ارزیابی پژوهش در علوم انسانی: معیارها و روش‌ها

علوم انسانی و اجتماعی بر خلاف سایر علوم که با مادیات و موجوديت‌هاي ساده­ و قابل‌کنترلی در ارتباط هستند، با انسان به‌عنوان موجودیتی پویا، پیچیده و متنوع سرکار دارند. در واقع، حوزه‌­های علوم‌انسانی و اجتماعی از حیث ماهیت، موضوع و روش­شناسی با سایر علوم متفاوت هستند. به همین دلیل، معيارهایی که برای ارزیابی این حوزه­‌ها به کار گرفته می­‌شوند بايد با توجه به ماهيت آن­ها طراحي شوند و شاخص­‌ها و معیارهای به کار رفته در سایر علوم نمی‌توانند بدون اصلاح و تغییر برای حوزه‌­های علوم انسانی و اجتماعی کاربرد داشته باشند. در دهه‌های اخیر، روش‌های کمّی و شاخص‌های علم‌سنجی، برای ارزیابی پژوهش­‌ها، به ویژه در علوم طبیعی و پایه رواج زیادی داشته است. این در حالی است که روش­‌های کمّی و علم‌سنجی، نمی‌­توانند در حوزه‌­های علوم انسانی و اجتماعی کاربرد چندانی داشته باشند، اما با این حال، هنوز فشارها بر این حوزه‌ها وجود دارد که خود را با روش‌ها و معیارهایی که برای ارزیابی پژوهش‌ها در سایر علوم استفاده می­شود و دارای ماهیت کمّی هستند، سازگار سازند. فشاری که بر پژوهشگران علوم انسانی و علوم اجتماعی وجود دارد تا ارزیابی پژوهش‌های خود را به صورت کمّی انجام دهند، منجر به واکنش‌های اعتراض‌آمیزی از سوی انجمن‌های این حوزه‌­ها شده است. این اعتراضات باعث شد تا به این مسئله توجه بیش­تری شود و به تبع آن، پژوهش‌های مختلفی در خصوص این موضوع انجام گیرد. هم‌زمان با توسعه‌ی این اعتراضات، کتاب ارزیابی پژوهش‌ها در علوم انسانی: به سوی معیارها و روش‌ها اثر مایکل اوکسنر، سون ای. هاگ و هانس دیتر دانیل در جهت توجه به ایجاد روش‌ها و معیارهایی که برای ارزیابی پژوهش‌ها در حوزه‌ی علوم انسانی و اجتماعی مناسب باشد، در سال 2015 توسط انتشارات اشپرینگر به چاپ رسیده است. این کتاب از آثار ارزشمندی است که با همکاری 28 نفر از پژوهشگران مشهور بین‌­المللی که دارای رتبه‌های دانشگاهی و پیش‌زمینه‌های مختلف در حوزه‌­های علوم انسانی و علوم اجتماعی و ارزیابی علم هستند، در بازه­ی زمانی 5 ساله نگارش یافته است. با وجود این­که مطالعات بسیاری در خصوص ارزیابی علوم طبیعی و پایه انجام گرفته، اما پژوهش‌ها در زمینه‌ی ارزیابی علوم انسانی و اجتماعی محدود هستند. به همین جهت، ایده‌­ها و مباحث مطرح شده در این کتاب، برخی از مسیرهای ممکن برای پژوهش‌های آینده در خصوص ارزیابی تولیدات علمی در علوم انسانی و اجتماعی را روشن و زمینه‌ی انجام مطالعات بیش­تر و کاربردی­تر در این حوزه را فراهم می‌کند. خصوصیات ارزشمند کتاب حاضر از حیث محتوا و ساختار سبب شد که از دیدگاه مترجمان به عنوان اثری شایسته‌ی ترجمه شناخته شده و در جهت تقویت مطالعات موجود در این حوزه به زبان فارسی برگردانده شود.