مارا/ساد

مارا/ساد اثر پیتر وایس ترجمه‌ی عرفان ناظر نمایشنامه‌ی «مارا/ساد» با عنوان فرعی «اجرای نمایش تعقیب و قتل ژان پُل مارا توسط گروه بازیگری آسایشگاه شارنتون با هدایت جناب آقای دُ ساد» از مهم‌ترین نمایشنامه‌های سیاسی‌تاریخی در قرن بیستم است و رویکردی روان‌کاوانه و سیاسی به انقلاب فرانسه –‌تاریخ مشترک اروپاییان- دارد. درباره‌ی نویسنده: پتر وایس نمایش‌نامه‌نویس، رمان‌نویس، نقاش و فیلم‌ساز تجربی سوئدی، زاده‌ی سال 1916 در آلمان است. نخستین نمایش‌نامه‌ی او که برایش شهرت جهانی به ارمغان آورد، «مارا/ساد» بود که سال ۱۹۶۴ نوشته بود. از دیگر نمایشنامه‌های او می‌توان به «استنطاق»، «ترانه‌ی دلقک لوسی‌تانیایی» و …. اشاره کرد. او به‌عنوان مترجم نمایشنامه‌های استریندبرگ هم شناخته می‌شود. درباره‌ی کتاب: مارا/ساد می‌تواند نمونه‌ی پرمناقشه‌ای از رویکرد نمایشنامه‌نویس به تاریخ باشد و نشان دهد که چگونه می‌توان با مفاهیمِ متضاد و متعارض، بدن‌های شکاف‌خورده، ایده‌های ازدست‌رفته یا تحقق‌نیافته، انسان‌های محروم از خویشتن و حوزه‌ی عمومی، تاریخ را در درام روایت کرد و برساختی دیگر از آن ارائه داد. امیدوارم خواننده نه‌تنها بر وجوه زیباشناسی بلکه بر وجوه تاریخی و سیاسی نمایشنامه نیز بنگرد و در آن‌ها اشارتی برای اندیشیدن به «تاریـخ خود» بیابد، در تاریخـی که اکنون ایسـتاده‌ایم و افقی را جسـت‌وجو می‌کنیم، افـقی که بی‌نگاه به آنچه در تاریـخ رخ‌داده رخ نمی‌دهـد. این نمایشنامه از زبان اصلی، یعنی زبان آلمانی، برگردانده شده و توسط انتشارات سوهرکامپ در سال 2004 به چاپ رسیده است. اهمیت انتخاب این نسخه از نمایشنامه برای برگرداندن را می‌توان بر دو علت بنا نهاد: نخست آنکه متن توسط ناشر آلمانی، براساس آخرین چاپی که در سال 1965 زیر نظر پیتر وایس انجام شد، تصحیح و پالوده، ویراستاری و برّی از اغلاط املایی شده است و دیگر آنکه به‌دلیل اهمیت تاریخی‌اش، با تشریحات و توضیحاتی همراه شده، که به فهم و ایضاح پشتوانه‌ی تاریخی متن یاری می‌رساند؛ همچنین، چنان‌که ناشر آلمانی نیز ذکر کرده است، این نسخه می‌تواند برای دانشجویان و محققان تئاتر راهگشا و آموزنده باشد؛ راهگشاست از این بابت که الگویی از تئاتر سیاسی ـ مستند را ارائه می‌کند که می‌توان با تدقیق در و اتکا به آن ـ فارغ از شعارها و تقلیل تئاتر سیاسی به سخن‌پراکنی‌های سیاسی ـ نسبت تئاتر، سیاست و تاریخ را مورد مداقه قرار داد. آنچه در «مارا/ساد» انتظار شما را می‌کشد: این کتاب از سه بخش تشکیل‌شده است. بخش نخست نمایشنامه است. بخش دوم، تحت عنوان پیوست، شامل توضیح پیتر وایس است درباره‌ی نمایشنامه، با عنوان: درباره‌ی پس‌زمینه‌ی تاریخی نمایشنامه‌ی ما. در بخش سوم، مقاله‌ای از دکتر آرنت بایزه وجود دارد که به تحلیل و تفسیر مارا/ساد می‌پردازد. پایان این بخش همراه است با توضیحات و تشریحاتی که شخصیت‌ها و نکات مهم متن را برای خواننده از ابهاماتِ احتمالیْ خارج می‌سازد. موارد مذکور براساس ساختار متن آلمانی کتاب هستند. در بخشی از نمایشنامه‌ی «مارا/ساد» می‌خوانیم: کولمیه       ….رأی ما بر این است که بیمارانِ این تیمارستان امروزه «سختی نکشند زیر خشونت و شکنجه» بلکه باید درزمینه‌ی آموزش و هنر فعالیت کنند و درنتیجه اصول ما را با دل‌وجان تأیید کنند اصولی که در منشور آزادیِ حقوقِ بشر طرح افکندیم یک‌بار تا ابد اجازه می‌دهیم که با هدایت جناب آقای آلفونس دُ ساد این نمایش را در حمام ما اجرا کنند حمامی با تجهیزات فنی برای تیمارِ تن