سلامتی حق بشر است

در زمستان ۲۰۱۹، تیموتی اسنایدر ـ‌ـ‌تاریخدان سرشناس آمریکایی و نویسنده‌ی کتاب‌های محبوبی چون در برابر استبداد ‌ـ‌ـ به‌یکباره بیمار می‌شود. درست در آغاز همه‌گیری جهانی کووید‌ـ‌۱۹، آپاندیسش می‌ترکد و با عفونت کبد راهی بیمارستان می‌شود. در بازه‌ای سه‌ماهه بین پنج بیمارستان و چندین پزشک دست‌به‌دست می‌چرخد. فرایند تشخصیص بیماری و درمان و بعد گیروگرفتاری‌ها با بیمه هزارتویی پرمشکل پیش روی اسنایدر می‌گذرد. در کل این مدت، رنج بیماری به کنار، چیزی که چشمان تیزبین اسنایدر متوجهش می‌شود نظام بهداشت و درمان است. کتاب سلامتی حق بشر است حاصل یادداشت‌برداری‌های اسنایدر از روزهایی‌ست که در بیمارستان بستری بود؛ اما فراتر از خاطره‌نویسی بیمارستانی صرف، این کتاب به تأملی ژرف در باب آزادی، سلامت و بحران دموکراسی در آمریکای امروز بدل می‌شود. کتاب با نگاهی انتقادی به فرایندهای تشخیص و درمان و بیمه و بودجه و خصوصی‌سازی بهداشت می‌نگرد. خصوصی‌سازی، به طور ویژه، از برجسته‌ترین درون‌مایه‌های کتاب است. اسنایدر تلاش می‌کند به ما نشان می‌دهد چگونه نظام بهداشت و درمان بدل به کسب‌وکاری شده است که بیشتر به دنبال پول درآوردن از بیزنسِ بیماری است تا سلامت افراد؛ دستگاهی که به جای سلامت و امنیت، مرگ و درد پخش می‌کند و هدفش منتفع شدن عده‌ای کم است و نه خیر عام. سلامتی حق بشر است در تلاش است تا ببیند تجاری شدن نظام سلامت از چه طریقی بر زیست ما تأثیر می‌گذارد. اسنایدر می‌پرسد: آیا نظام درمان که هدفش کمک به عمر طولانی توأم با سلامتی است، تبدیل به دستگاه استخراج سود از بدن‌های بیمار نشده است؟ ـ‌ـ‌سلامتی‌ای که «امتیازی برای پولدارها» نیست بلکه «حق مسلم» همه‌ی آدم‌هاست. اسنایدر با صداقتی خیره‌کننده از تجربه‌ی شخصی‌اش از خطاهای پزشکی می‌گوید، از بی‌نظمی و سردرگمی انسان در شبکه‌ی درمان، از بی‌توجهی‌ها و بی‌اعتنایی‌های مرسوم و از حس بی‌پناهی در نظام معیوب درمان. اما تجربه‌ی شخصی‌اش دریچه‌ای می‌شود برای تماشای امریکای بیمار و مسئله‌ی آزادی در آن ـ‌ـ‌امریکایی که آزادی از شعارهای بنیادینش به حساب می‌آید. او از پیوند میان بدن و آزادی می‌گوید، از اینکه مراقبت ـ‌ـ‌چه جسمی و چه اجتماعی‌ـ‌ـ اساس آزادی‌ست. اما حالا انسان‌ها ـ‌ـ‌به‌ویژه شهروندان امریکا‌ـ‌ـ اسیر دست نظام بهداشت و درمانی تجاری و بیمه‌ای سودجو شده‌اند که به جای «مراقبت» فقط دارد از بیماری آن‌ها کاسبی می‌کند. اسنایدر می‌نویسد: «اگر نظام پزشکیِ تجاری سلامت ما را بگیرد یعنی آزادی ما را گرفته است.» اسنایدر، استاد دانشگاه ییل، که با دغدغه‌ی «آزادی» عمر خود را به نوشتن از نظام‌های سیاسی قرن بیستمی گذاشته، در این کتاب با تحلیل سامانه‌های بهداشت و درمان و سیاست پشت آن، روایتگر ستمِ سازماندهی‌شده‌ی زمان حال است، به امید این که راهی به آزادی و عدالت برای آیندگان باز کند. او برایمان تشریح می‌کند چطور از دقت در نظام درمان ــ‌نظامی که برای مراقبت از تن و روان انسان‌ها درست شده‌ـ‌ـ می‌توان پی به اوضاع سیاسی کشورها برد و می‌توان فهمید چه نوع نگاهی به انسان و جامعه و دولت در آن‌ها حکم‌فرماست. سلامتی حق بشر است زبانی ساده و فضایی صمیمی دارد و درعین‌حال تحلیلی و تأمل‌برانگیز است. برای مخاطبانی که به پیوند میان سیاست، زیست انسان، سلامت و آزادی علاقه‌مندند، خواندن این کتاب می‌تواند افق‌های فکری نویی باز کند.