کودتا (۱۳۳۲،سازمان سیا و ریشه های روابط ایران و ایالات متحده در عصر جدید)

کتاب «کودتا» اثر یرواند آبراهامیان، پژوهشی تاریخ‌نگارانه درباره‌ی مجموعه‌رویدادهایی است که به سقوط دولت دکتر محمد مصدق در مرداد 1332 انجامید. نویسنده تلاش می‌کند با اتکا به اسناد منتشرشده از دولت‌های آمریکا و بریتانیا، گزارش‌های سازمان‌های اطلاعاتی، خاطرات سیاست‌مداران و منابع تاریخی، تصویری منسجم از زمینه‌ها، روند و پیامدهای این واقعه ارائه دهد. آبراهامیان در کتاب خود ابتدا فضای سیاسی ـ اجتماعی ایران پس از جنگ جهانی دوم را شرح می‌دهد؛ دورانی که در آن تنش میان دولت، مجلس، دربار، شرکت نفت ایران و انگلیس و نیروهای اجتماعی گوناگون افزایش یافته بود. سپس به مسئله‌ی ملی شدن صنعت نفت و تلاش دولت مصدق برای کنترل منابع نفتی ایران می‌پردازد؛ موضوعی که در روایت او، در روابط ایران با دولت بریتانیا و ایالات متحده نقش کلیدی داشته است. بخش عمده‌ای از کتاب به بررسی اسناد و برنامه‌ریزی‌هایی اختصاص دارد که به عملیات مشترک سازمان سیا و MI6 برای برکناری دولت وقت منجر شد. در این روایت، ساختار تصمیم‌گیری، شیوه‌ی اجرای عملیات، همکاری برخی گروه‌ها و میزان نقش دولت‌های خارجی بر اساس متون تاریخی مورد بحث قرار می‌گیرد؛ بدون ارائه‌ی موضع‌گیری، بلکه با تمرکز بر بازسازی وقایع. در بخش پایانی، آبراهامیان پیامدهای پس از این رویداد را از زاویه‌ی تاریخ معاصر دنبال می‌کند: تغییرات در ساختار سیاسی ایران، روابط ایران و غرب، و اثراتی که به‌شکل بلندمدت در صحنه‌ی سیاست و جامعه باقی ماند. «کودتا» اثری پژوهشی است که هدف اصلی آن «بازخوانی اسناد، تحلیل روند تاریخی و روشن‌کردن لایه‌های مختلف یک واقعه‌ی مهم سیاسی در تاریخ معاصر ایران» است. این کتاب برای خوانندگانی که به تاریخ‌نگاری و مطالعه‌ی منابع مستند علاقه‌مند هستند جذابیت ویژه‌ای دارد.