مردان هنگام پیری می گریند

کتاب مردان هنگام پیری می‌گریند نوشتۀ ژان لوک سگل ترجمۀ بهمن یغمایی و ستاره یغمایی گزیده‌ای از متن کتاب پیشگفتار سال 1961 است. آلبرت 53‏ساله است، در طبیعت سکنی دارد. در مزرعه‌ای به دنیا آمده که وابسته به دهکده‌ای است با 73 نفر جمعیت. شب‌ها برای تأمین مخارج زندگی‌اش در کارخانۀ میشلن در کلرمون فران با شرایطی سخت کار می‌کند. 22 سال است با سوزان ازدواج کرده و دو پسر دارد. نمی‌تواند با هانری، پسر بزرگ‏ترش که در الجزایر می‌جنگد، ارتباطی عاطفی برقرار کند. با دومین فرزندش ژیل، 11ساله و علاقه‏مند به ادبیات، نزدیک‏تر است. آلبرت خودش در زمان جنگ جهانی دوم سرباز بوده و پنج سال را در اسارت آلمان‌ها گذرانده است. پس از بازگشت هرگز دربارۀ جنگ صحبتی نمی‌کند. کتاب سرشار از هیجان و احساسات انسانی است. جامعۀ پس از جنگ در حال تغییر است و به طرف مدرنیت مصرفی پیش می‌رود؛ مدرنیته‌ای که با روحیۀ آلبرت سازگاری ندارد، درحالی‏که سوزان همسرش با تخیلات خود در آرزوی چنین جامعه‌ای است. آلبرت در تضاد با آن می‌گوید نمی‌خواهم از این زندگی لذت ببرم، اهل این نوع زندگی نیستم. من از زمان دیگری هستم، گسست با گذشته؟ مادر آلبرت که با آنها زندگی می‌کند پیرزنی است کهنسال که دچار آلزایمر شده است. کتاب لبریز از نوستالژیِ زیبایی است که شدیداً اثرگذار است. نویسنده به‏خوبی توانسته است با نوشته‌ای تلخ و بی‏پیرایه سادگیِ شاعرانۀ تراژدیِ زندگیِ مردی را که بار سنگینی از جبهۀ جنگ را با خود حمل می‌کند، به تصویر بکشد؛ جنگی که علاوه بر میدان‌های نبرد، جان‌ها و امیدها را در زندگیِ تازه هم نابود می‌کند. درواقع این کتاب کیفرخواستی است محکم در برابر جنگ، در برابر همۀ تاریخی که پنهان شده، در برابر همۀ پستی‌ها و بزدلی‌های مردان سیاسی. نوشته‌ای است تند، تلخ، تکان‏دهنده برای سروسامان دادن به حقیقت. زیرا رمان‏نویس‌ها، و نه سیاستمداران و تاریخ‏نویس‌ها، دروغ را احساس می‌کنند و آن را بیرون می‌کشند. نویسنده دربارۀ بازماندگان جنگ‌ها می‌گوید که قربانیان اصلی فقط کسانی نیستند که در میدان‌های نبرد کشته می‌شوند، بلکه بازماندگانی‏اند که چون قهرمان نمرده‏اند و گاهی شرمساری سربازان شکست‏خورده را هم با خود حمل می‌کنند. او می‌پرسد چرا کسانی که از جنگ برگشته‏اند تا این حد دچار غم و اندوه شده‏اند؟ و می‌افزاید خاموشی و سکوت تاریخ از گلوله‌های دشمن کشنده‏تر است. او از اشک‌هایی می‌گوید که هنوز روی گونه‌های مردانی جاری است که مدت‌هاست از جنگ برگشته‏اند و در خلوت شب به میدان نبرد و به آنهایی می‌اندیشند که حتی فرصت گفتن خداحافظی را نداشته‏اند. او از سربازانی یاد می‌کند که در آسایشگاه‌ها لنگ‏لنگان با چوب زیر بغل، خود را می‌کِشند. کتاب علاوه بر علل شکست فرانسه در جنگ جهانی دوم، با آن‌همه استحکاماتی که در خط ماژینو در برابر ارتش آلمان نازی ایجاد کرده بود، به فجایع جنگ‌های اول و دوم نیز اشاره می‌کند، دو جنگی که در آن حدود 85میلیون نفر نظامی و غیرنظامی، پیر و جوان و کودک کشته و شهرها به تلی از خاک و سنگ تبدیل شدند. آلبرت، شخصیت اصلی رمان که خود در جنگ دوم در خط ماژینو شاهد تسلیم ارتش فرانسه بوده است، تصمیم می‌گیرد با فداکاری بزرگ خود، فرزندش را از جنگ کثیفی که در الجزایر جریان دارد بازگرداند و نگذارد کشته شود. او اعتقاد دارد دیگر نباید فرزندانمان را به کشتارگاه‌ها بفرستیم. ژاک لوک سِگل، نویسندۀ این کتاب که جایزۀ بزرگ آرتی‏ال و جایزۀ اکتاو میربو را برای این رمان دریافت کرده است، خود در نزدیکی «کلرمون فران»، محل واقعه، به دنیا آمده است. او نویسنده، سناریونویسِ تئاتر، تلویزیون، سینما و نمایشنامه‏نویس است. پدربزرگش که در جنگ جهانی اول در سال 1914 در جبهه‌ها سرباز و نیز کارگر کارخانۀ میشلن بوده، به همراه مادربزرگش که او نیز کارگر همان کارخانه بوده است، سرپرستی‌اش را به عهده داشته و از نظر فکری هم تغذیه‌اش کرده‏اند. کتاب در نهایت، با خطابه‌ای تکان‏دهنده دربارۀ حقیقت خط ماژینو، دروغ سیاستمداران و دروغ تاریخ که ژیل، پسر آلبرت، پس از گذشت پنجاه سال از ماجرای پدرش، در دانشگاه ایراد می‌کند، به پایان می‌رسد. این کتاب علاوه بر مسائل تاریخی، لبریز از مسائل دیگر اجتماعی و روان‏شناختی است که ماهرانه‏ ارائه شده است؛ کتابی است که با ما از گذشته حرف می‌زند، از حال می‌گوید و به فکر کردن به آینده وامی‌داردمان. مجلۀ معتبر اکسپرس پاریس در تفسیر و اظهارنظر خود از این کتاب با تیتر «زمزمه‌ای از یک تراژدی» یاد می‌کند. امروز مجبور شدم به سربازی شلیک کنم که وقتی روی زمین افتاد، اسم زنش را صدا می‌کرد؛ ماریا… ماریا و بعد جلوی چشمان من مرد. به گردنش آویزی بود که عکس عروسی خودش و دخترِ کم‏سنی در آن بود. حدس زدم ماریاست. از خودم بدم آمد. من معمولاً پای