اهریمنان نئولیبرالیسم (در باب الهیات سیاسی سرمایه متاخر)

کتاب اهریمنان نئولیبرالیسم:در باب الهیات سیاسی سرمایۀ متاخر نوشتۀ آدام کاتسو به ترجمه هومن کاسبی گزیده‌ای از متن کتاب مقدمه هرگونه نقد آکادمیک به نئولیبرالیسم خاطره‏ای اذعان‏نشده است. ما اصحاب دانشگاه گره‏گاهی حیاتی را در نظام نئولیبرال اشغال می‏کنیم. نهادهای ما در بنیان داعیۀ نئولیبرالیسم برای شایسته‏سالاری قرار دارند، تا آنجا که وظیفۀ ما عبارت است از تشخیص و تأیید لیاقت و شایستگی که به قدرتمندترین و مطلوب‏ترین مشاغل منجر می‏شود. درعین‏حال، کالج‏ها و دانشگاه‏ها به تقدیر تمام نعمات عمومی تحت نظم نئولیبرال دچار شده‏اند. بنابراین ما باید «کار بیشتر با هزینۀ کمتر» را پیش ببریم تا در عین اینکه تقاضاهای هرچه بیشتری را برآورده می‏کنیم، هزینه‏ها را کاهش دهیم. نیروی کار آکادمیک با افزایش تزلزل کاری و کاهش دستمزدها روبه‌روست، حتی بااینکه از آن خواسته می‏شود تعداد دانشجویان بیشتری از هر زمان دیگر در تاریخ بشر را بیاموزد و بسنجد؛ و برای اثبات اینکه اوضاع ما بسیار بهتر از هر زمان دیگری است، به کمک نظام‏های سنجش دستاوردمحور [1] که به‏تازگی تدوین شده‏اند، این کار را پیش ببرد. به سخن کوتاه، ما اصحاب دانشگاه تناقضات نئولیبرالیسم را هر روز جامۀ عمل می‏پوشانیم. تحقیق حاضر همچنین به معنایی مشخص‏تر، حدیث نفس است. این تحقیق تلاش برای اندیشیدن به سه فاجعۀ بزرگ است که به آگاهی سیاسی من شکل داده‏اند؛ جنگ عراق، بحران مالی جهانی و انتصاب ترامپ به‏ ریاست‏جمهوری ایالات‏متحده که با هم بخشی از پدیدار فراگیر واحدی است. همان‏طور که در فصل اول کتاب می‌آید، این کار به‏ندرت انجام شده است: افتضاح بوش غالب‏اوقات اپیزودی منزوی و استثنایی فرض می‌شود درون قوس تاریخی گسترده‏تر نئولیبرالیسم؛ درحالی‏که ترامپ و ارتجاع‏های راست‏گرای مشابه در دیگر کشورها به‏گستردگی رستاخیز عناصر اجتماعی و سیاسی‏‏ای نمایش داده می‏شوند که به‌رغم بیگانه بودن با منطق نئولیبرال، بدون هیچ‏گونه توضیحی پابرجا مانده‏اند. به دلایلی که طی استدلال من روشن خواهند شد، چنین تفاسیری را کافی و رضایت‏بخش نمی‏دانم. بر این اساس، درصدد پروراندن قرائتی کل‏گرایانه‏تر از دوران نئولیبرال برآمده‏ام که انحرافات راست‏گرای آشکار را چون ویژگی‏ لاینفکی از این دوران، خوانا و مفهوم می‏سازد؛ نه به‏جامانده‏ای توضیح‏ناپذیر از دوران پیشین. بااین‏حال، این مطالعه خود واکنشی صرف به رخدادهای سیاسی اخیر نیست؛ بلکه بر مفاهیم و مضامین کتاب قبلی من، شاهزادۀ این جهان ، مبتنی است. ( [i] ) در آنجا، من تبارشناسی تمثال شیطان را برعهده گرفتم و قصد داشتم از میراث او در دنیای مدرن پرده بردارم. استدلال کردم که شیطان باید توأمان به‏مثابه تمثالی الهیاتی و سیاسی درک شود که نقشی دائماً در حال تغییر اما پیوسته سرنوشت‏ساز در استراتژی‏هایی ایفا می‏کند که متألهین مسیحی تأثیرگذار برای مشروعیت بخشیدن به نظم اجتماعی مسیحیان در دوران مربوطۀ خود به کار گرفته‏اند. در اواخر دورۀ قرون‏وسطا، شیطان به سپر بلایی ضروری تبدیل شده بود که به خداوند اجازه می‏داد از مسئولیت‏پذیری مستقیم شر شانه خالی کند و درعین‏حال به خداوند فرصتی می‏داد تا با غلبۀ خیر بر شر، به شکوه و جلال خود برافزاید. آنچه برای این استراتژی بسیار اهمیت داشت این انگاره بود که شیطان آزادانه تصمیم گرفت علیه خدا سر به عصیان بردارد. این ادعا نقش بنیان پارادایمی اخلاقی را ایفا می‏کرد که آزادی در آن به‏جای اینکه پایه و اساس کرامت مخلوقانه یا هم‏نشینی با خداوند باشد، منحصراً سازوکاری برای ایجاد تقصیرکاری تصور می‏شود. من این شکل از دام اخلاقی را «اهریمن‏انگاری» توصیف کردم؛ با تشخیص این واقعیت که همان وسیله‏ای است که خداوند از آن طریق اهریمنان را درون نظام الهیاتی خلق می‏کند. و استدلال کردم که مدرنیته این انگارۀ اهریمن‏انگار از آزادی به‏مثابۀ تقصیرکاری را به ارث برده و آن را در بنیان استراتژی‏های مشروعیت‌بخشی خویشتن قرار داده است. با توجه به تمرکز من بر خاستگاه و تاریخ تمثال شیطان در اندیشۀ پیشامدرن، ادعاهای من دربارۀ مدرنیته در سطح بسیار بالایی از عمومیت عمل می‏کردند. این کتاب بازنمود تلاش برای فراهم کردن پشتوانۀ مفصل‏تری برای قرائت من از میراث شیطان، از طریق مطالعۀ متمرکز یک پارادایم خاص از حکمرانی سکولار مدرن یعنی نئولیبرالیسم است که آن را در قالب پارادایمی مطرح کردم که استراتژی دام اخلاقی که اهریمن‏انگاری می‏نامم، در آن به منتهای درجه سوق داده شده است. نئولیبرالیسم از همۀ ما اهریمنانی می‏سازد و ما را با انتخاب‏هایی اجباری مواجه می‏کند که نقش آنها انداختن تقصیر مشکلات اجتماعی به گردن تصمیم‏گیری ظاهراً ضعیف افراد است. این استراتژی تلاش می‏کند پیشاپیش با این ادعا که وضعیت کنونی همان چیزی است که همگی جم