لنگستون هیوز – شکسپیر در هارلم

گزیده ای از متن کتاب “شکسپیر در هارلم” سرودۀ “لنگستون هیوز “: با شانزده کتاب شعر، دوازده رمان و مجموعه‌ی داستان کوتاه، هفت اثر غیرداستانی، هشت کتاب کودک و یازده نمایشنامه، می‌توان لنگستون هیوز را تاثیرگذارترین چهره‌ی ادبیات سیاهان در قرن بیستم دانست. از آغاز رنسانس هارلم [1] در دهه‌ی 1920 تا جنبش هنر سیاهان [2] در دهه‌ی 1960 هیوز حضوری فعال و الهام‌بخش دارد. اورا «شکسپیرِ هارلم» و «ملک‌الشعرای سیاهان» نامیده‌اند و آثارش هم‌چنان در مدارس و دانشگاه‌های آمریکا تدریس می‌شود. تمرکز آثار هیوز از ابتدا بر بازگشت به ریشه‌های تاریخی، زندگی سیاهان در آمریکای ابتدای قرن بیستم و تلاش در جهت احقاق حقوق مدنی آنان است. در آغاز این کتاب می خوانید : زنده‌یاد احمد شاملو، با ترجمه‌هایش، لنگستون هیوز را به ایرانیان شناساند. او ترجمه‌ی خود از برخی از اشعار هیوز را، که با همراهی حسن فیاد انجام شده بود، در کتاب «هم‌چون کوچه‌ای بی‌انتها» منتشر کرد. سال‌ها بعد در سال 1383 برگردانِ من و دوست ارجمندم، یغما گلرویی از 27 شعر لنگستون هیوز، در  کتاب «جهان در بوسه‌های ما زاده‌ می‌شود» آمد. یغما گلرویی بود که پیشنهاد ترجمه‌ی مجموعه‌ای مفصل از اشعار هیوز را داد. قرار بود من ترجمه کنم و او بازسرایی.  کوتاهی کردم و این اتفاق سال‌ها به تعویق افتاد، تا روزی که دیگر امکان انتشار آثار یغما نبود و من با اجازه از او و به پیشنهاد مدیر فرهیخته‌ی موسسه‌ی انتشارات نگاه، جناب آقای علی‌رضا رییس‌دانایی، ترجمه‌ی این مجموعه را آغاز کردم. دوست عزیزم، آرش افشار، بازخوانی، ویرایش و مقابله‌ی ترجمه با متن اصلی را با دقت و وسواسی ستودنی به انجام رساند و بابک رییس‌دانایی گرامی با پیگیری و حمایت فراوان مراحل فنی و چاپ و نشر کتاب را مدیریت کرد. بی‌حمایت‌های این بزرگواران و صبوری خانواده‌ی عزیزم، مجموعه‌ی پیش‌رو هرگز به پایان نمی‌رسید. صمیمانه‌ترین سپاس‌هایم را تقدیمشان می‌کنم. گزیده ای از متن کتاب “شکسپیر در هارلم” سرودۀ “لنگستون هیوز”: بی‌تردید هر مترجمی در زمان ترجمه‌ی شعر به دوراهی انتخاب میان وفاداری به متن اصلی و شاعرانگی در ترجمه می‌رسد. گریزی از این دوراهی نیست و به نظر می‌رسد انتخاب شیوه‌ای میانه، بهترین انتخاب ممکن است. از این رو سعی کرده‌ام در هنگام ترجمه، تا جای ممکن به آن‌چه لنگستون هیوز سروده وفادار باشم و در بازسرایی فاصله‌ی زیادی از متن اصلی نگیرم یا برای شاعرانه‌تر شدن ترجمه، چیزی بر آن نیفزایم. گرچه انتقال فرم و ساختار شعر در ترجمه غیرممکن است، تلاشم این بوده که در ترجمه تا حد ممکن به فرم و ساختار شعرها نزدیک شوم. برای مثال اگر در شعر اصلی، فعل از نظر نحوی، در جایی متعارف از جمله قرار گرفته، در ترجمه‌ی فارسی نیز همین موضوع را رعایت کرده‌ام و اگر تغییری در نحو رخ داده سعی‌ام بر انجام کاری مشابه در نحو فارسی بوده است. گزیده ای از متن کتاب “شکسپیر در هارلم” سرودۀ “لنگستون هیوز”: با توجه به این‌که بسیاری از اشعار لنگستون هیوز، به دلیل نزدیکی به فرهنگ شهری سیاهان، به زبان محاوره سروده شده، تشخیص سطح زبان، که می‌تواند از زبان محاوره‌ی امروزی عموم مردم تا زبانِ آرگو با تعابیر و اصطلاحات مخفی متغیر باشد، از پیچیدگی‌های ترجمه‌ی آثار اوست. در این کتاب تلاش شده بیشترین میزان نزدیکی بین سطوح زبانی در اثر اصلی و ترجمه وجود داشته باشد. هم‌چنین تمام شعرهایی که پیش از این توسط زنده‌یاد احمد شاملو ترجمه شده بود، با احترام به این چهره‌ی بی‌تکرار ادبیات معاصر، در این مجموعه نیز ترجمه شده است. تردیدی ندارم که ترجمه‌‌ی پیش‌رو، از نظر شاعرانگی فرسنگ‌ها با ترجمه‌های شاملوی بزرگ فاصله دارد اما تلاش کرده‌ام این ترجمه‌ی مجدد دقیق‌تر‌ و وفادارتر به متن اصلی باشد. گزیده ای از متن کتاب “شکسپیر در هارلم” سرودۀ “لنگستون هیوز”: با توجه به تعداد اسامی خاصِ افراد و اماکن در اشعار هیوز، پانوشت‌هایی برای تعداد زیادی از اشعار درج شده، تمام این پانوشت‌ها توسط مترجم و با هدف بی‌نیاز کردن مخاطب از منابع دیگر در زمان مطالعه‌ی کتاب نوشته شده و منبع آن‌هادانشنامه‌های معتبر اینترنتی است. در نهایت باید گفته شود که کتاب پیش‌رو ترجمه‌ای است از The collected poems of Langston Hughes که در سال 1994 توسط موسسه انتشاراتی Knopf، ناشر همیشگی آثار هیوز در آمریکا منتشر شده. مجموعه‌ای که تمامی اشعار منتشر شده‌ی هیوز، شامل ۱۶ کتاب شعرش را در بر گرفته. تعداد اندکی از اشعار این کتاب، به دلایل مختلف از جمله وابستگی بیش از حد به موسیقی یا نمایشی بودن در ترجمه‌ی پیش‌رو نیامده است. نام مجموعه، «شکسپیر در هارلم» نیز از یکی از کتاب‌های لنگستون هیوز گرفته شده، نامی که به باور نگارنده، نزدیکی فراوانی با جهانِ شعری هیوز دارد. گاه‌شمار