سیامک ناظمی، خاطره معظمی گودرزی
دیباگران تهران
یک ایده‌ی خوب برای لباس، تا وقتی روی کاغذ است فقط یک ایده است. برای اینکه به پارچه و تن آدم برسد، باید رنگ را شناخت، الگو کشید، برش زد، دوخت و امروز حتی با نرم‌افزار سه‌بعدی امتحانش کرد. کتاب‌های طراحی پارچه و لباس همین مسیر را از ایده تا لباس آماده دنبال می‌کنند. در این صفحه می‌بینید این حوزه چه بخش‌هایی دارد، کدام کتاب‌ها برای هنرجو، خیاط و طراح مد مناسب‌اند، الگوسازی چه فرقی با طراحی دارد و چطور کتاب درست را برای شروع کار انتخاب کنید.
اگر می‌خواهید لباس خودتان را بدوزید، اگر دانشجوی رشته‌ی طراحی لباس هستید یا اگر برای کارگاه و برند کوچک خود منبع می‌خواهید، ادامه‌ی این صفحه به کارتان می‌آید.
این دو کار به هم نزدیک‌اند ولی یکی نیستند. طراحی پارچه یعنی ساختن نقش، بافت و رنگ خود پارچه: گل‌های چاپی، راه‌راه، چهارخانه، نقش‌های بافتنی. طراحی لباس یعنی تصمیم گرفتن درباره‌ی شکل و برش: یقه چطور باشد، آستین چه اندازه، دامن چقدر گشاد. طراح خوب هر دو را می‌شناسد، چون شکل لباس و جنس پارچه همیشه روی هم اثر می‌گذارند.
مثلا یک طرح دامن پرچین، روی پارچه‌ی سفت و روی پارچه‌ی نرم و روان دو حالت کاملا متفاوت می‌گیرد. اگر طراح این را نداند، لباسی که ساخته می‌شود شبیه طرح کاغذی‌اش نخواهد بود. برای همین کتاب‌های این حوزه هم به پارچه می‌پردازند و هم به الگو و دوخت.
در این دسته عنوان‌هایی مانند «طراحی پارچه» و «مبانی طراحی لباس (ویرایش جدید)» را می‌بینید که پایه‌ی این دو شاخه را تشکیل می‌دهند.
هر طراح لباس از مبانی شروع می‌کند: خط، فرم، تناسب، تعادل، ریتم و تأکید. این همان مبانی هنر است که در لباس به کار می‌رود. خط یقه و کمر، تناسب طول و عرض و ریتم چین و دکمه، همه از همین اصول می‌آیند. کتاب «مبانی طراحی لباس (ویرایش جدید)» از نام خود پیداست که این پایه‌ها را معرفی می‌کند. ذکر «ویرایش جدید» در عنوان هم نشان می‌دهد که نسخه‌ی بازنگری‌شده است؛ پس اگر نسخه‌ی قدیمی‌تری هم دیده‌اید، مشخصات را مقایسه کنید.
مبتدی می‌تواند با این کتاب یاد بگیرد چطور یک طرح لباس را از فکر به تصویر تبدیل کند. یاد می‌گیرد چگونه پیکر انسان را با نسبت‌های درست بکشد و چطور لباس را روی آن طراحی کند. این مهارت طراحی با دست، حتی در دوران نرم‌افزار هم پایه‌ی کار است، چون ایده اول در ذهن و روی کاغذ شکل می‌گیرد.
پیشنهاد ما این است که همراه با خواندن، دفترچه‌ای برای طراحی داشته باشید و هر روز چند طرح سریع بکشید. اگر کشیدن پیکر برایتان سخت است، از کتاب‌های نقاشی هم کمک بگیرید.
رنگ یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های طراح است. رنگ لباس بر حس آن اثر می‌گذارد و با رنگ پوست، مو و موقعیت استفاده باید سازگار باشد. کتاب «مبانی رنگ در طراحی لباس از زبان یک معلم هنر» در عنوانش نشان می‌دهد که با دید آموزشی و از تجربه‌ی یک معلم نوشته شده است. اگر هنرجو هستید و رنگ‌ها برایتان گیج‌کننده‌اند، چنین کتابی می‌تواند راه را روشن کند.
در بحث رنگ معمولا به این موضوع‌ها پرداخته می‌شود: دایره‌ی رنگ، هماهنگی رنگ‌ها، تضاد، رنگ‌های گرم و سرد، و انتخاب پالت برای یک مجموعه. طراح باید بداند چطور چند رنگ را طوری کنار هم بگذارد که یکدیگر را تقویت کنند، نه اینکه با هم دعوا کنند.
یک تمرین ساده: از یک عکس که دوستش دارید، پنج رنگ اصلی را جدا کنید و با آن‌ها یک مجموعه‌ی سه‌لباسه بکشید. این کار به شما نشان می‌دهد که رنگ‌ها چطور از دل طبیعت به طراحی می‌آیند.
الگو یعنی قطعه‌های کاغذی یا مقوایی که شکل هر بخش لباس را نشان می‌دهند. اگر طراحی بگوید لباس چه شکلی باشد، الگوسازی می‌گوید چطور ساخته شود. بدون الگوی درست، طرح خوب هم روی تن جا نمی‌افتد. کتاب‌های «طراحی الگو دوخت لباس» و «الگوسازی به روش حجمی (آموزش تصویری)» به همین بخش می‌پردازند.
الگوسازی دو روش کلی دارد. در روش مسطح، الگو روی کاغذ و با اندازه‌گیری کشیده می‌شود. در روش حجمی که به‌قول عنوان یکی از کتاب‌ها آموزش تصویری دارد، پارچه مستقیم روی مانکن یا بدن شکل داده می‌شود. هر روش مزیت‌های خودش را دارد. روش مسطح دقیق و قابل تکرار است و روش حجمی برای لباس‌های پرچین و فرم‌دار خلاقانه‌تر.
اگر می‌خواهید خودتان لباس بدوزید، اول با الگوهای ساده، مثل دامن و پیراهن ساده شروع کنید. کتاب آموزش تصویری برای مبتدی بسیار کمک‌کننده است، چون هر مرحله را نشان می‌دهد و لازم نیست همه‌چیز را فقط از متن تصور کنید.
وقتی از طراحی پارچه حرف می‌زنیم، در واقع درباره‌ی نقش‌های تکرارشونده، بافت‌ها، رنگ‌آمیزی و چاپ صحبت می‌کنیم. کتاب «طراحی پارچه» در این دسته به این حوزه می‌پردازد. طراح پارچه باید بداند نقش چطور در متراژ تکرار می‌شود تا درز و ناهماهنگی نداشته باشد و چطور رنگ‌ها روی جنس‌های مختلف پارچه رفتار می‌کنند.
در همین فضا، کتاب «مرجع جوهر چاپ» هم در فهرست هست. از نامش برمی‌آید که به جوهر و چاپ می‌پردازد و مرجعی برای کسانی است که با چاپ سروکار دارند. اگر در کار چاپ روی پارچه هستید، مشخصات کتاب را برای دیدن دقیق موضوع و زبان آن ببینید. این عنوان، نام لاتین هم دارد؛ پس ممکن است مطالب یا اصطلاح‌ها لاتین هم داشته باشد.
چاپ پارچه امروز هم به‌صورت سنتی، مثل قلمکار و چاپ دستی، و هم به‌صورت صنعتی و دیجیتال انجام می‌شود. علاقه‌مندان می‌توانند با خواندن کتاب‌های این دسته و دیدن نمونه‌ها، مسیر مناسب خود را پیدا کنند.
در چند سال اخیر نرم‌افزارهای طراحی سه‌بعدی لباس رایج شده‌اند. طراح می‌تواند لباس را روی مانکن مجازی بپوشاند، پارچه را انتخاب کند و پیش از دوخت واقعی نتیجه را ببیند. این کار در وقت و هزینه‌ی پارچه صرفه‌جویی می‌کند. در این دسته کتاب‌هایی برای آموزش چند نرم‌افزار از این نوع هست: «آموزش نرم‌افزار طراحی سه‌بعدی لباس کلو» و «آموزش نرم‌افزار مارولس دیزاینر». این عنوان‌ها نام نرم‌افزار را در خود دارند و برای کسانی هستند که می‌خواهند با ابزار دیجیتال کار کنند.
برای استفاده از این کتاب‌ها لازم است به رایانه‌ی مناسب و نسخه‌ی نرم‌افزار دسترسی داشته باشید. پیش از خرید مشخصات کتاب را بخوانید تا ببینید برای کدام نسخه‌ی نرم‌افزار نوشته شده است. چون نرم‌افزارها به‌روز می‌شوند و ممکن است ظاهر یا فرمان‌هایشان کمی با کتاب تفاوت داشته باشد.
کتاب آموزش نرم‌افزار جای مبانی طراحی را نمی‌گیرد. اگر مبانی و الگو را ندانید، نرم‌افزار فقط ابزاری است که خروجی بی‌کیفیت را زیباتر نشان می‌دهد. پس اول مبانی، بعد نرم‌افزار. برای علاقه‌مندان به دنیای دیجیتال و تصویر، کتاب‌های ارتباط تصویری و گرافیک هم مکمل مفیدی است.
در کارگاه‌های تولید پوشاک، الگو معمولا با نرم‌افزار مخصوص کشیده و برای برش آماده می‌شود. دو کتاب این دسته با نام «جمینی» به این کار مربوط‌اند: «الگوسازی لباس با نرم‌افزار جمینی (فشن استودیو)» و «آموزش نرم‌افزار الگوساز جمینی». این نرم‌افزار برای کشیدن، اصلاح و بزرگ و کوچک کردن الگو به کار می‌رود.
مزیت الگوی رایانه‌ای این است که می‌شود آن را ذخیره کرد، اندازه‌هایش را عوض کرد و بارها استفاده کرد. کسی که کارگاه دارد و می‌خواهد سرعت و دقت کارش را بالا ببرد، با این ابزار آشنا می‌شود. با وجود این، برای کسی که تازه دوخت را شروع کرده، بهتر است اول الگوی دستی را یاد بگیرد و بعد سراغ نرم‌افزار برود.
اگر کارگاه یا برند کوچک دارید، پیشنهاد می‌کنیم مسیر یادگیری را به این ترتیب بچینید: اول اندازه‌گیری و الگوی ساده، بعد دوخت، بعد نرم‌افزار الگو. هر مرحله‌ای که تمام شد، برای مرحله‌ی بعد آماده‌تر می‌شوید.
اگر تازه شروع کرده‌اید، این مسیر را می‌توانید امتحان کنید. یک نسخه‌ی قطعی نیست و به هدف شما بستگی دارد.
در همه‌ی مراحل طراحی پارچه و لباس، کار عملی را فراموش نکنید. یک قطعه‌ی ساده مثل کیف پارچه‌ای یا دامن را کامل بدوزید. لباس دوخته‌شده بیشتر از ده صفحه کتاب به شما یاد می‌دهد.
شاید فکر کنید کتاب طراحی لباس مخصوص دانشجوهاست، ولی خیاط، دوزنده‌ی خانگی و علاقه‌مند دوخت هم از آن سود می‌برند. کسی که در خانه لباس خانواده را می‌دوزد یا سفارش می‌گیرد، با دانستن مبانی الگو و تناسب، کارش مرتب‌تر می‌شود و لباس‌ها روی تن بهتر می‌نشینند.
چند اشکال رایج را کتاب‌ها برطرف می‌کنند: اندازه‌گیری نادرست، الگوی نامتقارن، توجه نکردن به جنس پارچه و برش خارج از راستای تار و پود. اگر لباسی که می‌دوزید همیشه یک‌طرف کج می‌ماند یا یقه‌اش باز می‌شود، مشکل معمولا در الگو یا برش است، نه در دوخت.
پس اگر تجربه‌ی دوخت دارید ولی سواد الگو ندارید، یک کتاب الگوسازی تصویری سرمایه‌گذاری مطمئنی است. مشخصات هر کتاب و توضیحش را در صفحه‌ی خودش بخوانید تا ببینید سطح آن با شما جور است.
خریداران تازه‌کار معمولا در چند دام می‌افتند:
با توجه به این نکته‌ها، انتخاب راحت‌تر می‌شود و کمتر پشیمان می‌شوید.
بعضی‌ها طراحی لباس را فقط برای خودشان دنبال می‌کنند و بعضی دنبال کار و برند شخصی‌اند. اگر هدف دوم را دارید، علاوه بر طراحی و الگو باید با بازار، هزینه‌ی تولید و تأمین پارچه هم آشنا شوید. این‌ها موضوع‌هایی هستند که کتاب‌های طراحی به‌تنهایی همه‌شان را پوشش نمی‌دهند، ولی پایه‌ی خوبی می‌سازند.
پیشنهاد ساده: با یک مجموعه‌ی کوچک شروع کنید، مثلا سه یا چهار لباس با یک پالت رنگ مشخص. آن‌ها را واقعا بدوزید، روی آدم بپوشانید و نظر بگیرید. از هر مرحله چیز تازه‌ای یاد می‌گیرید که هیچ کتابی نمی‌تواند جای آن را بگیرد.
در کنار این‌ها، دیدن آثار طراحان و مطالعه‌ی تاریخ پوشاک هم الهام‌بخش است. اگر به نمایش و لباس صحنه علاقه دارید، دسته‌ی کتاب‌های نمایش هم برای شما جذاب خواهد بود.
پیش از خرید، از خودتان بپرسید: هدف من چیست؟ سرگرمی، درس، کار در کارگاه یا ساخت برند؟ سطح من چیست؟ چه ابزاری دارم؟ رایانه، مانکن، چرخ خیاطی؟ به کدام مرحله‌ی کار بیشتر نیاز دارم؟ طراحی، الگو، دوخت، رنگ یا نرم‌افزار؟
پس از پاسخ به این پرسش‌ها، صفحه‌ی کتاب را باز کنید و توضیح، ناشر، سال چاپ، ویرایش و تعداد صفحه را بخوانید. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است. اگر کتاب تصویری است، به اندازه و کیفیت چاپ هم دقت کنید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
اگر هنوز مطمئن نیستید، کتاب مبانی طراحی لباس همیشه انتخاب ایمنی است، چون هر مسیری که ادامه بدهید، به آن نیاز پیدا می‌کنید.
خیلی از مبتدی‌ها فکر می‌کنند طراحی لباس یعنی فقط کشیدن طرح. ولی هر طراح باتجربه‌ای می‌داند که شناخت پارچه نصف کار است. پارچه از الیاف ساخته می‌شود و الیاف یا طبیعی‌اند، مثل پنبه، کتان، ابریشم و پشم، یا مصنوعی. پارچه از نخ‌های تار و پود بافته می‌شود و جهت این نخ‌ها بر رفتار پارچه اثر دارد: در یک جهت کش نمی‌آید و در جهت مورب کمی حالت می‌گیرد.
به همین دلیل، هنگام برش الگو باید راستای پارچه را رعایت کرد. اگر الگو را کج روی پارچه بگذارید، لباس بعد از دوخت یا شستن تاب می‌خورد. این چیزها را کتاب‌های الگوسازی و دوخت با تصویر توضیح می‌دهند و بهتر است پیش از رفتن سراغ پارچه‌ی گران، روی پارچه‌ی ارزان تمرین کنید.
جنس پارچه بر انتخاب طرح هم اثر می‌گذارد. پارچه‌ی سفت شکل می‌گیرد و فرم را نگه می‌دارد. پارچه‌ی نرم می‌ریزد و حرکت می‌کند. اگر طرح شما یقه‌ی سفت و دامن پرحجم می‌خواهد، پارچه‌ی ریزان جواب نمی‌دهد. دانستن این‌ها بخش مهمی از دانش طراحی پارچه و لباس است.
ایران در پارچه و نقش سابقه‌ی طولانی دارد. نقش‌های سنتی مثل بته‌جقه، گل و بلبل و نقش‌های هندسی هنوز الهام‌بخش طراحان‌اند. قلمکار که با چاپ دستی روی پارچه ساخته می‌شود و ترمه که با بافتی پرنقش شناخته می‌شود، دو نمونه‌ی آشنا از پارچه‌های سنتی کشور ما هستند. طراحان امروزی گاهی این نقش‌ها را ساده می‌کنند و روی لباس معاصر به کار می‌برند.
اگر می‌خواهید از این میراث الهام بگیرید، هم کتاب‌های طراحی پارچه مفیدند و هم کتاب‌های هنر و نقش. یادتان باشد که الهام یعنی فهمیدن قاعده‌ی نقش و ساختن چیزی تازه، نه فقط کپی کردن. اگر نقش‌های سنتی برایتان جذاب‌اند، دسته‌ی کتاب‌های معماری هم نمونه‌های فراوانی از نقش و تزئین را کنار هم می‌گذارد.
البته هر کتاب درباره‌ی چه پارچه‌ای و چه سبکی است، در توضیح و مشخصات خودش آمده است. پیش از خرید آن را بخوانید.
شاید ساده‌ترین دلیل بد نشستن لباس، اندازه‌گیری نادرست باشد. هر کتاب الگوسازی از اندازه‌گیری شروع می‌کند: دور سینه، دور کمر، دور باسن، قد، عرض شانه و طول آستین. این اندازه‌ها بر اساس نقطه‌های مشخص بدن گرفته می‌شوند و اگر اشتباه باشند، الگو اشتباه می‌شود.
نکته‌ی جالب اینجاست که هیچ دو بدنی دقیقا یکسان نیستند. یک الگوی آماده را همیشه باید با بدن خاص اصلاح کرد. کسی که این مهارت را دارد، لباس را طوری می‌دوزد که مثل دستکش به تن بنشیند. برای رسیدن به این مهارت، باید هم مراحل الگو را بشناسید و هم چند بار امتحان کنید و اصلاح کنید.
پیشنهاد ما این است که برای هر لباس ابتدا یک نمونه‌ی آزمایشی از پارچه‌ی ارزان بدوزید و روی تن امتحان کنید. کتاب‌های الگوسازی تصویری، این مرحله را هم پوشش می‌دهند و یاد می‌دهند چطور اشکال را پیدا کنید و الگو را اصلاح کنید.
در این حوزه بیشتر چیزها دیدنی‌اند. توضیح متنی درباره‌ی نحوه‌ی تا کردن پارچه یا شکل یقه به‌سختی می‌تواند مانند یک عکس یا طرح روشن باشد. برای همین کتاب‌هایی که آموزش تصویری دارند، مثل کتاب الگوسازی حجمی این دسته، برای مبتدی جذاب‌ترند.
با این حال، متن هم اهمیت دارد. تصویر می‌گوید چه باید کرد و متن می‌گوید چرا. کتاب خوب، ترکیب هر دو است. هنگام خرید، به اندازه‌ی کتاب و کیفیت تصاویر توجه کنید. مشخصات چاپی هر کتاب در صفحه‌ی خودش آمده است.
همچنین اگر کتاب نرم‌افزار می‌خرید، به وجود تصویر مراحل نرم‌افزار دقت کنید، چون در آموزش نرم‌افزار هر گام را باید روی صفحه دید. کتابی که فقط متن دارد، در این زمینه سخت‌تر دنبال می‌شود.
اگر نوجوانی هستید که به لباس و مد علاقه دارید، شروع طراحی پارچه و لباس از همین سن ممکن است. لازم نیست منتظر دانشگاه بمانید. با یک دفتر طراحی، چند مداد رنگی و یک کتاب مبانی می‌توانید کار را شروع کنید. لباس عروسک، بازطراحی لباس‌های قدیمی و تزئین یک تیشرت ساده، از تمرین‌های مناسب برای شروع‌اند.
والدین هم می‌توانند با خرید یک کتاب مبانی و چند وسیله‌ی ساده، علاقه‌ی فرزندشان را جدی بگیرند. مهم این است که او را به ادامه دادن تشویق کنید و از همان اول انتظار کار حرفه‌ای نداشته باشید. اگر بعدا به رشته‌ی طراحی لباس علاقه‌مند شد، پیشینه‌ی این تمرین‌ها به او کمک می‌کند.
در جوانی مهم است که پشتکار داشته باشید. طراحی پارچه و لباس با چند طرح اول بی‌نقص نمی‌شود. هر لباس نیمه‌کاره درس‌هایی دارد. کتاب را کنار دست بگذارید، اما بیشتر از آن، کار کنید و اشتباه کنید.
اغلب می‌شنویم کسی «سلیقه‌ی خوبی» دارد و فکر می‌کنیم طراحی لباس با استعداد ذاتی حل می‌شود. سلیقه مهم است، اما بخش زیادی از این کار مهارت است. کسی که بداند تناسب چیست، رنگ‌ها چطور کنار هم می‌نشینند، الگو چگونه ساخته می‌شود و پارچه چه رفتاری دارد، حتی بدون استعداد استثنایی هم می‌تواند لباس خوب طراحی کند.
این خبر خوبی است، چون یعنی هر کسی می‌تواند یاد بگیرد. کتاب‌ها ابزار همین یادگیری‌اند. آن‌ها دانسته‌های جمع‌شده‌ی نسل‌ها را در چند فصل به شما می‌دهند. شما فقط باید تمرین کنید و تجربه‌ی خودتان را به آن‌ها اضافه کنید.
البته سلیقه هم با دیدن رشد می‌کند. به لباس‌ها، پارچه‌ها، مجله‌ها و فیلم‌ها با دقت نگاه کنید و پرسش‌هایی مانند این را از خود بپرسید: چرا این ترکیب رنگ جذاب است؟ چرا این برش خوب می‌نشیند؟ به این ترتیب طراحی پارچه و لباس را با چشمی دقیق‌تر می‌بینید.
طراحان الهام را از جاهای مختلف می‌گیرند: طبیعت، شهر، معماری، نقاشی، فیلم و لباس‌های قدیمی. یک دفتر الهام درست کنید و هر چیزی که چشم شما را گرفت، در آن بچسبانید یا بکشید: یک تکه پارچه، یک عکس از برگ پاییزی، یک نقش کاشی. هر چند وقت یک بار آن را ورق بزنید. خواهید دید که ذهن شما ارتباط‌هایی پیدا می‌کند که قبلا نبوده است.
الهام گرفتن یک مهارت است و می‌شود آن را تمرین کرد. به جای اینکه بخواهید یک چیز را دقیقا کپی کنید، بپرسید چه چیز آن شما را جذب کرده است: رنگ، ریتم، فرم یا حس؟ بعد فقط همان را بردارید و در طرح خودتان به کار ببرید.
کتاب‌های سینما و نقاشی هم منبع الهام برای طراحی لباس‌اند، چون لباس و رنگ در آن‌ها نقش مهمی دارد. با این کار دامنه‌ی نگاه شما به طراحی پارچه و لباس گسترده‌تر می‌شود.
کتابی مثل «مبانی طراحی لباس (ویرایش جدید)» برای شروع مناسب است، چون پایه‌ی کار را معرفی می‌کند. همراه با آن کتاب رنگ هم مفید است.
در روش مسطح الگو روی کاغذ کشیده می‌شود. در روش حجمی پارچه مستقیم روی مانکن یا بدن شکل می‌گیرد. اگر مبتدی هستید، توضیحات کتاب آموزش تصویری الگوسازی حجمی را ببینید.
نرم‌افزار ابزار است. اگر مبانی طراحی و الگو را بدانید، بهتر از آن استفاده می‌کنید. پیشنهاد ما این است که مبانی را کنار آموزش نرم‌افزار بخوانید.
این در مشخصات و توضیح هر کتاب آمده است. پیش از خرید، نسخه‌ای را که دارید با نسخه‌ی کتاب مقایسه کنید.
کتاب «طراحی پارچه» به نقش و بافت می‌پردازد و کتاب «مرجع جوهر چاپ» به جوهر و چاپ. برای اطمینان توضیحات هر کدام را بخوانید.
نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. صفحه‌ی کتاب را باز کنید و مراحل سفارش را دنبال کنید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
طراحی پارچه و لباس مسیری است که از ایده شروع می‌شود و با دوخت به پایان می‌رسد. کتاب‌های این دسته، از مبانی و رنگ تا الگوسازی، چاپ و نرم‌افزار، هر کدام یک قطعه از این مسیرند. از مبانی شروع کنید، به الگو برسید و اگر خواستید سراغ نرم‌افزار بروید.
کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه چاپی مناسب را آنلاین سفارش بدهید. برای آشنایی با رشته‌های هم‌خانواده هم به صفحه‌ی هنر و معماری سر بزنید. لباس‌های قشنگ بدوزید.
