرده است. ترجمه‌ی او از «جنگ و صلح» و «آنا کارنینا» از ترجمه‌های شناخته‌شده‌ی این دو رمان در فارسی است. «رستاخیز»، آخرین رمان بلند تولستوی، هم با ترجمه‌ی او در کتاب‌جم موجود است و حتی چاپ گالینگور آن را هم می‌توانید پیدا کنید. «حاجی مراد» هم از دیگر ترجمه‌های او از تولستوی است.
از داستایفسکی هم «همزاد» را با ترجمه‌ی حبیبی در کتاب‌جم می‌بینید. این رمان کوتاه، یکی از آثار اولیه‌ی داستایفسکی است و داستان کارمندی را روایت می‌کند که روزی با کسی روبه‌رو می‌شود که درست شبیه خود اوست. فضای ذهنی و پرالتهاب این کتاب، ترجمه‌ای دقیق و حساس می‌طلبد و حبیبی از پس آن برآمده است.
«رستاخیز» داستان شاهزاده‌ای به نام نخلیودوف است که روزی به عنوان عضو هیئت منصفه در دادگاهی حاضر می‌شود و در میان متهمان، زنی را می‌شناسد که سال‌ها پیش، در جوانی، به او ظلم کرده بود. این دیدار، وجدان او را بیدار می‌کند و او را به سفری طولانی می‌برد: سفری از سالن‌های اشرافی تا زندان‌ها و تبعیدگاه‌های سیبری.
تولستوی در این رمان با شدت تمام نظام قضایی، زندان، کلیسای رسمی و نابرابری‌های جامعه‌ی روسیه را نقد می‌کند. رمان پر از صحنه‌های تکان‌دهنده است و در عین حال، داستان یک دگرگونی درونی عمیق است. ترجمه‌ی حبیبی، هم لحن اخلاقی و جدی تولستوی را حفظ کرده و هم روانی لازم را برای خواندن یک رمان بلند دارد.
اگر می‌خواهید با تولستوی آشنا شوید و حوصله‌ی رمان‌های بسیار حجیم مثل «جنگ و صلح» را فعلا ندارید، «رستاخیز» شروع مناسبی است. البته آن هم کتاب کوتاهی نیست، اما ریتم داستان و کشش اخلاقی آن، خواننده را تا آخر همراه می‌کند.
حبیبی از زبان فرانسوی هم ترجمه‌های مهمی دارد. یکی از برجسته‌ترین آن‌ها «ژرمینال» امیل زولاست، رمانی که بسیاری آن را شاهکار زولا می‌دانند. این رمان داستان کارگران معدن زغال‌سنگ در شمال فرانسه در قرن نوزدهم است، زندگی سخت‌شان، فقر و گرسنگی‌شان و اعتصابی که سرنوشت همه را عوض می‌کند.
«ژرمینال» رمانی پرجمعیت است: خانواده‌های معدنچی، صاحبان معدن، مدیران، کاسب‌ها و فعالان سیاسی. زولا با جزئیات فراوان زندگی در اعماق زمین و در روستای معدنچیان را توصیف می‌کند. ترجمه‌ی چنین اثری نیازمند شناخت دقیق واژه‌های فنی معدن، زبان کوچه‌وبازار و فضای سیاسی آن روزگار است. ترجمه‌ی حبیبی این همه را با زبانی زنده به فارسی آورده است.
«خداحافظ گاری کوپر» اثر رومن گاری هم از دیگر ترجمه‌های فرانسوی او در کتاب‌جم است. رومن گاری با طنز تلخ و نگاه انسانی‌اش، یکی از نویسنده‌های محبوب خواننده‌ی ایرانی است و این رمان، داستان جوانی آمریکایی است که در کوهستان‌های سوئیس از دنیای بزرگ‌ترها فرار کرده است. لحن شوخ و غمگین این کتاب با ترجمه‌ی حبیبی به خوبی منتقل شده است.
یکی از کارهای بزرگ حبیبی، ترجمه‌ی «طبل حلبی» گونتر گراس از زبان آلمانی است. این رمان از مهم‌ترین رمان‌های آلمانی پس از جنگ جهانی دوم است و گراس سال‌ها بعد جایزه‌ی نوبل ادبیات را گرفت. «طبل حلبی» داستان اسکار ماتسرات است، پسری که در سه‌سالگی تصمیم می‌گیرد دیگر بزرگ نشود و با طبل حلبی‌اش، از پشت چشمان کودکانه، فاجعه‌های تاریخ آلمان را روایت می‌کند.
زبان «طبل حلبی» بسیار پیچیده است: پر از بازی‌های زبانی، طنز سیاه، جمله‌های بلند و تصویرهای عجیب. ترجمه‌ی این کتاب به هر زبانی کار بزرگی محسوب می‌شود و ترجمه‌ی فارسی حبیبی یکی از نقطه‌های درخشان کارنامه‌ی اوست. خواننده‌ای که به رمان‌های جسور و متفاوت علاقه دارد، نباید این کتاب را از دست بدهد.
«ارباب‌ها» هم از دیگر عنوان‌هایی است که با ترجمه‌ی حبیبی در کتاب‌جم می‌بینید. برای آشنایی بیشتر با مشخصات این کتاب، به صفحه‌ی آن سر بزنید.
چه چیزی ترجمه‌های حبیبی را خاص می‌کند؟ خواننده‌ها و منتقدان معمولا به چند ویژگی اشاره می‌کنند:
این ویژگی‌ها باعث شده که ترجمه‌های حبیبی هم برای خواننده‌ی عادی دلپذیر باشند و هم برای خواننده‌ی دقیقی که می‌خواهد مطمئن باشد اثر اصلی را خوانده است.
«جنگ و صلح» را بسیاری بزرگ‌ترین رمانی می‌دانند که تاکنون نوشته شده است. تولستوی در این کتاب سرنوشت چند خانواده‌ی اشرافی روس را در سال‌های جنگ‌های ناپلئونی دنبال می‌کند و در کنار داستان عشق‌ها، ازدواج‌ها، مرگ‌ها و تولدها، درباره‌ی تاریخ، آزادی و معنای زندگی هم تأمل می‌کند. شخصیت‌هایی مثل پی‌یر بزوخوف، شاهزاده آندره‌ی بالکونسکی و ناتاشا روستوا از ماندگارترین شخصیت‌های ادبیات جهان‌اند.
ترجمه‌ی چنین اثری، با صدها شخصیت و صفحه‌های طولانی درباره‌ی نبردها و فلسفه‌ی تاریخ، کاری است که سال‌ها زمان می‌برد. یکی از ویژگی‌های این رمان، گفت‌وگوهای فرانسوی است که اشراف روس در آن روزگار به کار می‌بردند و مترجم باید راهی برای نشان دادن این دوزبانگی پیدا کند. ترجمه‌ی حبیبی از این رمان در میان خواننده‌های فارسی‌زبان جایگاهی ویژه دارد.
«آنا کارنینا» هم، با آن جمله‌ی آغازین مشهورش درباره‌ی خانواده‌های خوشبخت و ناخوشبخت، یکی دیگر از شاهکارهای تولستوی است. داستان زنی که برای عشق، همه‌چیز را به خطر می‌اندازد، در کنار داستان لوین، مردی که در روستا دنبال معنای زندگی می‌گردد. ترجمه‌ی حبیبی از این رمان هم در کنار ترجمه‌های دیگرش از تولستوی، کارنامه‌ی او را در ادبیات روسی کامل‌تر می‌کند.
«حاجی مراد» رمان کوتاهی است که تولستوی در سال‌های پایانی عمرش نوشت و پس از مرگش منتشر شد. داستان یکی از سرداران قفقازی است که در میانه‌ی جنگ میان روسیه و مردم کوهستان‌های قفقاز گرفتار می‌شود. تولستوی خودش در جوانی در قفقاز خدمت کرده بود و این تجربه به داستان عمق و واقعیت خاصی داده است.
این کتاب نمونه‌ی خوبی از نثر پخته و ساده‌ی تولستوی متأخر است: جمله‌هایی کوتاه‌تر، روایتی بی‌پیرایه و نگاهی انسانی به همه‌ی طرف‌های ماجرا. برای خواننده‌ای که می‌خواهد تولستوی را در قالبی کوتاه‌تر تجربه کند، «حاجی مراد» گزینه‌ای عالی است. ترجمه‌ی حبیبی هم سادگی و قدرت این نثر را به خوبی حفظ کرده است.
داستایفسکی نویسنده‌ی ذهن‌های آشفته و پرسش‌های بزرگ است. «همزاد» که در جوانی او منتشر شد، شاید به اندازه‌ی رمان‌های بزرگ بعدی‌اش شناخته‌شده نباشد، اما بسیاری از درون‌مایه‌های آثار بعدی او را در خود دارد: تنهایی آدم شهری، ترس از نادیده گرفته شدن، و مرز باریک میان واقعیت و توهم.
گالیادکین، قهرمان این رمان، کارمند دون‌پایه‌ای در پترزبورگ است که آرزو دارد دیده شود و احترام ببیند. وقتی همزادش ظاهر می‌شود، کسی که همه‌ی آن چیزهایی را که او آرزو داشت به دست می‌آورد، دنیای گالیادکین فرو می‌ریزد. خواندن این کتاب تجربه‌ای پرتنش و گاه خنده‌دار است و ترجمه‌ی حبیبی این دوگانگی لحن را به خوبی نگه داشته است.
این رمان را می‌توان از پیشگامان داستان‌های روان‌شناختی مدرن دانست. نویسنده‌های زیادی پس از داستایفسکی سراغ موضوع همزاد رفته‌اند و خواندن نسخه‌ی اصلی، برای علاقه‌مندان به ادبیات روان‌شناختی بسیار جذاب است.
امیل زولا پیشگام مکتب طبیعت‌گرایی در ادبیات بود. او معتقد بود رمان‌نویس باید مثل یک دانشمند، آدم‌ها را در محیط اجتماعی و خانوادگی‌شان مطالعه کند. زولا برای نوشتن «ژرمینال» خودش به منطقه‌ی معدنی رفت، با معدنچیان صحبت کرد و حتی به اعماق معدن رفت. این دقت مستندنگارانه، رمان را به سندی زنده از زندگی کارگران قرن نوزدهم تبدیل کرده است.
«ژرمینال» بخشی از مجموعه‌ی بزرگی از رمان‌های زولاست که سرنوشت یک خانواده را در چند نسل دنبال می‌کند. اما می‌شود آن را به‌تنهایی هم خواند و از آن لذت برد. قهرمان رمان، اتین لانتیه، جوانی است که به منطقه‌ی معدنی می‌آید و کم‌کم به رهبر اعتصاب کارگران تبدیل می‌شود. نام رمان هم به ماه جوانه زدن در تقویم انقلابی فرانسه اشاره دارد و امید به آینده‌ای بهتر را در خود دارد.
رومن گاری یکی از عجیب‌ترین چهره‌های ادبیات فرانسه در قرن بیستم است. او خلبان جنگ جهانی دوم بود، دیپلمات شد، فیلم ساخت و تنها نویسنده‌ای است که دو بار جایزه‌ی گنکور گرفت، یک بار با نام خودش و یک بار با نامی مستعار. خواننده‌ی ایرانی او را بیشتر با کتاب‌هایی می‌شناسد که در آن‌ها طنز و اندوه کنار هم نشسته‌اند.
«خداحافظ گاری کوپر» هم از همین جنس است. قهرمان جوان آن از جامعه‌ای که به نظرش دروغ و ریاکاری است، به کوهستان‌های برفی پناه برده و زندگی‌اش را با اسکی و آزادی می‌گذراند. اما دنیای بزرگ‌ترها، با عشق و پول و سیاست، دیر یا زود سراغش می‌آید. عنوان کتاب به ستاره‌ی سینمای وسترن اشاره دارد، نمادی از قهرمان‌های ساده و درستکار که دیگر جایی در دنیای مدرن ندارند.
ترجمه‌ی گاری کار ساده‌ای نیست، چون زبانش پر از شوخی، کنایه و تغییر لحن است. حبیبی این بازی‌های زبانی را با حوصله به فارسی آورده و نتیجه، کتابی خواندنی و خوش‌لحن است.
«طبل حلبی» نخستین بخش از سه کتابی است که به سه‌گانه‌ی دانتسیگ مشهورند، چون هر سه در همین شهر بندری و دوران پیش و پس از جنگ جهانی دوم می‌گذرند. گراس خودش در دانتسیگ به دنیا آمده بود و خاطرات کودکی‌اش را با تخیلی بی‌پروا در هم آمیخت. نتیجه، رمانی است که هم طنزآمیز است، هم دردناک و هم پر از تصویرهای فراموش‌نشدنی.
این رمان به خواننده‌ی صبور پاداش بزرگی می‌دهد. ممکن است صفحه‌های اول کمی عجیب به نظر برسند، اما به‌تدریج با صدای اسکار آشنا می‌شوید و دنیای او را از دریچه‌ی چشمان خودش می‌بینید. اگر به رمان‌هایی که با تاریخ بازی می‌کنند و از قالب‌های معمولی فراتر می‌روند علاقه دارید، این ترجمه‌ی حبیبی را از دست ندهید.
در بازار کتاب ایران، بسیاری از آثار کلاسیک روسی و آلمانی از زبان انگلیسی یا فرانسوی ترجمه شده‌اند. این ترجمه‌ها گاهی خوب‌اند، اما همیشه خطر این را دارند که چیزی از اثر اصلی در دو مرحله ترجمه گم شود. لحن، بازی‌های زبانی، ریتم جمله‌ها و حتی گاهی معنای دقیق یک جمله، در گذر از زبان واسطه تغییر می‌کند.
حبیبی از این نظر یک امتیاز بزرگ دارد: آثار روسی را از روسی، آثار فرانسوی را از فرانسوی و آثار آلمانی را از آلمانی ترجمه کرده است. البته این به این معنا نیست که ترجمه از زبان واسطه همیشه بد است، اما خواننده‌ی دقیق معمولا ترجمه از زبان اصلی را ترجیح می‌دهد. وقتی ترجمه‌ای از زبان اصلی، با دقت و شیوایی کنار هم آمده باشد، انتخاب ساده‌تر می‌شود.
کارنامه‌ی حبیبی فهرستی از بزرگان ادبیات جهان است. مهم‌ترین نویسنده‌هایی که آثارشان را با ترجمه‌ی او می‌توانید بخوانید عبارت‌اند از:
این فهرست نشان می‌دهد که حبیبی سراغ آثار آسان نرفته است. هر کدام از این کتاب‌ها، هم از نظر حجم و هم از نظر زبان، چالشی جدی برای مترجم بوده‌اند.
در کتاب‌جم مجموعه‌ای از ترجمه‌های حبیبی را در چاپ‌های مختلف می‌بینید: «رستاخیز» در دو چاپ، از جمله گالینگور، «ژرمینال»، «خداحافظ گاری کوپر»، «طبل حلبی»، «همزاد» و «ارباب‌ها». این کتاب‌ها را ناشرانی مثل نیلوفر، ماهی و چشمه منتشر کرده‌اند و برای هر کدام، قیمت روز و وضعیت موجودی به‌روز نمایش داده می‌شود.
اگر به رمان‌های بزرگ جهان علاقه دارید، فهرست رمان خارجی را ببینید. برای داستان‌هایی که در بستر تاریخ می‌گذرند هم فهرست رمان تاریخی کتاب‌جم در دسترس است.
اگر تا امروز هیچ کتابی با ترجمه‌ی حبیبی نخوانده‌اید، این مسیر را پیشنهاد می‌کنیم:
هر کدام از این کتاب‌ها را که انتخاب کنید، با ترجمه‌ای روبه‌رو می‌شوید که می‌توانید به آن اعتماد کنید.
ترجمه‌ی ادبی در ایران سنتی طولانی دارد و نسل‌های مختلفی از مترجمان، ادبیات جهان را به خواننده‌ی فارسی‌زبان معرفی کرده‌اند. حبیبی در کنار مترجمانی قرار می‌گیرد که ترجمه را هنری جدی دانسته‌اند و برای هر کتاب، سال‌ها وقت گذاشته‌اند. این مترجمان نه فقط کتاب، بلکه بخشی از فرهنگ جهان را به زبان فارسی آورده‌اند.
یکی از کمک‌های مهم این نسل، غنی کردن خود زبان فارسی است. وقتی مترجمی برای مفهومی تازه یا لحنی خاص معادل مناسب پیدا می‌کند، این معادل بعدها در زبان نویسنده‌ها و خواننده‌ها هم جا می‌افتد. ترجمه‌های حبیبی هم در این روند سهم دارند و خواندن آن‌ها، علاوه بر لذت داستان، تمرینی برای فارسی‌نویسی هم هست.
رمان‌های کلاسیک کتاب‌هایی‌اند که یک بار خواندنشان کافی نیست. در هر بار خواندن، چیزی تازه پیدا می‌کنید: شخصیتی که بار اول به چشم نیامده بود، جمله‌ای که حالا معنای دیگری دارد، صحنه‌ای که با تجربه‌های جدید زندگی‌تان طنین تازه‌ای پیدا کرده است. برای چنین کتاب‌هایی، ترجمه‌ی خوب اهمیت دوچندان دارد، چون قرار است بارها با آن همراه شوید.
بسیاری از خواننده‌ها می‌گویند که ترجمه‌های حبیبی را در کتابخانه‌شان نگه می‌دارند و سال‌ها بعد دوباره سراغشان می‌روند. این وفاداری، بهترین نشانه‌ی کیفیت یک ترجمه است. چاپ‌های گالینگور برخی از این کتاب‌ها، مثل «رستاخیز»، هم برای همین نوع نگه‌داری طولانی مناسب‌اند.
وقتی از یک رمان کلاسیک چند ترجمه در بازار هست، انتخاب سخت می‌شود. چند نکته‌ی ساده می‌تواند کمک کند:
با این معیارها، ترجمه‌های حبیبی برای بسیاری از خواننده‌ها انتخاب اول هستند.
در صفحه‌ی همین مترجم در کتاب‌جم، فهرست کامل کتاب‌هایی را که با ترجمه‌ی او موجود است می‌بینید. برای هر کتاب، ناشر، مشخصات چاپ، قیمت روز و وضعیت موجودی آمده است. همه‌ی کتاب‌ها نسخه‌ی چاپی‌اند و می‌توانید سفارش خود را آنلاین ثبت کنید.
اگر به داستان کوتاه هم علاقه دارید، فهرست داستان کوتاه را ببینید و برای گشتن در کل ادبیات داستانی، فهرست ادبیات و داستان را مرور کنید.
او از زبان‌های روسی، فرانسوی و آلمانی ترجمه کرده و هر اثر را از زبان اصلی‌اش به فارسی برگردانده است.
«جنگ و صلح»، «آنا کارنینا» و «رستاخیز» از تولستوی، «ژرمینال» زولا و «طبل حلبی» گونتر گراس از شناخته‌شده‌ترین ترجمه‌های او هستند.
برای شروع سبک، «خداحافظ گاری کوپر» و «همزاد» مناسب‌اند. اگر حوصله‌ی رمان بلند دارید، «ژرمینال» یا «رستاخیز» را انتخاب کنید.
حبیبی به وفاداری به متن اصلی شناخته می‌شود و ترجمه‌هایش متن کامل اثر را به خواننده می‌رسانند.
در کتاب‌جم ترجمه‌های او را از ناشرانی مثل نیلوفر، ماهی و چشمه می‌بینید.
بله، در کتاب‌جم چاپ گالینگور «رستاخیز» هم کنار چاپ معمولی آن فهرست شده است.
کارنامه‌ی حبیبی دعوتی است به خواندن بزرگ‌ترین رمان‌های جهان به زبان فارسی، با ترجمه‌ای که هم امین است و هم خوش‌خوان. از سیبری تولستوی تا معدن‌های زولا و از کوهستان‌های رومن گاری تا شهر دانتسیگ گونتر گراس، او خواننده را به سفرهایی می‌برد که بدون یک ترجمه‌ی خوب، ممکن نبودند.
فهرست ترجمه‌های سروش حبیبی را در همین صفحه ببینید، کتابی را که با حال امروزتان جور است انتخاب کنید و نسخه‌ی چاپی آن را آنلاین سفارش دهید. شاید این شروع یک دوستی طولانی با ادبیات کلاسیک جهان باشد.
