عکاسی (دانشگاه)
۰ کتاب
هنوز کتابی تو این دسته نیست. برگرد به دانشگاهی
دربارهی کتابهای عکاسی (دانشگاه)
دو نفر یک منظره را با یک دوربین میگیرند و یکی عکسی میسازد که آدم را نگه میدارد و دیگری عکسی که بعد از یک نگاه رد میشویم. فرق در چیست؟ در دوربین نیست. در نور، کادر، لحظه و نگاه است. عکاسی هنری است که با ابزار و فن شروع میشود، اما در نهایت به دیدن میرسد. این صفحه راهنمای شماست اگر میخواهید عکاسی یاد بگیرید، دنبال کتاب مناسب میگردید یا در رشتههای هنر و معماری درس میخوانید و میخواهید بدانید کتاب عکاسی را چطور انتخاب کنید.
این دسته در بخش هنر و معماری کتابجم قرار دارد و به منابع آموزش عکاسی برای هنرجویان و عکاسان اختصاص دارد. هنوز شمار عنوانهای آن کم است و ادعا نمیکنیم قفسهای پر از کتاب دارد. برای همین بخش بزرگی از این متن راهنمای موضوع است تا بدانید در این هنر چه چیزهایی باید یاد بگیرید و چه کتابی به چه هدفی میخورد.
عکاسی در حوزه هنر و معماری یعنی چه؟
عکاسی کاربردهای بسیار دارد: خانوادگی، خبری، تبلیغاتی، مستند، پرتره، طبیعت. در این صفحه صحبت ما از عکاسی در گروه هنر و معماری است، جایی که عکاسی همراه نقاشی، معماری، گرافیک و سینما آموزش داده میشود. در این نگاه، عکس فقط ثبت واقعیت نیست؛ ابزار بیان و زبان تصویری است.
به همین دلیل کتابهای این حوزه علاوه بر فن، درباره تاریخ عکاسی، زیباییشناسی و نگاه هنری هم صحبت میکنند. این ترکیب فن و نگاه، عکاسی هنری را از عکاسی صرفا فنی جدا میکند و پایه آموزش دانشگاهی و هنرستانی است.
خوانندههای کتاب عکاسی چه کسانیاند؟
گروه اول هنرجویان هنرستان و دانشجویان رشتههای هنریاند که کتاب درسی و کمکدرسی نیاز دارند. گروه دوم علاقهمندان مبتدیاند که تازه دوربین خریدهاند و میخواهند از حالت خودکار بیرون بیایند. گروه سوم عکاسان نیمهحرفهای هستند که به دنبال ارتقای مهارتاند.
گروه چهارم معماران و طراحاناند که میخواهند کارشان را خوب مستندسازی کنند. گروه پنجم کسانیاند که میخواهند از عکاسی شغل بسازند. هر گروه یک نوع کتاب میخواهد: مبتدی به توضیح ساده و تصویر، دانشجو به مبانی نظری و پروژهها، حرفهای به نکتههای ظریف.
پیش از خرید، جایگاه خودتان را مشخص کنید تا کتابی نخرید که برای سطح شما نیست.
سه ضلع نوردهی: دیافراگم، سرعت شاتر و حساسیت
هر کتاب مقدماتی عکاسی با نوردهی شروع میکند، چون عکس یعنی نور ثبتشده. سه عامل اصلی هست. «دیافراگم» اندازه دریچهای است که نور از آن میگذرد و هم روشنایی و هم عمق میدان را تعیین میکند. «سرعت شاتر» مدت باز ماندن دریچه است و حرکت را یخ میزند یا محو میکند. «حساسیت» که با ایزو شناخته میشود، میزان حساسیت حسگر یا فیلم به نور است.
این سه با هم رابطه دارند. اگر یکی را عوض کنید، باید بقیه را تنظیم کنید. یک کتاب خوب این رابطه را با مثال و تصویر نشان میدهد، مثلا یک صحنه را با سه ترکیب مختلف میگیرد و نتیجه را کنار هم میگذارد. با دیدن این مثالها مفهوم جا میافتد.
حالت خودکار دوربین برای شروع خوب است، ولی کسی که میخواهد نگاه شخصی داشته باشد باید این سه را بهدست خودش بگیرد.
نور: مهمترین موضوع عکاسی
عکاسان میگویند عکاسی یعنی نقاشی با نور. نور صبح و غروب نرم و گرم است، نور ظهر تند و سایهها کوتاه و سختاند. نور یک روز ابری یکنواخت و ملایم است. هر کدام حال و هوای خودش را دارد و یک عکاس ورزیده یاد میگیرد نور را ببیند و از آن استفاده کند.
در کتابها با مفاهیم جهت نور، کیفیت نور، دمای رنگ و نور مصنوعی آشنا میشوید. کتابهایی که تمرینهای عملی برای دیدن نور دارند، بسیار ارزشمندند. تمرین سادهاش این است که یک شیء را در ساعتهای مختلف روز عکس بگیرید و تغییرات را ببینید.
کادر و ترکیببندی
ترکیببندی یعنی چیدن عناصر عکس در کادر. قاعدههایی مثل قاعده یکسومها، خطوط هدایتکننده، قاب در قاب، تقارن، فضای خالی و لایهبندی در بیشتر کتابها آمده است. اینها قانون نیستند، ابزارند. یک عکاس خوب قاعدهها را یاد میگیرد تا بتواند آگاهانه آنها را بشکند.
بهترین راه یادگیری، نگاه کردن به عکسهای خوب و تحلیل آنهاست. کتابهایی که مجموعه عکس همراه توضیح دارند، برای همین مفیدند. از خودتان بپرسید چشم من اول کجا میرود؟ چرا؟ عکاس چه چیزی را در کادر گذاشته و چه چیزی را بیرون؟ این پرسشها نگاه را ورزیده میکنند.
لنز و دوربین: چه چیزی مهم است؟
خیلیها فکر میکنند دوربین گرانتر عکس بهتر میگیرد. حقیقت این است که دوربین ابزار است و عکس خوب را عکاس میگیرد. البته آشنایی با انواع لنز کمک میکند: لنز واید صحنه وسیعتری را در بر میگیرد و برای منظره و معماری مناسب است. لنز تله دور را نزدیک میکند و برای پرتره و حیات وحش کاربرد دارد. لنز نرمال چیزی نزدیک به دید چشم انسان میدهد.
کتابهای مقدماتی این مفاهیم را با تصویر مقایسه میکنند. اگر میخواهید دوربین بخرید، قبل از هر چیز کتاب بخوانید. آنجا میفهمید به چه ویژگیهایی نیاز دارید و برای چه چیزهایی پول نمیخواهد بدهید.
فلشکارت عکاسی برای هنرستان
در این دسته یک عنوان هست با نام «فلش کارت عکاسی ۱ دهم هنرستان». از عنوانش برمیآید که مجموعه فلشکارت برای درس عکاسی پایه دهم هنرستان است. فلشکارتها یک روش کوتاه و سریع برای مرور مفاهیماند: در یک روی کارت پرسش یا واژه و در روی دیگر پاسخ. درباره محتوای دقیق و موضوعهای آن باید صفحه کتاب را ببینید.
این نوع منبع مکمل کتاب درسی است و جای آن را نمیگیرد. برای مرور پیش از امتحان یا آزمودن خودتان مفید است. اگر هنرجوی پایه دهم هستید، آن را کنار کتاب درسی استفاده کنید.
عکاسی معماری
یکی از شاخههای مهم عکاسی در حوزه هنر و معماری، عکاسی از بناهاست. عکاس معماری میخواهد فضا، حجم، مصالح و نور ساختمان را به شکلی نشان دهد که هم درست باشد و هم زیبا. چند چالش مشخص دارد: خطوط عمودی که در عکسهای واید کج میشوند، نور نامناسب در داخل بنا و رفتوآمد آدمها.
کتابهای این حوزه توضیح میدهند که چطور با انتخاب زاویه، لنز و زمان، این مشکلها را حل کنید. اگر معمار یا دانشجوی معماری هستید، به دسته معماری هم سر بزنید. همچنین برای مباحث شهری، دسته شهرسازی منابعی درباره فضاهای شهری دارد که نگاه عکاس را غنی میکند.
عکاسی مستند و خیابانی
عکاسی مستند لحظههای واقعی زندگی را ثبت میکند. عکاس مستند صبر میکند، مشاهده میکند و در لحظه مناسب شاتر را میزند. اخلاق حرفهای در این شاخه اهمیت ویژهای دارد: احترام به سوژه، اجازه گرفتن در صورت لزوم و صداقت در روایت.
عکاسی خیابانی هم شاخهای است که به لحظههای ناگهانی زندگی شهری میپردازد. یادگیری آن با تمرین زیاد و نگاه کردن به کار عکاسان بزرگ ممکن میشود. کتابهای مجموعه عکس و تحلیل آثار، بهترین معلم برای این شاخهاند. البته باید مقررات و حریم خصوصی را هم رعایت کرد.
پرتره و عکاسی آدمها
عکاسی پرتره یعنی ثبت شخصیت یک نفر، نه فقط چهرهاش. عکاس باید بتواند با سوژه ارتباط برقرار کند و او را راحت کند. نور، زاویه، پسزمینه و حالت چهره همه در پیام عکس مؤثرند. در کتابها با روشهایی مثل نورپردازی سهنقطهای، انتخاب لنز مناسب پرتره و هدایت سوژه آشنا میشوید.
پرتره جای زیادی برای تمرین دارد: دوستان و اعضای خانواده سوژههای عالی هستند. بگذارید بگویند عکس را دوست دارند یا نه، و از این بازخورد یاد بگیرید.
تاریخ و زیباییشناسی عکاسی
عکاسی از حدود دو قرن پیش شکل گرفته و در این مدت تحول بزرگی کرده است، از عکسهای سیاهوسفید اولیه تا رنگی و دیجیتال. آشنایی با تاریخ این هنر به فهم امروز کمک میکند. بسیاری از سبکها و مسئلههای امروز ریشه در گذشته دارند.
کتابهای زیباییشناسی و نقد عکس به شما یاد میدهند چطور درباره عکس فکر کنید و چگونه آن را بخوانید. این مهارت به کار عکاس هم میآید، چون کسی که میتواند عکس دیگران را تحلیل کند، عکسهای خودش را هم بهتر ارزیابی میکند. برای زمینههای مرتبط میتوانید به دستههای نقاشی و سینما هم نگاه کنید، چون نگاه تصویری در این هنرها با عکاسی بسیار نزدیک است.
رنگ در عکس
رنگ یکی از قویترین ابزارهای بیان است. رنگهای گرم مثل قرمز و نارنجی حس نزدیکی و انرژی میدهند و رنگهای سرد مثل آبی و سبز حس آرامش و فاصله. هماهنگی و تضاد رنگها میتواند نگاه بیننده را هدایت کند. بسیاری از کتابها فصلی درباره چرخه رنگ و روابط بین رنگها دارند.
دمای رنگ هم مهم است. نور لامپهای خانه زرد و نور روز کمی آبیتر است. دوربین با تنظیم «تعادل سفیدی» سعی میکند این تفاوت را جبران کند. اگر بدانید این تنظیم چه میکند، میتوانید عمدا از آن برای ساختن حال و هوا استفاده کنید.
و سیاهوسفید؟ حذف رنگ باعث میشود نگاه به شکل، بافت و نور بیشتر برود. برای همین بسیاری از هنرجویان تمرین را با سیاهوسفید شروع میکنند. هر کدام را که بخواهید، کتابی که تصویر با کیفیت دارد، به شما کمک میکند تفاوتها را ببینید.
ویرایش عکس و دنیای دیجیتال
بعد از گرفتن عکس، مرحله دیگری هست: انتخاب و ویرایش. در دنیای دیجیتال، ویرایش بخشی از کار شده است. تنظیم روشنایی، تضاد، رنگ، برش کادر و رفع لکهها از کارهای معمول است. اما یک اصل مهم را همه کتابهای خوب میگویند: ویرایش نمیتواند عکس ضعیف را نجات بدهد. بهتر است پیش از زدن شاتر درست بگیرید.
در گذشته، ظهور و چاپ در اتاق تاریک انجام میشد و هنوز هم عدهای با فیلم کار میکنند. یادگیری اصول اتاق تاریک به فهم بهتر نور و تضاد کمک میکند، حتی اگر هرگز فیلم استفاده نکنید. برخی کتابها این بخش را هم دارند و به دلیل جذابیت تاریخی و فنیاش ارزش خواندن دارد.
ویرایش هم اخلاق دارد، مخصوصا در عکسهای مستند و خبری. تغییر حقیقت عکس، اعتماد بیننده را از بین میبرد. کتابهای حرفهای درباره این حد و مرز هم صحبت میکنند.
چگونه نگاه خود را بسازیم؟
«نگاه» چیزی است که عکاس را از دیگران جدا میکند. نمیشود در یک هفته ساخت، ولی میشود آن را پرورش داد. اول، زیاد ببینید: نمایشگاه، کتاب مجموعه عکس و کار دوستانتان. دوم، بنویسید: درباره آنچه دوست دارید و ندارید. سوم، تکرار کنید: یک موضوع را چندین بار عکس بگیرید تا بیظاهرترین جنبههایش را ببینید.
چهارم، سبک دیگران را تقلید کنید، اما فقط برای یادگیری. تقلید مرحلهای طبیعی است. کمکم خودتان از دل آن بیرون میآیید. پنجم، به موضوعی که واقعا دوستش دارید برگردید. عکسی که عاشقانه گرفته شود، نگاه هم دارد.
کتابهای مجموعه عکس و گفتوگو با عکاسان میتوانند الهامبخش باشند. اگر دنبال منبعی برای این هدف هستید، توضیحات هر کتاب را بخوانید تا ببینید بیشتر به تصویر میپردازد یا به متن.
عکاسی برای هنرجویان: چگونه از کتاب درسی بهره ببریم؟
هنرجوی هنرستان یا دانشجو معمولا کتاب درسی دارد که سرفصلها را مشخص میکند. اما یادگیری واقعی وقتی رخ میدهد که مطالب کتاب را با دوربین امتحان کنید. پس از خواندن هر مبحث، یک تمرین عملی طراحی کنید. مثلا بعد از فصل نور، یک روز را به عکس گرفتن از یک شیء در نورهای مختلف اختصاص دهید.
پرونده کار یا آلبوم پیشرفت داشته باشید. هر ماه بهترین عکسهایتان را انتخاب کنید و کنار هم بگذارید. پس از یک سال، تفاوت را با چشم میبینید. این هم انگیزه میدهد و هم در آینده برای معرفی کار شما اهمیت دارد.
با همکلاسیها جلسه نقد عکس بگذارید. هر کس یک عکس بیاورد و بقیه بگویند چه چیزی را دوست دارند و چه چیزی را نه. نقد مؤدبانه بهترین معلم است.
داستانک: عکسی که ماند
عکاسی را تصور کنید که سالها پیش دوربینی گرفت و هزاران عکس زد. بیشتر آنها خوب نبودند. اما یک روز صبح، هنگام قدم زدن در کوچهای قدیمی، نور مایل خورشید از لای دو ساختمان افتاد روی دیوار و پیرمردی که از آنجا رد میشد. او شاتر را زد. آن عکس هنوز روی دیوار خانهاش است.
او بعدها گفت آن لحظه را از روی تمرین هزاران عکس قبلی دید. یعنی اگر تمرین نکرده بود، همان نور را میدید اما نمیتوانست ثبتش کند. این ماجرا خلاصه عکاسی است: صبر، دیدن و آمادگی.
چطور کتاب عکاسی را انتخاب کنیم؟
پیش از خرید چند نکته را ببینید. اول هدف: مبتدی، هنرجوی درسی، حرفهای یا علاقهمند به مجموعه عکس. دوم سال انتشار: فناوری دوربین تغییر میکند، اما اصول نور و ترکیببندی ثابتاند. کتابی که بیشتر روی اصول تکیه دارد، دیرتر کهنه میشود.
سوم کیفیت چاپ تصاویر: در کتاب عکاسی، تصویر همه چیز است. چاپ ضعیف، مثالها را بیاثر میکند. چهارم، آیا کتاب تمرین دارد؟ عکاسی با تمرین یاد گرفته میشود. پنجم، نویسنده یا مترجم. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
کتاب عکاسی برای مبتدی چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
کتاب مبتدی باید زبان ساده و مثال زیاد داشته باشد. اصطلاحات را از صفر توضیح دهد و به فنیترین جزئیات نپردازد. باید تمرینهای کوتاه و قابلانجام با هر دوربینی داشته باشد، حتی گوشی همراه. و باید بگوید چه اشتباههایی رایجاند و چطور اصلاح میشوند.
کتابی که در همان فصل اول شما را با اصطلاحات پیچیده بمباران کند، مبتدی را دلسرد میکند. کتاب خوب مبتدی مثل معلمی صبور است که هر بار یک قدم شما را جلو میبرد.
مسیر پیشنهادی مطالعه و تمرین
- اول با دوربین خودتان آشنا شوید: دکمهها، حالتها و تنظیمات پایه.
- سپس سه ضلع نوردهی را با تمرین یاد بگیرید.
- بعد به نور بپردازید و یک موضوع را در ساعتهای مختلف عکس بگیرید.
- سپس ترکیببندی را تمرین کنید: هر روز یک عکس با یک قاعده.
- در ادامه شاخه دلخواه را انتخاب کنید: پرتره، معماری، مستند یا منظره.
- در نهایت نگاه انتقادی را رشد دهید: عکسهایتان را انتخاب و ویرایش کنید.
هر مرحله را چند هفته ادامه دهید. عجله نکنید. عکاسی مهارتی است که با گذر زمان ساخته میشود.
اشتباههای رایج عکاسان تازهکار
اولین اشتباه این است که فکر کنیم تجهیزات جدید مشکل را حل میکنند. بیشتر مشکلات تازهکاران از نور و کادر است، نه دوربین. دومین اشتباه عکس گرفتن بیهدف است. پیش از زدن شاتر بپرسید چه میخواهم بگویم؟ سومین اشتباه نگاه نکردن به کادر است: زباله پشت سوژه، تیر برق که از سر آدم رد میشود.
چهارمین اشتباه فقط عکس گرفتن و هرگز انتخاب نکردن است. عکاس خوب سختگیر است و از صدها عکس یکی را برمیگزیند. پنجمین اشتباه مقایسه شدن با عکاسان حرفهای است. با خودتان دیروز مقایسه کنید.
عکاسی و رشتههای همسایه
عکاسی در تعامل با هنرهای دیگر بارور میشود. گرافیک و طراحی به شما ترکیببندی و رنگ میآموزند. سینما به شما زبان تصویر متحرک را نشان میدهد. انیمیشن و هنرهای نمایشی مفاهیم روایت را میگسترانند. اگر میخواهید این ارتباطها را بیشتر بشناسید، دستههای ارتباط تصویری (گرافیک) و انیمیشن را هم ببینید. همه اینها زیرمجموعه هنر و معماری قرار دارند.
پیشنهاد میکنیم هر از گاهی سراغ کتابی از رشتهای دیگر بروید. نگاهی که از نقاشی یا سینما میآورید، عکسهای شما را متفاوت میکند.
هشدار: حریم خصوصی و احترام به آدمها
وقتی دوربین دست شماست، مسئولیت هم دارید. هر آدمی حق دارد بداند و راضی باشد که عکسش گرفته میشود، مخصوصا در مکانهای خصوصی یا وقتی عکس منتشر میشود. مقررات این موضوع در هر جا متفاوت است و باید از منابع رسمی پیگیری شود. کتابها اصول اخلاقی را توضیح میدهند ولی مشاور حقوقی نیستند.
یک قاعده ساده که بیشتر عکاسان پذیرفتهاند این است: اگر شک دارید، بپرسید. لبخند و اجازه گرفتن گاهی عکس را بهتر هم میکند، چون سوژه راحتتر است. و اگر کسی نخواست، عکس را پاک کنید. هیچ عکسی ارزش ناراحت کردن یک آدم را ندارد.
نگهداری از دوربین و لوازم
دوربین و لنز ابزار ظریفیاند. گرد و غبار، رطوبت و ضربه به آنها آسیب میزند. چند عادت ساده عمر ابزار را بیشتر میکند: کیف مناسب، پوشش لنز، پاککردن ملایم با پارچه مخصوص و پرهیز از تعویض لنز در محیط پر از گرد و غبار. کتابهای مقدماتی معمولا یک بخش کوتاه درباره مراقبت از تجهیزات دارند.
یک پایه سهپایه هم برای بسیاری از موقعیتها لازم است: عکس در نور کم، عکسهای معماری با دقت بالا و عکسهای با نوردهی طولانی. اگر میخواهید سرمایهگذاری کنید، اول کتاب بخوانید و ببینید کدام ابزار برای هدف شما ضروریتر است.
و مهمتر از همه، پشتیبان بگیرید. عکسها را همیشه در دو جا نگه دارید. از دست رفتن عکسهای یک سال، تجربهای است که هیچکس دوست ندارد.
آنچه پیش از رفتن به دانشگاه یا هنرستان باید بدانید
اگر میخواهید رشته هنری بخوانید و عکاسی را جدی دنبال کنید، خواندن چند کتاب مقدماتی پیش از ورود کمک میکند. با اصطلاحات آشنا میشوید و میفهمید چه چیزی شما را بیشتر جذب میکند. برای همین، ورقزدن یک کتاب مبانی و یک مجموعه عکس بد نیست.
در کلاسهای هنری، پروژهها و نقد جمعی بخش بزرگی از کار است. با آمادگی ذهنی بیایید که کارتان نقد میشود. این نقد برای رشد لازم است. کسی که یاد بگیرد نقد را بشنود و از آن استفاده کند، سریعتر پیش میرود.
چند نکته برای تمرین مؤثر
- هر روز چند عکس بگیرید، حتی با گوشی.
- یک پروژه کوچک تعریف کنید: مثلا یک هفته فقط سایهها.
- عکسهایتان را چاپ کنید و روی دیوار ببینید. روی صفحه نمایش، چیز دیگری دیده میشود.
- عکسهای خوب را تحلیل کنید و بنویسید چرا خوباند.
- از دیگران نظر بخواهید و انتقاد را جدی بگیرید.
این تمرینها سادهاند ولی اثرشان در طول ماهها آشکار میشود.
پرسشهای پرتکرار درباره کتاب عکاسی
برای شروع عکاسی چه کتابی بخوانم؟
کتابی مقدماتی با زبان ساده که نوردهی، نور و ترکیببندی را با مثال تصویری توضیح دهد. اگر هنرجو هستید، ابتدا کتاب درسی.
آیا بدون دوربین حرفهای هم میشود عکاسی یاد گرفت؟
بله. اصول نور و ترکیببندی با هر دوربینی، حتی گوشی، قابل تمرین است.
فلشکارت عکاسی برای چه کسانی است؟
از عنوانش برمیآید برای هنرجویان پایه دهم هنرستان است و برای مرور مفاهیم کاربرد دارد. جزئیات را در صفحه کتاب ببینید.
کتاب عکاسی قدیمی هنوز به درد میخورد؟
بخشهای اصولی، مثل نور و ترکیببندی، بله. بخشهای فنی مربوط به دوربینها ممکن است قدیمی شده باشد.
عکاسی معماری با عکاسی معمولی فرق دارد؟
اصول مشترک است ولی چالشهای خاصی مثل کج شدن خطوط و نورپردازی فضاهای بسته دارد.
میتوانم نسخه چاپی را آنلاین سفارش بدهم؟
بله، نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود.
جمعبندی
عکاسی از دیدن شروع میشود و با تمرین ساخته میشود. کتاب مناسب میتواند میانبر باشد، به شرط اینکه با نگاه کردن و عکس گرفتن همراه شود. امیدواریم این راهنما به شما کمک کرده باشد کتاب عکاسی مناسب خودتان را پیدا کنید.
حالا میتوانید کتابهای این دسته را ببینید، مشخصات آنها را بخوانید و نسخه چاپی را آنلاین سفارش بدهید. برای موضوعهای نزدیک هم به دستههای هنر و معماری و سینما سر بزنید.