درسی و کنکور
امین شایسته مهر
ترجمهی الهام شوشتریزاده
الماس پارسیان
شکوه قاسمنیا، عبدالرحمان صفارپور
افق
نویل استلی، مارک بیکر
ترجمهی مهسا خسروی
افق
احمد باقری
ترجمهی مرجان حجازی فر
360 درجه
امین شایسته مهر
ترجمهی الهام شوشتریزاده
الماس پارسیان
شکوه قاسمنیا، عبدالرحمان صفارپور
افق
نویل استلی، مارک بیکر
ترجمهی مهسا خسروی
افق
احمد باقری
ترجمهی مرجان حجازی فر
360 درجه
هر ترم و هر سال تحصیلی، میلیونها نفر همان پرسش را از خودشان میپرسند: برای این درس کدام کتاب را بخرم؟ دانشآموزی که به کتاب کمکی نیاز دارد، دانشجویی که استاد یک ویراست خاص را خواسته، داوطلب کنکوری که وسط فهرست بلند منابع گم شده و پدر و مادری که میخواهند اشتباه نکنند، همگی دنبال کتاب درسی مناسب میگردند. این صفحه راهنمای شماست. دربارهی کتاب درسی در چهار مرحلهی مدرسه، پیشدانشگاهی، کنکور و دانشگاه حرف میزنیم و توضیح میدهیم چطور با نگاه به ویراست، زبان، سطح و ناشر، کتابی را بردارید که واقعا به کارتان بیاید.
نسخهی چاپی کتابها را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
کتاب درسی کتابی است که برای آموزش یک درس در یک سطح مشخص نوشته شده است. با کتاب داستان یا کتاب عمومی فرق دارد: ساختارش پلهپله است، مفهومها بهترتیب و با تعریف ارائه میشوند، مثال و تمرین دارد و معمولا برای یک برنامهی آموزشی معین طراحی شده است.
چرا انتخاب کتاب درسی اینقدر اهمیت دارد؟ چون یک کتاب درسی، ماهها یا سالها همراه شماست. کتاب خوب مسیر یادگیری را هموار میکند و کتابی که با سطح یا نیاز شما نمیخواند، هم پول و هم وقت شما را هدر میدهد. بسیاری از دانشجویان و دانشآموزان یک بار تجربه کردهاند که کتابی را خریدهاند و بعد فهمیدهاند ویراست اشتباه بوده یا با سرفصل درس نمیخواند.
این دسته چهار بخش اصلی دارد که هر کدام مخاطب و ویژگیهای خودش را دارد.
اگر میدانید کدام مرحله را میخواهید، مستقیم به همان بخش بروید. اگر مطمئن نیستید، ادامهی این راهنما به شما کمک میکند تصمیم بگیرید. هر بخش سؤالهای خاص خودش را دارد و ما در ادامه به آنها میپردازیم.
در دورهی مدرسه، انتخاب کتاب بیشتر با والدین است. اما خوب است دانشآموز هم در انتخاب نقش داشته باشد. چند نکتهی عملی:
یک نکتهی مهم دیگر: انبار کردن کتابهای زیاد لزوما به یادگیری بیشتر نمیانجامد. یک کتاب کامل خواندهشده و تمرینشده، از ده کتاب نیمهرها ارزشمندتر است.
سال پیشدانشگاهی برای بسیاری از جوانان سال تصمیمها و فشارهاست. کتاب درسی این دوره باید هم مفاهیم را درست بیاموزد و هم شما را برای مرحلهی بعد آماده کند. در بخش پیشدانشگاهی کتابهایی هست که با همین هدف فراهم شدهاند.
در این مرحله چند توصیه به کارتان میآید:
آزمون ورودی دانشگاه برای بسیاری از خانوادهها یک پروژهی سالانه است. بازار کتاب کنکور شلوغ است و انتخاب دشوار. در بخش کنکور منابع مربوط به آمادگی برای آزمون را میبینید.
چند اصل برای انتخاب:
یک نکتهی مهم: هیچ کتابی موفقیت در آزمون را تضمین نمیکند. کتاب ابزار است و نتیجه از برنامه و تمرین میآید.
کتاب درسی دانشگاهی با کتاب مدرسه فرقهای مهمی دارد. حجمش بیشتر است، سطحش بالاتر، و اغلب چند ویراست دارد. بسیاری از کتابهای دانشگاهی ترجمهی کتابهای خارجیاند و بعضی هم به زبان اصلی چاپ میشوند. اگر دانشجو هستید، اینجا باید دقت بیشتری کنید.
در بخش دانشگاه کتابهای درسی رشتههای مختلف دیده میشود. برای نمونه، در همین فهرست عنوانهایی مثل «ریاضیات مهندسی پیشرفته (ویراست دهم، جلد اول)» و «روانشناسی مرضی» و «شبکهسازی خانگی» هست که گسترهی موضوعها را نشان میدهد. یک عنوان دیگر هم «منشأ سیارات» است که از نامش برمیآید به موضوعی در نجوم و علوم زمین میپردازد.
ویراست یعنی نسخهی اصلاحشده و بازنگریشدهی یک کتاب. ناشر گاهی بعد از چند سال متن را بهروز میکند، مثالها را تغییر میدهد یا فصل جدید اضافه میکند. عنوانهایی مثل «ویراست دهم» یا «ویراست هفتم» همین را نشان میدهند.
چرا ویراست مهم است؟
قاعدهی کلی: برای درس دانشگاهی، همان ویراستی را بخرید که استاد یا سرفصل درس مشخص کرده است. اگر مشخص نکرده، از او بپرسید. برای مطالعهی شخصی، تازهترین ویراست معمولا انتخاب ایمنتری است، هرچند ویراست قدیمیتر هم برای فهم مبانی اغلب کاملا کافی است.
یک نکتهی جانبی: «چاپ» با «ویراست» فرق دارد. چاپهای متعدد یک کتاب ممکن است فقط تجدید چاپ باشند، بدون تغییر محتوا. ویراست جدید معمولا تغییر محتوایی دارد.
در بخش کتابهای دانشگاهی، عنوانهایی مثل «زبان اصلی حساب دیفرانسیل و انتگرال آدامز (ویراست دهم، جلد اول)» میبینید. عبارت «زبان اصلی» یعنی کتاب به همان زبانی که نوشته شده چاپ شده و ترجمه نیست. این کتابها مزایا و معایبی دارند.
نصیحت عملی: اگر میتوانید، متن اصلی را کنار ترجمهی فارسی داشته باشید. با ترجمه مفهوم را زودتر بفهمید و با متن اصلی اصطلاح را درست یاد بگیرید. اگر فقط یکی را میخرید، سطح زبانتان را در نظر بگیرید.
گستردگی دانشگاه در فهرست این دسته دیده میشود. برای اینکه این تنوع را حس کنید، چند عنوان را مرور میکنیم. برای هر کدام فقط آنچه از نامش برمیآید را میگوییم.
«ریاضیات مهندسی پیشرفته» با ویراست دهم و «حساب دیفرانسیل و انتگرال آدامز» به زبان اصلی از این دستهاند. این کتابها برای دانشجوی مهندسی، ریاضی و فیزیک به کار میآیند. اگر ریاضی برایتان دشوار است، کتابهای تمرینمحور و پاسخدار را کنار کتاب اصلی داشته باشید.
عنوانهایی مثل «روانشناسی مرضی»، «اختلالات روانی کودکان»، «روانشناسی سیاسی» و «دستنامهی روانپزشکی بالینی کاپلان و سادوک (۲۰۱۹)» نشان میدهند که روانشناسی و روانپزشکی بخشی از این دستهاند. یادآوری مهم: اینها منابع آموزشی برای دانشجوی رشتهاند. کتاب درسی جای مراجعه به روانشناس یا پزشک را نمیگیرد و برای تشخیص و درمان نباید به آن تکیه کرد.
عنوانی مثل «رفتار سازمانی با رویکرد علوم اعصاب» نشان میدهد که رشتههای میانرشتهای هم کتاب دارند. چنین کتابها معمولا برای دانشجوی مدیریت و روانشناسی سازمانی جذاباند.
عنوانی مثل «آمار و احتمالات ارشد زیر ذرهبین» نشان میدهد که کتابهایی برای آمادگی آزمون کارشناسی ارشد هم در این دسته هست. اگر داوطلب ارشد هستید، منابع رسمی آزمون را ملاک قرار دهید و کتاب کمکی را کنار آن به کار ببرید.
کتابی مثل «شبکهسازی خانگی» به فناوری و «منشأ سیارات» به علوم پایه و نجوم مربوط است. این تنوع نشان میدهد که هر رشته کتاب خودش را دارد و لازم است پیش از خرید دقیقا بدانید کدام را میخواهید.
یک فهرست کوتاه که میتوانید هر بار سراغش بروید:
این شش کار پنج دقیقه وقت میگیرد و میتواند از خرید اشتباه جلوگیری کند.
کتاب درسی منبع اصلی درس است. کتاب کمکدرسی، مثل کتاب تمرین، جزوهی مرور، کتاب تست و راهنمای حل مسئله، ابزار مکمل است. بسیاری از دانشآموزان و دانشجویان همزمان از هر دو استفاده میکنند.
چند نکته:
یک کتاب کمکدرسی خوب، وقتی که کتاب اصلی را خوب فهمیدهاید، میتواند تمرینهای بیشتری در اختیارتان بگذارد و نقاط ضعف را نشان دهد.
مطالعهی کتاب درسی مهارتی است که میشود یادش گرفت. چند عادت که جواب میدهد:
یک نکتهی آخر: هرجا گیج شدید، متوقف شوید و از یک نفر بپرسید. گیر کردن طبیعی است و ادامه دادن بدون فهمیدن فقط مشکل را بزرگتر میکند.
شروع ترم معمولا شلوغ است و همه چیز با عجله انجام میشود. اگر از قبل برنامه داشته باشید، کمتر اشتباه میکنید. این ترتیب را امتحان کنید:
این برنامه ساده است، اما بسیاری از پشیمانیهای ابتدای ترم را حذف میکند. مخصوصا اگر رشتهی شما درسهای سنگین دارد، هزینه و وقتی که برای یک کتاب اشتباه میگذارید کم نیست.
کتاب درسی معمولا بیش از یک ترم دوام میآورد، بهخصوص کتابهای مرجع رشتهی خودتان. چند نکته برای نگهداری بهتر:
اگر برادر یا خواهر کوچکتر دارید که به همان پایهی تحصیلی میرسد، پیش از انتقال کتاب، بررسی کنید که ویراست یا محتوای کتاب درسی در آن سال تغییر نکرده باشد. گاهی تغییر کوچکی در محتوا یا ترتیب، تفاوت بزرگی در کلاس ایجاد میکند.
هر دانشجویی درسی دارد که کتابش برایش سنگین است: ریاضی مهندسی، روانشناسی مرضی، آمار. اگر با کتاب درسی سنگین روبهرو هستید، این کارها کمک میکند.
هر روز چند صفحه بخوانید و هدفتان را بهجای «تمام کردن کتاب» بگذارید «فهمیدن یک بخش». اینگونه کتاب سنگین به قطعههای کوچک تقسیم میشود.
گاهی یک کتاب مقدماتیتر یا یک کتاب راهنما، مفهوم را سادهتر توضیح میدهد. بعد از آن، به کتاب اصلی برگردید. این خجالت ندارد؛ بسیاری از دانشجوهای موفق همین کار را میکنند.
در گروه، هر کس بخشی را میفهمد و برای دیگران توضیح میدهد. توضیح دادن بهترین راه فهمیدن است.
اگر بخشی را نمیفهمید، یادداشت کنید و از استاد یا دستیار بپرسید. پرسیدن ضعف نیست.
برای اینکه تصویر روشنتر شود، یک ماجرای خیالی تعریف میکنیم. این داستان واقعی نیست و فقط الگو نشان میدهد.
رضا دانشجوی سال اول مهندسی است. پیش از شروع ترم، فهرست درسها را میبیند: ریاضی، فیزیک، برنامهنویسی و زبان. نمیداند کدام کتاب را بخرد. همان روز اول ترم از استاد ریاضی میپرسد و متوجه میشود که یک ویراست خاص از کتاب مد نظر است. پس فقط همان را میخرد.
در همان هفته یکی از همکلاسیها به او میگوید که ویراست قدیمیتر شمارهی تمرینهایش با ویراست جدید فرق دارد و برای همین بعضیها مجبور شدهاند دوباره کتاب بخرند. رضا خوشحال است که از اول پرسیده بود.
ماههای بعد، او کتاب را هر هفته یک فصل میخواند و تمرینها را حل میکند. برای درس فیزیک، کتاب کمکی میگیرد و برای درس برنامهنویسی فقط یک کتاب اصلی. در پایان ترم، او متوجه میشود که کمکتاب داشتن، اما کامل خواندن، بهتر از پر کتاب داشتن و نیمه خواندن است.
در ارشد و دکتری، رابطهی شما با کتاب درسی تغییر میکند. دیگر یک کتاب مبنا کافی نیست. به چند کتاب مرجع، مقالههای پژوهشی و منابع تخصصی نیاز دارید. با این حال، کتاب درسی هنوز جایگاه دارد: هر جا بخواهید مبانی یک مبحث را مرور کنید، به آن برمیگردید.
در این مرحله، زبان اصلی اهمیت بیشتری مییابد. خواندن کتابهای تخصصی به زبان اصلی بخشی از کار پژوهشی است. اگر هنوز راحت نیستید، از خواندن فصلهای کوتاه شروع کنید و کمکم عادت کنید. واژهنامهی تخصصی رشتهتان هم کمک بزرگی است.
اگر برای آزمون ارشد آماده میشوید، منابع رسمی آزمون را ملاک قرار دهید و کتابهای کمکی مثل کتاب تست را بعد از خواندن منبع اصلی به کار ببرید.
اگر مدرس هستید و کتاب درسی معرفی میکنید، معیارهای شما فرق دارد. کتاب باید با سرفصل هماهنگ، از نظر علمی معتبر، و برای سطح شاگردان مناسب باشد. تمرینهای متنوع و پاسخنامه هم امتیاز است. گاهی معرفی یک کتاب اصلی و یکی دو کتاب کمکی بهتر از فهرست بلند است، چون شاگردان را سردرگم نمیکند.
همچنین فراموش نکنید ویراست را دقیق اعلام کنید. بسیاری از اختلافهای کلاسی از اینجا شروع میشود که شاگردان ویراستهای مختلف دارند و شمارهی تمرینها با هم نمیخواند.
عنوانها ممکن است شبیه هم باشند. نام دقیق و شمارهی جلد را چک کنید.
همانطور که گفتیم ویراست مهم است. پیش از خرید حتما نگاه کنید.
گاهی استاد در همان هفتهی اول منبع را تغییر میدهد. اگر ممکن است، پس از اولین جلسه خرید کنید، مگر برای کتابهایی که مطمئن هستید.
کتاب مرجع بزرگ همیشه بهترین شروع نیست. برای ورود به یک مبحث، کتاب مقدماتی مناسبتر است.
گاهی یک واژهنامه، کتاب تمرین یا کتاب پاسخدار، پیشرفت را چند برابر میکند.
از استاد یا سرفصل درس بپرسید. اگر برای مطالعهی شخصی میخرید، تازهترین ویراست انتخاب معقولی است. مشخصات ویراست در صفحهی هر کتاب آمده است.
به سطح زبانتان بستگی دارد. اگر انگلیسیتان خوب است و میخواهید با اصطلاحهای اصلی آشنا شوید، زبان اصلی مناسب است. اگر تازه با موضوع آشنا میشوید، ترجمهی فارسی راحتتر است. اگر شرایطش را دارید، هر دو را داشته باشید.
از کتاب درسی رسمی شروع کنید و بعد سراغ کتابهای تست و جمعبندی بروید. یک منبع را کامل کنید و بعد بروید سراغ منبع بعدی.
بله، اگر میخواهید موضوعی را جدی و پلهپله یاد بگیرید. اما بدانید که این کتابها معمولا برای دانشجو نوشته شدهاند و ممکن است پیشنیاز داشته باشند.
این کتابها آموزشیاند و برای دانشجویان و علاقهمندان آگاهی میدهند. اما برای مشکل شخصی سلامت یا روان، به پزشک یا روانشناس مراجعه کنید. کتاب جای متخصص نیست.
وقتی کتاب اصلی را تا حدی خواندهاید و به تمرین بیشتر یا توضیح دیگری نیاز دارید. پیش از آن، خود کتاب اصلی را جدی بگیرید.
بله، نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
کتاب درسی درست، مسیر یادگیری را کوتاه میکند. چه در مدرسه، چه در پیشدانشگاهی و کنکور، چه در دانشگاه، سه چیز را همیشه چک کنید: مقطع و درس، ویراست و جلد، و سطح و زبان کتاب. اگر این سه را درست انتخاب کنید، بخش بزرگی از کار انجام شده است.
حالا میتوانید از این صفحه به بخش مورد نظرتان بروید: مدرسه، پیشدانشگاهی، کنکور یا دانشگاه. کتابها را مقایسه کنید و نسخهی چاپی کتاب مناسب را آنلاین سفارش بدهید. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است و قیمت و موجودی هر روز بهروز میشود.