فرهنگ دولتمدار

کتاب «فرهنگ دولتمدار» اثر جلال ستاری پژوهشی تاریخی دربار? رابط? فرهنگ و دولت در ایران، با نگاهی ویژه به سیاست های فرهنگی خواجه نظام الملک طوسی در دوران حکومت سلجوقیان. کتاب «فرهنگ دولتمدار»، که کتابی تازه منتشرشده از زنده یاد جلال ستاری است، با ارجاع به نمونه های تاریخی از قرار گرفتن مقول? فرهنگ در ذیل اختیارات دولتی و حکومتی، باب بحثی را در این باب می گشاید که مداخل? دولت در فرهنگ چه تاثیری می تواند بر فرهنگ یک ملت بگذارد و این مداخله در چه صورتی می تواند نقشی مثبت در حفظ و ترویج فرهنگ ایفا کند و در چه صورتی پیامدهایی منفی برای فرهنگ به بار می آورد. جلال ستاری در کتاب «فرهنگ دولتمدار»، از سیاست های فرهنگی حکومت های خودکامه در تاریخ ایران پیش از مشروطیت سخن می گوید و بحث خود را به ویژه بر عصر وزارت خواجه نظام الملک در روزگار پادشاهی سلجوقیان متمرکز می کند. در کتاب «فرهنگ دولتمدار»، با رویکردی پژوهشی – نقادانه، به جوانب گوناگون رابط? فرهنگ و دولت پرداخته شده است. کتاب «فرهنگ دولتمدار» کتابی است خواندنی برای علاقمندان و پژوهشگران حوز? مطالعات فرهنگی و به ویژه کسانی که دربار? رابط? فرهنگ و دولت و به طور مشخص تر رابط? فرهنگ و دولت در ایران، مطالعه و پژوهش می کنند. مروری بر کتاب «فرهنگ دولتمدار» جلال ستاری در کتاب «فرهنگ دولتمدار» بحث درباب رابط? فرهنگ و دولت و نقش دولت در امور فرهنگی در طول تاریخ را با ارائ? گزارشی از سیاست های خواجه نظام الملک در ادار? حکومت سلجوقیان و رویکردهای سیاسی و فرهنگی و عقیدتی او آغاز می کند و ضمن تاکید بر دستاوردهای مثبت خواجه نظام الملک، از تاثیرات منفی و مخرب سیاست های فرهنگی او نیز سخن می گوید. کتاب «فرهنگ دولتمدار» اطلاعاتی ارزنده را دربار? رابط? فرهنگ و دولت در تاریخ گذشت? ایران و شیو? زمامداری خواجه نظام الملک و رابط? پرکش وقوس او با ملکشاه سلجوقی و سیاست های فرهنگی این وزیر مقتدر عصر سلجوقیان، در یک جا گردآوری و فشرده کرده و به خواننده ارائه می دهد و از این لحاظ می تواند فتح بابی باشد برای مطالعات بیشتر در این زمینه. در کتاب «فرهنگ دولتمدار» همچنین چشم اندازی تاریخی از مداخل? دولت در فرهنگ و رابط? فرهنگ و دولت در ایران ارائه شده است و نتایج مداخل? دولت در امور فرهنگی و آمدن فرهنگ در زیر چتر دولت، از خلال این چشم انداز تاریخی، نشان داده شده و دستمای? تاملی نقادانه و محققانه قرار گرفته است. ستاری در کتاب «فرهنگ دولتمدار»، ضمن اذعان به ضرورت حمایت دولتی از فرهنگ و اجتناب ناپذیر بودن چنین حمایتی در روزگار معاصر، از مداخل? دولت در فرهنگ، به صورتی که در روزگار پیش از مشروطه در تاریخ ایران رواج داشته و ستاری مصداق آن را در این کتاب معرفی و بررسی کرده است، انتقاد می کند و مداخله ای از آن نوع را مداخله در راستای استفاده از فرهنگ در راستای منافع سیاسی دولت می داند. او در بخشی از کتاب «فرهنگ دولتمدار» در این باره می نویسد: «اکثر حکومت ها که تا عصر ظهور مشروطیت تقریباً همگی خودکامه و واجد خصلت نظام فئودالی بوده اند، می کوشیدند فرهنگ را وسیل? تبلیغ سیاست های خود کنند و البته برای حصول این مقصود به "سرآمدان" "غالباً" سرسپرده روی می آوردند و درنتیجه نوعی فرهنگ اشرافی و "نخبه" پسند را ترویج می دادند و در کنف حمایت خود می گرفتند. با این تفاوت عمده میان شرق و غرب که به طور کلی و صرف نظر از مستثناهایی چند، به قول چپ گرایان، "تصور برابری و مساوات و برخورداری از حقوق دموکراتیک، حتی در درون هیئت حاکم? ایران نیز وجود نداشت. در اروپا، اشراف به عنوان مالکین خصوصی و با برخورداری کامل از حقوق و اختیارات در محل فرمانروایی شان، خودمختار و مستبد بودند و از میان خود شاهان را برمی گزیدند. حال آنکه در ایران، فرمانروایان محلی، عملاً به عنوان مامورین بلافصل شاه عمل می کردند، به او و به کراماتش وابسته بودند و هیچ گونه حقی، جز آنچه شاه به آن ها تفویض می کرد، نداشتند. به همین دلیل هیچ گونه حقوق دموکراتیک و سنت آن، حتی در درون و برای اعضای هیئت حاکمه در ایران – برخلاف اروپای ماقبل سرمایه داری - عملاً وجود نداشته است و علت اینکه تاریخ ایران، به عنوان تاریخ شاهان و شاهنشاهی نمودار می شود همین است: هرگاه یکی از فرماندهان محلی یا سران اقوام و عشایر از فرمان شاه سرپیچی می کرد یا در مقابل حکومت مرکزی مدعی حقی می شد، سرکوب می شد یا اینکه با پیروزی این قدرت های محلی، بساط استبداد قدرت مرکزی قبلی برچیده شده، قدرت جدیدی جایگزین حکومت مرکزی قبلی می گردید. به همین دلیل تاریخ ایران، تاریخ تجدید استبداد است".» کتاب «فرهنگ دولتمدار» در بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه منتشر شده است. دربار? جلال ستاری، نویسند? کتاب «فرهنگ دولتمدار» جلال ستاری، متولد 1310 در رشت و درگذشته به سال 1400، پژوهشگر، اسطوره شناس، منتقد ادبیات و تئاتر و مترجم ایرانی است. ستاری دوران تحصیلات ابتدایی خود را در مدرس? «عنصری» رشت گذراند و دبیرستان را در مدرسه های «شاهپور» رشت و «فردوسی» بندر انزلی و «دارالفنون» تهران. بعد از گرفتن دیپلم ادبی از «دارالفنون» در آزمون اعزام به خارج قبول شد و برای ادام? تحصیل به سوئیس رفت. در آن جا به تحصیل در رشت? روانشناسی پرداخت. ژان پیاژه، روانشناس و شناخت شناس و زیست شناس مشهور و صاحب نام، در سوئیس یکی از استادانش بود و ستاری قرار بود رسال? دکترایش را با پیاژه به انجام برساند اما، چنانکه خود در کتاب گفت وگویش با ناصر فکوهی تعریف کرده، از این کار منصرف می شود و کار بر روی رساله ای را که پیاژه موضوع آن را به او پیشنهاد کرده بوده در همان مراحل مقدماتی رها می کند. بعد از بازگشت به تهران ابتدا مدتی در دانشگاه ها زبان فرانسه درس می دهد. مدتی هم به استخدام سازمان برنامه درمی آید و سپس از آنجا به وزارت فرهنگ و هنر منتقل و ابتدا مدیر کل دفتر مطالعات و برنامه ریزی فرهنگی این وزارتخانه و بعد مشاور وزیر فرهنگ و هنر می شود. تئاتر، ادبیات و اسطوره شناسی و نظریه های روانکاوی مبتنی بر اسطوره ها و رمزها و نمادها و کهن الگوها از علاقه های اصلی جلال ستاری در حوز? پژوهش و ترجمه و نقد ادبی و هنری بود. آثاری که او در این زمینه ترجمه کرد نقش مهمی در آشنایی مخاطبان فارسی زبان با نظریه های حوز? اسطوره شناسی و اسطوره پژوهی مدرن داشت. ستاری در سال 1363 با لاله تقیان، پژوهشگر حوز? تئاتر، ازدواج کرد. به نام جلال ستاری جایزه ای مختص پژوهشگران برتر نمایش ایرانی تاسیس شده است. در سال 2005 نشان هنر و ادب شوالی? فرانسه به او اهدا شد. ستاری، جدا از تالیفاتش دربار? ادبیات کهن ایران، روی ادبیات معاصر ایران نیز کار کرده که ماحصل آن دو کتاب «اسطور? تهران» و «تهران در قاب شعر» است. او همچنین مقالاتی دربار? تئاتر معاصر ایران نوشته است که در کتاب «جادوی تئاتر» منتشر شده اند. از آثار تالیفی جلال ستاری، به جز آثاری که به آن ها اشاره شد، می توان به کتاب های «افسون شهرزاد»، «بازتاب اسطوره در بوف کور (ادیپ یا مادینه جان؟)»، «سیمای زن در فرهنگ ایران»، «پژوهشی در حکایات سندباد بحری»، «آئین و اسطوره در تئاتر»، «عشق صوفیانه»، «رمزاندیشی و هنر قدسی»، «پژوهشی در قصه ی اصحاب کهف (داستان هفت خفتگان)»، «زمینه ی اجتماعی تعزیه و تئاتر در ایران» و از ترجمه های او می توان به کتاب های «رساله در تاریخ ادیان»، «چشم اندازهای اسطوره»، «هنر مقدس (اصول و روشها)»، «اسطوره ای نو: نشانه هایی در آسمان»، «روانکاوی آتش»، «جامعه شناسی تئاتر»، «عشق»، «دگردیسی های روان و نمادهایش: کندو کاو در پیش نشانه های موردی از بیماری اسکیزوفرنی» و «بازپسین گفت وگو: مصاحبه با سارتر» اشاره کرد.