فرهنگ | دانشنامۀ کارا

گزیده ای فرهنگ – دانشنامۀ کارا پنج جلدی اولين فرهنگ انگليسى ـ فارسى از نظر حجم حروفنگارى، نه صرفآ تعداد جلدهاست. در آغاز فرهنگ – دانشنامۀ کارا می خوانیم پيشگفتار سپاس بى‌كران خداوند سبحان را كه انسان را هم يكسان و همسان و هم گوناگون آفريد، و زبان را همچنين. و الطاف پيدا و پنهانش حتى كارفرما و كارساز اين كار كوچك شد. تا اين وظيفه فرهنگى به سامان و فرهنگ كارا به پايان آمد.Êسميوئل جانسون كه از بزرگترين فرهنگ‌نگاران زبان انگليسى است و چندان دانش و ادب داشت       كه او را «فرهنگستان يك نفره» ناميده بودند، در باب درشتى‌ها و دشوارى‌هاى فرهنگ‌نويسى، كه ارج و اجرش ناپيداست، قطعه‌اى معروف دارد كه ترجمه تقريبى منظومش از اين قرارست:كوشنده چو كار خود به پايان ببرد اميد به تحسين فراوان ببرد فرهنگ نگار آرزويش اين است كز سرزنش اهل نظر جان ببرد هم عدّه كم به اين سعادت برسند Êاز بس مقدمه / پيشگفتار فرهنگ‌ها / آثار مرجع را كم خوانده‌اند و كم خوانده‌ايم، به اين نتيجه رسيده‌ام كه هر چه كوتاهتر بنويسم. به ويژه آنكه ناشر آثار شادروان جعفر شهرى قول تجربى شيرينى از ايشان نقل كرد: مقدمه سخنى است كه هر چه كم باشد، باز هم زياد است، و هر چه زياد باشد، باز هم كم است. شش در مقدمه يكى از بهترين فرهنگ‌هاى دو زبانه امروز ديدم كه درباره «فرهنگ چيست» و «فرهنگ دو زبانه چيست» و اين گونه توضيح واضحات و تكرار مكررات بحث كرده بودند. و در همين راستا بايد گفت اگر سزاى گران‌فروش نخريدن است، سزاى درازنويس هم نخواندن است. آرى ظاهرآ وقت بسيار است، اما باطنآ فرصت كم است.Êاشاره‌اى كوتاه به تاريخ فرهنگ‌نگارى دو زبانه انگليسى ـ فارسى كه سابقه آن بيش از دو قرن است، ضرورت و بى‌شك فايده دارد.نخستين فرهنگ از اين گونه را جان ريچاردسون [2]  تأليف كرده است با اين عنوان : Dictionary, English-Persian/Arabic كه در سال‌هاى 1780 و 1810م ]و چه بسا بعد هم[ از سوى انتشارات آكسفورد به چاپ رسيده است، و در سالهاى اخير از سوى نشر روزنه ـ در ايران ـ تجديد چاپ شده است. در ايران، آغازگر اين كار دشوار شادروان سليمان حييم (1266 ـ 1348ش) است كه چند گونه فرهنگ انگليسى ـ فارسى و فارسى ـ انگليسى تأليف كرده است، كه نخستين آن‌ها در حدود 80 سال پيش انتشار يافته است. او فرهنگ‌هاى زبان‌هاى ديگر هم دارد. همه آيتى از دقت و درايت است، و چندان سنجيده و استوار است كه هنوز مرجعيت و فايده دارد. اين گونه آثار با گذشت زمان، كلاسيك مى‌شوند، نه كهنه. گهگاه كه معادلى ناياب را در آثار او بازمى‌يابم، شادمانه برمى‌گيرم و شكر مى‌كنم و در دل اين مصراع حافظ را در اشاره به او مى‌خوانم: ‘سليمان` با چنان حشمت نظرها بود با مورش. اوست كه نخستين بار معادل ‘روادارى` را در برابر tolerance آورده كه ما فرهنگ‌نگاران پس از او، مستقيم يا غير مستقيم از او برگرفته‌ايم. يا به جاى مراجعه كننده به فرهنگ و نظاير آن، معادل شيوا و زيباى ‘واژه جو` را عرضه داشته است.سپس روان شاد عباس آريان پور (1285 – 1363ش) در دهه 1340 فرهنگ‌هاى دو زبانه انگليسى به فارسى در 1، 2، و 5 جلد منتشر كرد. پس از او فرزندش دكتر منوچهر آريان پور كاشانى (متولد 1308) فرهنگ‌هاى دو زبانه‌اى با همكارى پدر خود يا مستقلا تأليف و طبع كرد كه مهمترين آنها فرهنگ پيشرو آريان پور (6 جلدى، با همكارى بهرام دلگشايى، 1377) بوده است.پس از آن به سه كار پيشرفته ديگر مى‌رسيم: فرهنگ‌هاى استادان دكتر على محمد حق‌شناس (با عنوان هزاره ، 2 جلدى و دو جلد در يك جلد)، دكتر محمد رضا باطنى (با عنوان  پويا ابتدا در يك و سپس دو جلد، و در حال حاضر هم اشتغال به گسترش و تصويرافزايى آنها دارد) و فرهنگ نشر نو (و در واقع ويراست‌هاى چندگانه آن) تأليف آقاى محمد رضا جعفرى. ايشان ابتكارى در كار هفت آورده‌اند. يعنى فرهنگ‌هايشان كه تجديد چاپهاى مكرر يافته، توأمآ انگليسى ـ انگليسى و انگليسى ـ فارسى است.فرهنگ‌هاى يك و دو جلدى ديگر هم انتشار يافته است و براى تفصيل بيشتر مراجعه فرماييد به كتاب ترجمه كاوى (نگاشته نگارنده اين سطور) كه بخشى از آن به فرهنگ نگارى دو زبانه در دو قرن اخير اختصاص دارد.فرهنگ تخصصى و موضوعى هم بسيار تأليف و طبع شده كه فرهنگ علوم انسانى ، تأليف دوست دانشمند ديرينم، استاد داريوش آشورى، برجسته‌ترين در زمينه خود، و مطلقآ يكى از برجسته‌ترين‌هاست. همچنين نگاه كنيد به: مقاله ‘فرهنگ‌ها “dictionaries” در دانشنامه ايرانيكا كه اطلاعات و آمار ارزنده‌اى دارد. ويژگى‌هاى فرهنگ ـ دانشنامه كارا اين اثر فرهنگ محض نيست، بلكه بيش از پانزده هزار مدخل دانشنامه‌اى / دايرة‌المعارفى دارد كه عمدتآ مبتنى بر ويراست يك جلدى دانشنامه بريتانيكا است. (همچنين از دانشنامه‌هاى ديگر مانند دايرة‌المعارف فارسى ــ به سرپرستى دكتر غلامحسي