اسفار سرگردانی

رمان اسفار سرگردانی نیز که مهم‌ترین شاهکار جبار غریب به شمار می‌آید، مانند بسیاری از رمان‌های او به سبک رئالیسم جادویی نوشته شده و اشاره‌هایی به اسطوره‌ها و افسانه‌های کهن خاورزمین و به‌ویژه کردستان دارد. رمان به شکل انجیل‌ها به چهار کتاب تقسیم شده که هر کتاب خود شامل چندین فصل است. رمان دارای روایتی کمابیش آشفته و پیچیده است که در آن خاطره‌ها و فلش‌بک‌ها و حال و گذشته پشت سر هم می‌آیند و اگر خواننده هوشیار نباشد، رشته‌ی روایت از دستش خارج می‌شود و در میان داستان سردرگم می‌شود. روایت از اواخر داستان شروع می‌شود و سپس با روایت راوی‌ها و دفتر یادداشت‌های زنی که با عنوان «مادر یعقوب» از او نام برده می‌شود، به گذشته برمی‌گردد. مضمون اصلی رمان، کشتار و نسل‌کشی ارمنی‌ها به دست ترکان جوان عثمانی است که در خلال جنگ جهانی اول و در جریان پاکسازی‌های قومی و نژادی و مذهبی (در فاصله‌ی سال‌های 1915 تا 1917 که سال‌های پایانی امپراتوی عثمانی است) اتفاق افتاد. در این جنایت هولناک بین هفتصدهزار تا یک‌ونیم‌میلیون ارمنی جان خود را از دست دادند و تعدادی هم به کشورهای دیگر آواره شدند. حوادث رمان در فاصله‌ی زمانی سال 1915 تا زمان نگارش رمان یعنی 2008 اتفاق می‌افتد. مکان وقوع داستان، بخش‌هایی از شرق و غرب (کردستان، ترکیه، فنلاند، آمریکا و...) را دربر می‌گیرد. شخصیت‌هایی با ملیت‌های مختلف (کرد، ارمنی، ترک، ایرانی، فنلاندی، کره‌ای، آمریکایی و...) و نیز با ادیان و مذاهب متفاوت (مسلمان، مسیحی، یهودی و...) در رمان حضور دارند. شخصیت‌پردازی رمان بسیار استادانه است.