فرهنگ مدارا

گزیده‌ای از کتاب فرهنگ مدارا : فرهنگ مدارا نوشته حافظ موسوی تا جایی که من اطلاع دارم، شعر فروغ فرخزاد در خیلی از کشورهای دنیا طرفدار دارد. اما یکی از دلایل محبوبیت فوق‌العاده‌ی فروغ در کشور‌های همسایه، ازجمله در کردستان عراق می‌تواند این باشد که آن‌ها در حال رو به رو شدن با همان تجربه‌ای هستند که مردم ما نیم قرن پیش آن را از سر گذرانده‌اند؛ تجربه‌ی رو در رو شدن با دیوار سرسخت سنت. در شروع کتاب فرهنگ مدارا می‌خوانیم: فهرست مقالات پیشگفتار 9 تساهل در شعر و اندیشه‌ی حافظ 11 فرهنگ مدارا 17 ما هنوز با او سر صحبت را باز نکرده‌ایم 35 صادق هدایت و مسئله‌ی هویت ایرانی 43 میراث ادبی انقلاب مشروطه 50 داستانی هنوز پابرجا 56 تأثیر انقلاب اکتبر بر شعر و ادبیات ایران 66 کارنامه‌ی روشنفکری ایران در سه حرکت 91 روشنفکران ادبی ِ سه دهه‌ی اخیر پدران و پسران 99 یک موقعیت و دو رویکرد 106 عروسک ِ گم شده 112 نطفه کجای جنین است؟ 120 جهان خصوصی هنرمند چگونه ساخته می‌شود 128 رد پای شعر در هنرهای دیگر 135 هساشعر 139 پرسه‌ای در «پرسه‌ی خیال» شیون فومنی 143 مادران کبوتر می‌شوند 146 مقاومت ادبیات 150 فرهنگ مدارا : حافظ موسوی نقد بدون مطبوعات آزاد و مستقل امکان‌پذیر نیست 154 جای خالی نشریات ادبی جریان ساز و تأثیر گذار 159 در یک اثر خلاقه، نشر چه نقشی می‌تواند داشته باشد؟ 164 روزی که برف سرخ ببارد از آسمان 167 چرا ادبیات ما جهانی نیست؟ 173 دولت آبادی و موقعیت بین المللی ادبیات ایران 177 گلشیری و رئالیسم 180 علی اشرف درویشیان 187 فروغ در کردستان عراق 191 در ستایش سیمین و قرن او 194 چرا سپانلو کم خوانده می‌شود؟ 197 عمران صلاحی معدل روح و روان جمعی ما بود 200 تصویری از او به بر گشاده (نیما یوشیج) 204 احمد پوری عاشق شعر است 210 از موج ناب تا ری‌را 214 عباس صفاری 216 راه رفتن روی لبه‌ی مرگ 219 منصور کوشان 223 عباس مخبر؛ مترجم سویه‌های روشن کلمات 225 علیرضا اسپهبد، نقاش رنگ‌های شورشی 228 فکر کردن با رنگ‌ها 231 چند گفتار پراکنده درباره‌ی محمود استاد محمد… 236 دیوان تئاترال، عاشقانه‌ای در ستایش زندگی 243 شجریان؛ صدایی که نزدیک‌ترین رابطه را با عواطف جمعی ما دارد 248 سایه‌ی جنگ 250 بار دیگر فیدل 253 چاره‌ای جز اندیشیدن و تولید فکر نداریم 256 باید به سایه سار بیایی 271 در سایه روشن 274 پیشگفتار مقالات و یاداشت‌هایی که در این کتاب گرد آمده است چیزهایی است که من در دو دهه‌ی اخیر در باب ادبیات و فرهنگ نوشته‌ام. این‌ها البته سوای مطالبی است که نگارنده مشخصا درباره‌ی شعر و نقد شعر نوشته است و بخشی از آن در کتاب پانوشت‌ها (انتشارات آهنگ دیگر، 1389) به چاپ رسیده و بخش دیگری آماده‌ی چاپ است و امیدوارم امکان چاپ آن فراهم گردد. مقالات و یادداشت‌های این کتاب بجز یکی دو مورد، مطالبی است که به سفارش مطبوعات نوشته شده و از این رو تنوع یا پراکندگی موضوعات آن ناگزیر بوده است. البته در تنظیم و تدوین این کتاب کوشش شده است چینش مطالب بدون رعایت تاریخ نگارش، تا جای ممکن براساس موضوع صورت پذیرد. بجز مقاله‌ی “فرهنگ مدارا” بقیه‌ی مقالات و یادداشت‌ها پیش از این در مطبوعات داخل کشور به چاپ رسیده است. ذیل هر مطلب تا جایی که مقدور بوده، مشخصات نشریه‌ای که آن را منتشر کرده است ذکرشده؛ اما از آنجا که آرشیو منظمی از نشریاتی که با آن‌ها همکاری داشته‌ام در اختیار ندارم و اغلب مطالب را از روی نسخه‌ی دست نویس خودم بازنویسی کرده‌ام، در نتیجه نتوانستم این قاعده را در مورد تمام مقالات و یادداشت‌ها رعایت کنم. علاوه بر این به علت کامل نبودن آرشیو دست نوشته‌هایم، تعدادی از مقالات و یادداشت‌هایی را که برای روزنامه‌ها و مجلات نوشته بودم نتوانستم پیدا کنم؛ ازجمله مقاله‌ای که درباره‌ی شعر و شخصیت دکتر ضیاء موحد نوشته بودم و در یکی از روزنامه چاپ شده بود و جایش در این کتاب خالی است. فرهنگ مدارا : حافظ موسوی در بازنویسی و ویرایش نهایی مقالات و یادداشت‌های این کتاب کوشش کرده‌ام علاوه بر پاکیزه‌تر کردن زبان و نثر آن‌ها (تا جایی که از عهده‌ام بر می‌آمد)، برخی جملات تکراری را حذف یا برای رفع ابهام‌هایی که در نسخه‌ی اولیه وجود داشت، جملاتی را اضافه، یا حتی بخش‌هایی را بازنویسی کنم. با این همه با توجه به این که این مطالب در طول بیش از بیست سال نوشته شده و در طول این بیست سال، نحوه‌ی نگرش من به ادبیات، فرهنگ، سیاست و غیره طبیعتاً تحولاتی را از سر گذرانده و به طریق اولی در شیوه‌ی نگارش من هم تغییراتی ایجاد شده، امیدوارم یکدست نبودن و عدم انسجام کافی این کتاب چندان نباشد که خواننده را بیازارد. در اینجا لازم می‌دانم یادآوری کنم که من در طول سالیان گذشته هرگز به طور جدی به چاپ این مقالات به صورت کتاب فکر نکرده بودم؛ هم به ای