مالیه و بانکداری اسلامی

کتاب « مالیه و بانکداری اسلامی » تلاشی است برای فهم عمیق‌تر یکی از مهم‌ترین و سریع‌ترین بازارهای مالی در حال رشد جهان. با گسترش نیاز کشورها به نظام‌های مالی مبتنی بر شریعت و افزایش توجه جهانی به ابزارهای مالی اسلامی، کتاب «مالیه و بانکداری اسلامی» به‌عنوان مرجعی جامع، چارچوبی روشن برای درک مفاهیم بنیادین، ساختارها، ابزارها و روندهای این حوزه فراهم می‌کند. این کتاب پلی است میان نظریه‌های اقتصادی اسلامی و کارکردهای عملی بانکداری معاصر؛ پلی که خواننده را در مسیر شناخت بهتر این نظام مالی پویا و رو به توسعه یاری می‌کند. فهرست مطالب کتاب «مالیه و بانکداری اسلامی» سخن نویسندگان فصل اول: چشم‌انداز جهانی مالیه اسلامی 1-1 مقدمه 2-1 بررسی گزارششاخ صهایتوسعه مالی اسلامی 3-1 وضعیت بانکداریاسلامی در جهان 4-1 وضعیت صکوکدر جهان 5-1 وضعیت تکافل در جهان 6-1 وضعیت صندو ق‌های اسلامی در جهان 7-1 وضعیت فی نتک اسلامی در جهان 8-1 وضعیت تأمین مالی اسلامی در جهان 9-1 تأمین مالی اسلامی برای تحقق اهداف توسعه پایدار 10-1 سخن پایانی فصل دوم: بانکداری اسلامی 1-2 مقدمه 2-2 مروری بر روند شکل‌گیری بانک‌های اسلامی 3-2 بانکداری اسلامی در عمل 4-2 وضعیت بانکداری در جهان اسلام 5-2 بانک‌های پیشرو 6-2 تخصیص و تجهیز منابع بانکی در کشورهای اسلامی 7-2 سخن پایانی فصل سوم: بانک توسعه اسلامی در بستر بانکداری اسلامی 1-3 مقدمه 2-3 بانک توسعه اسلامی 3-3 مهمترین بخش‌های گزارش‌های بانک توسعه اسلامی 4-3 نگاه اجمالی به موضوعات گزارش‌های بانک توسعه اسلامی 5-3 سخن پایانی فصل چهارم: تجربیات موفق بانکداری اسلامی 1-4 مقدمه 2-4 بانکداری اسلامی در مالزی 3-4 بانکداری اسلامی در عربستان 4-4 بانکداری اسلامی در کویت 5-4 بانکداری اسلامی در امارات متحده عربی 6-4 بانکداری اسلامی در بحرین 7-4 بانکداری اسلامی در اندونزی 8-4 مالیه اسلامی در امارات از منظر گزارش‌های بین‌المللی 9-4 مالیه اسلامی در ترکیه از منظر گزارش‌های بین‌المللی 10-4 مالیه اسلامی در بریتانیا از منظر گزارش‌های بین‌المللی 11-4 سخن پایانی فصل پنجم: جایگاه مالی اسلامی ایران در حوزه بین‌الملل 1-5 مقدمه 2-5 قوانین بانکداری در ایران 3-5 جایگاه ایران در گزار ش‌های مالی اسلامی بین‌المللی 4-5 سخن پایانی پیوست منابع و مراجع سخن مولف درباره کتاب «مالیه و بانکداری اسلامی» امور مالی اسلامی ۵۰ سال پیش در کشورهایی آغاز شد که جمعیت مسلمان زیادی داشته و به دنبال این تفکر بودند که منابع مالی آن‌ها باید از قوانین شریعت و سایر اصول اسلامی پیروی کند. بدین‌منظور، سعی در تطبیق امور مالی متعارف با قوانین شرعی همواره دغدغه این کشورها بوده است. بانکداری اسلامی، تَکافل¹، مؤسسات مالی اسلامی، صکوک² و صندوق‌های اسلامی، همگی بخش‌های مختلف بازار مالی اسلامی جهانی و نتیجه همان تفکر هستند. بر اساس منطقه جغرافیایی، بازار مالی اسلامی را می‌توان به شورای همکاری خلیج فارس متشکل از کشورهای عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر، بحرین و عمان؛ خاورمیانه و شمال آفریقا شامل کشورهایی مانند ایران و مصر؛ آسیای جنوبی و آسیا–اقیانوسیه متشکل از کشورهای مالزی، اندونزی، برونئی و پاکستان؛ و همچنین اروپا شامل کشورهای بریتانیا، ایرلند و ایتالیا و بخشی از آمریکا تقسیم نمود. اندازه بازار مالی اسلامی در سال ۲۰۲۳ با رشد ۱۷ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۰، به‌صورت تقریبی مبلغ ۴/۲ تریلیون دلار اعلام شده است و پیش‌بینی می‌شود با نرخ رشد حدود ۱۰ درصدی تا سال ۲۰۲۸ پیش برود. کل درآمد خالص مالیه اسلامی گزارش‌شده توسط این مؤسسات در سراسر جهان از ۱۰/۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۰ به ۳۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ رسیده است که نشان می‌دهد وضعیت، به‌ویژه برای بانک‌های اسلامی، بهتر شده است. چشم‌انداز صنعت مالی اسلامی با چندین طرح منطقه‌ای مقیاس‌ بزرگ و نقشه راه روشن، پررونق به نظر می‌رسد. کشورهای افغانستان، برونئی، اندونزی، قزاقستان، مالزی، عمان، پاکستان و عربستان سعودی از جمله کشورهایی هستند که برنامه‌هایی برای توسعه صنعت تأمین مالی اسلامی در آینده نزدیک طرح‌ریزی نموده‌اند. تحولات کلیدی در سراسر آفریقای شمالی، جایی که بانکداری اسلامی و تکافل در حال افزایش فعالیت و رشد است، نیز به گسترش قلمرو مالیه اسلامی در مسیر رو به جلو کمک خواهد نمود. منطقه دیگری که باید به آن توجه کرد، آسیای مرکزی است؛ منطقه‌ای که کشورهایی مانند تاجیکستان، یکی از بازارهای بانکداری اسلامی با رشد سریع در سال ۲۰۲۳ و پس از همه‌گیری کووید–۱۹، بخش تکافل خود را راه‌اندازی نموده‌اند. قزاقستان نیز به‌سرعت در حال گسترش صنعت مالی اسلامی خود، با رشد فزاینده در امور مالی اسلامی جهانی و به‌ویژه در حوزه فین‌تک‌ها، است. به‌طور کلی، بانک توسعه اسلامی پیش