سرگذشت اجتماعی خزینه در ایران

کتاب «سرگذشت اجتماعی خزینه در ایران» روایت مقاومت‌های مردمی در مقابله با دوش و شکل‌گیری مطالبه‌ی اجتماعی «خواست خزینه» است و توضیح می‌دهد که «جنبش خزینه» چطور و در پی هم‌آیندی کدام نیروهای اجتماعی شکل گرفت. پیامد تغییر در ساختار حمام تنها تغییری ساده در آداب مأنوس شست‌وشو نبود، که البته آن هم در جای خودش حائز اهمیت است. حمام عمومی قرن‌ها بخشی مهم از زندگی روزمره و حیات اجتماعی مردم بوده است؛ مکانی برای گرد هم آمدن، تفریحات دسته‌جمعی، مذاکرات و کسب‌وکار، قهر و آشتی، دوستی و دشمنی، جادوجمبل و خرافات. حمام عمومی فصلی جدایی‌ناپذیر از آیین‌ها و رسوم رایج زندگی مردم بود. تغییر ساختار حمام و جایگزین کردن خزینه با دوش، در اصل، حمام عمومی را به حمام انفرادی (نمره) بدل می‌کرد؛ تغییری که پیامدش تمام آن بخش زیست اجتماعی را که در عمومیت آن فضای مه‌آلود رقم می‌خورد، می‌شست و از مدار زندگی می‌زدود. اما در کنار این قبیل علل و عوامل و دلایل نهان و آشکار، یکی از بارزترین علل مخالفت با دوش آن بود که با فنای خزینه، امکان به‌جای آوردن فریضه ی غسل ارتماسی نیز، که تنها با فرورفتن یکباره‌ی تمام بدن در آب کر صحت می‌یافت، به یغما می‌رفت.