چک لیست

معرفی کتاب چک لیست آتول گوانده (Atul Gawande) نویسنده هندی‌تبار کتاب چک‌ لیست ( The Checklist Manifesto ) که حرفه اصلی‌اش پزشکی‌ست، در آخرین کتاب پرفروش خود نشان می‌دهد، ایدۀ ساده چک لیست چه چیزی را در مورد پیچیدگی زندگی ما آشکار می‌کند و اینکه چطور می‌توانیم از آن استفاده کنیم. نویسنده کتاب در طول دوره آموزشی جراحی خود، مقالۀ کوتاهی را درباره «ماهیت جایزالخطایی بشر» می‌خواند که از آن زمان هیچ‌گاه از تفکر در موردش دست نکشیده است. سوالی که آن‌ها به دنبال جوابش بودند این بود که چرا ما در کارهایی که برای انجامش آماده شده‌ایم، اشتباه می‌کنیم. در دنیای امروز، توانایی‌های انسان به حدی پیشرفت کرده که می‌توانیم پدیده‌های طبیعی مانند طوفان‌ها و گردبادها را پیش‌بینی کنیم، سازه‌های عظیم و متنوعی مانند آسمان‌خراش‌ها بسازیم، و حتی جان افرادی را که در گذشته بر اثر حملات قلبی یا جراحات شدید از دست می‌رفتند، نجات دهیم. با این وجود، حتی افرادی که به شدت آموزش‌دیده، باتجربه و ماهر هستند، گاهی مرتکب اشتباهاتی می‌شوند که قابل پیشگیری بوده‌اند. برخی از این اشتباهات ممکن است عواقب جدی یا حتی مرگ‌باری داشته باشند. آتول گوانده، جراحی از بوستون، پس از مواجهه با اشتباهات خود و مشاهده خطاهای همکارانش، به این فکر افتاد که چرا افراد باهوش و توانا چنین اشتباهاتی مرتکب می‌شوند و چگونه می‌توان از وقوع آنها جلوگیری کرد. حاصل این تحقیقات کتابی به نام چک لیست: چگونه کارها را درست انجام دهیم، شد. در کتاب چک لیست، گوانده، راه‌حلی ساده اما موثر ارائه می‌دهد: استفاده از چک لیست. او در این اثر به بررسی کاربردها و مزایای چک لیست در حوزه‌های مختلفی مانند هوانوردی، ساخت‌وساز و پزشکی می‌پردازد. اگرچه کتاب چک لیست به عنوان یک راهنمای عملی نوشته نشده است، اما با ارائه استدلال‌های قوی، از استفاده گسترده از چک لیست‌ها به عنوان ابزاری برای جبران خطاپذیری انسان دفاع می‌کند. گوانده، در کتاب چک لیست توضیح می‌دهد که شکست در انجام کارهای ساده، ناشی از این واقعیت است که در بسیاری از حرفه‌ها — مانند پزشکی، مهندسی، امور مالی، کسب‌وکار و دولت — حجم و پیچیدگی دانش جمعی به حدی افزایش یافته که از توانایی هر فرد برای انجام بی‌خطای همه کارها فراتر رفته است. به طور سنتی، بسیاری از حرفه‌ها، به ویژه پزشکی، در مواجهه با شکست، پاسخ خود را در افزایش آموزش و تجربه جست‌وجو کرده‌اند. امروزه آموزش پرسنل پزشکی، پلیس، مهندسان و سایر متخصصان بسیار گسترده‌تر از گذشته است. با این حال، اگرچه آموزش و تجربه از اهمیت بالایی برخوردارند، اما تخصص به تنهایی نمی‌تواند خطاپذیری ذاتی انسان را از بین ببرد. آنچه مورد نیاز است، یک استراتژی جدید است که هم از دانش و تجربه بهره ببرد و هم نقص‌های انسانی را جبران کند. این استراتژی چیزی نیست جز چک لیست. در ادامه خلاصه کتاب چک لیست از آتول گوانده را خواهید خواند. چک لیست چیست؟ چک لیست‌ها لیستی تکرارپذیر برای انجام کارهایی هستند که احتمال خطای انسانی در انجام آن‌ها بالاست. یک چک لیست باید به گونه‌ای تنظیم شود که شامل کلیدی‌ترین مراحل انجام آن کار باشد، اما چک لیست‌ها بزرگترین سهل ممتنع‌هایی هستند که در ابتدا بسیار آسان و قابل اجرا به نظر می‌رسند. آنچه در فصل‌های میانی کتاب به آن‌ها پرداخته می‌شود، پاسخ سوالات زیر است: چگونه بفهمیم چک لیست‌ها در کدام موقعیت‌ها می‌توانند به ما کمک کنند و در کدام‌شان نمی‌توانند؟ آیا چک لیست می‌تواند مثل صابون برای مراقبت‌های جراحی باشد؛ ساده، ارزان، مؤثر و قابل انتقال؟ ویژگی‌های یک چک لیست خوب / بد چیست؟ چرا در انجام دادن درست کارهایمان شکست می‌خوریم؟ گوروویتز و مکینتایر اشاره می‌کنند که فقط دو دلیل وجود دارد که شکست می‌خوریم: ۱. اشتباهات ناشی از جهل و ندانستن- ما خطا می‌کنیم زیرا علم تنها درکی نسبی از جهان و چگونگی عملکردش به ما داده است. بشر هنوز درگیر طوفان‌هایی است که نمی‌توان پیش‌بینی کرد و حملات قلبی‌ای که هنوز نمی‌تواند متوقف شود. ۲. اشتباهات ناشی از بی‌کفایتی- در این موارد، علم و اطلاعات وجود دارد، اما نمی‌توانیم آن را بدرستی بکار گیریم. نمونه‌اش همان آسمان‌خراشی است که ایراد دارد و فرو می‌ریزد، یا همان طوفانی که هواشناس متوجه نشانه‌هایش نمی‌شود. بنابراین متخصصان در یک محیط پیچیده با دو مشکل اصلی روبرو هستند: جایزالخطابودن حافظه و دقت بشر مخصوصاً در بحث امور روزمره که به سادگی تحت تأثیر خیل اتفاقات پرفشار روانی نادیده گرفته می‌شوند. (وقتی بیماری دارید که استفراغ می‌کند و یکی از اعضای نگران خانواده‌اش از شما می‌پرسد که چه اتفاقی افتاده، می‌توانید براحتی فراموش کنید که نبض بیمار را کنترل کنید). در آنچه مهندسان آن را فرآیند صفر و یک می‌نا