نهادهای پولی و مالی در ایران

آنچه این کتاب را از موارد مشابه، متمایز می‌‌نماید نوع نگاه به نهادهای پولی و مالی در کشور است. سعی شده است تا ضمن ارائه تعاریف و آموزش‌‌های متداول، دریچه نگاه به این مؤسسات از کانال ارکان جهت‌‌ساز و برنامه‌‌های کلان آن‌ها باشد. بدین معنی که سعی شده تا فلسفه وجودی آن‌ها توسط مأموریت، نقش این نهادها در اقتصاد کشور و اهداف بلندمدت‌‌شان توسط چشم‌‌انداز و برنامه رسیدن به اهداف توسط برنامه‌‌ی استراتژیک آن‌ها بیان گردد. نویسنده مراتب احترام و تقدیر بی‌‌کران خود را از تمامی اساتید گرانقدری که اثر آن‌ها به‌عنوان منابع در پایان کتاب ذکر شده، اعلام می‌‌دارد، چرا که استفاده از نتایج زحمات ایشان تأثیر و نقش شایانی در شکل‌‌گیری این اثر داشته است. امیدوارم توانسته باشم با رعایت امانتداری، ذره‌‌ای به آن افزوده و به جامعه علمی کشور تقدیم نمایم. در پایان بر خود لازم می‌‌دانم از مدیریت چاپ و نشر بازرگانی کمال سپاس و قدردانی را داشته باشم. همچنین از کلیه خوانندگان، اساتید، صاحب‌‌نظران و دانشجویان گرانقدر تقاضا دارم تا با ارائه دیدگاه‌‌ها و پیشنهادهای سازنده خود کمک نماید تا در چاپ‌‌های آینده ضمن افزون شدن مطالب مفید و کاربردی، مشکلات احتمالی کتاب نیز کمینه گردد. فهرست مطالب کتاب نهادهای پولی و مالی در ایران مقدمه 7 پیشگفتار 9 فصل اول: آشنایی با بازارها و ابزارهای مالی 11 ۱-1- نظام مالی 11 1-2- واسطه‌‌های مالی 15 ۱-۳- نهادهای مالی 18 ۱-۴- بازارهای مالی و پولی 32 ۱-۵- ابزارهای مالی 42 ۱-۶- شرکت‌‌های تأمین مالی 59 ۱-۷- صندوق‌‌ها و شرکت‌‌های سرمایه‌‌گذاری 64 1-8- مدرن‌‌سازی صنعت مالی در ایالات متحده 68 فصل دوم: صنعت بورس و اوراق بهادار در ایران 71 2-1- ارکان جهت‌‌ساز سازمان بورس 72 2-2- ارکان سازمان بورس و اوراق بهادار 74 2-3- وظایف سازمان بورس و اوراق بهادار تهران چیست؟ 80 ۲-۴- نهادهای تحت نظارت سازمان بورس 82 2-5- نهادهای مالی تحت نظارت 91 پیوست فصل دوم 95 فصل سوم: نهادهای مالی سپرده‌‌پذیر (بانک‌‌ها) 109 مقدمه 109 3-1- بانکداری در ایران 110 ۳-۲- شرایط و نحوه فعالیت بانک‌‌ها 116 ۳-۳-سازمان کلرینگ (اتاق پایاپای اسناد بانکی) 120 ۳-۴- آیین‌‌نامه‌‌های قانون عملیات بانکی بدون ربا 121 ۳-۵- بانک مرکزی 124 3-6- بانک مرکزی در ایران 127 ۳-۷- شورای فقهی بانک مرکزی 136 ۳-۸- پژوهشکده‌‌ی پولی و بانکی 138 فصل چهارم: مؤسسات بیمه و صندوق‌‌های بازنشستگی 141 تاریخچه بیمه در ایران 141 ۴-۱- صنعت بیمه در ایران 143 ۴-۲- بیمه مرکزی ایران 145 ۴-۳- پژوهشکده بیمه 152 ۴-4- شورای هماهنگی علمی صنعت بیمه 158 ۴-5- شرکت‌‌های بیمه 159 ۴-6- صندوق‌‌های بازنشستگی 160 منابع 175 پیشگفتار کتاب نهادهای پولی و مالی در ایران از نظر تاریخی کلمه «نهاد» اولین بار در سال ۱۷۲۵میلادی توسط جیام باتیستا ویکو در کتاب ساینزا نووا مورد استفاده قرار گرفت. تعریف این کلمه در طول زمان کامل‌‌تر گردید. در سال ۲۰۰۸ کالیگاردی، سه تعریف اصلی از نهادها ارائه می‌‌کند. در تعریف اول، نهادها به‌عنوان قواعد بازی و مجموعه‌‌ای از هنجارهای درک شده توسط افراد هستند که به ارتباطات شکل می‌‌دهند. تعریف دوم با لحاظ نمودن نقش افراد در سازمان‌‌ها، نهادها را به‌عنوان بازیگران اصلی تعریف می‌‌نماید که باید قواعد مشخصی را رعایت کنند. در تعریف سوم، نهادها عبارتند از: نتایج پایدار یک بازی که قدرت تحمیل اراده خود بر دیگران را دارند. نهاد در مفهوم امروزی خود به معنای سازمان‌‌هایی است که با عملکرد خود قواعد بازی را در جامعه مشخص می‌‌کنند. این تعریف شامل قوانین حاکم بر سازمان‌‌ها و هنجارها و باورهای افراد از رفتارهای دیگران نیز می‌‌باشد. نهادهای مالی، بنگاه‌‌هایی هستند که خدمات مربوط به دارایی‌‌های مالی را ارائه می‌‌دهند. نهادهای سپرده‌‌پذیر واسطه‌‌های مالی هستند که از طریق دریافت کارمزد خدمات مالی و حاشیه سود حاصل از تفاوت نرخ اعطای وام و پذیرش سپرده فعالیت می‌‌کنند، نظیر؛ بانک‌‌های تجاری، مؤسسات اعتباری. نهادهای غیرسپرده‌‌پذیر از طریق به‌‌کارگیری یا ارائه خدمات تخصصی درآمد کسب می‌‌کنند، نظیر؛ شرکت‌‌های بیمه، صندوق‌‌های سرمایه‌‌گذاری مشترک، شرکت‌‌های تأمین سرمایه.