کَرَتَکَه و دَمَنَکَه (کلیله و دمنه یا پنچاتنترا ) مجموعهای داستانی به زبان سنسکریت است که تاریخ نوشتهشدن آن را از حدود 300م تا یکی دو قرن بعدتر تخمین زدهاند. هیچ کتابی در ادبیات هندی نیست که به اندازهی کرتکه و دمنکه از قدیمالایام به زبانهای مختلف ترجمه شده باشد. این کتاب از طریق ترجمههای مختلف آن در ادبیات جهان تأثیر شگرفی داشته است. منشأ یا نظیرهی کتاب با نامهای پنچاتنترا (تنتره)، پنچاکیانه ـ به معنی پنج… ادامهی معرفی
ارسال به همهی ایرانبا پست پیشتاز، تحویل حدود یکشنبه ۱ آذر تا پنجشنبه ۵ آذر. کد رهگیری را پیامک میکنیم.
باکیفیتترین نسخه کتابنو و سالم، از خود ناشر، با قیمت پشت جلد همین امروز.
۱۴ روز فرصت مرجوعیآسیبدیده، بدچاپ یا اشتباه رسید؟ از «سفارشهای من» پس بده، پولت برمیگردد.
بزرگترین فروشگاه کتاب ایران۱۳۶٬۵۲۴ عنوان از ۲٬۰۹۶ ناشر
۱۳۶٬۵۲۴ عنوان کتاب از ۲٬۰۹۶ ناشر، قیمت و موجودی هر روز سنجیده میشود.
معرفی کتاب
کَرَتَکَه و دَمَنَکَه (کلیله و دمنه یا پنچاتنترا ) مجموعهای داستانی به زبان سنسکریت است که تاریخ نوشتهشدن آن را از حدود 300م تا یکی دو قرن بعدتر تخمین زدهاند. هیچ کتابی در ادبیات هندی نیست که به اندازهی کرتکه و دمنکه از قدیمالایام به زبانهای مختلف ترجمه شده باشد. این کتاب از طریق ترجمههای مختلف آن در ادبیات جهان تأثیر شگرفی داشته است. منشأ یا نظیرهی کتاب با نامهای پنچاتنترا (تنتره)، پنچاکیانه ـ به معنی پنج دفتر، پنج فصل، پنج باب یا پنج داستان ـ کلیله و دمنه، و داستان های بیدپای نیز چاپ شده و در دسترس است.
کرتکه و دمنکه در ادبیات سنسکریت هم کتاب راهنما یا رسالهی تعلیمی و هم رساله و مجموعهای داستانی با ابعاد سیاسی خوانده شده است. پس این اثر هم از ادبیات داستانی و هم از سنت سیاسی هند مایه گرفته و دامنهی اثرگذاریاش محدود به شبهقاره نمانده و تأثیرش در جغرافیای ادب و اندیشهی فارسی نیز محسوس است. به طوری که به باور محققان بسیاری کرتکه و دمنکه کتابی سراسر حکمت است که هم فسلفه و عرفان ایرانی و هم گروهی از متون نظم و نثر فارسی متأثر و گاه مقلد آموزههای این کتاب بودهاند.
محتوای کرتکه و دمنکه اندرزهای سیاسی ـ اجتماعی است که در قالب داستانهای حیوانات بیان میشود. اصل کتاب به زبان سنسکریت (زبان علم و ادب شبهقاره) بوده اما کمکم روایات دیگری به زبانهای مختلف یا به ترجمه و بازنویسی، از اصل سنسکریت منشعب شده بودند. این کتاب در پنج باب (تنتره) نوشته شده که از نظر حجم و اهمیت با هم متفاوتاند. هر باب داستانهایی را در بر میگیرد که بیشتر به شیوهی داستاندرداستان بیان شدهاند.
بیشتر شخصیتهای کتاب حیواناتاند که نماد گونههای طبقاتی و اجتماعی مختلف هند باستاناند و داستانهایشان تنها جنبهی سرگرمی ندارند. به باور هرتل، اجرتن و گروهی از پژوهشگران، کرتکه و دمنکه واجد بینشی ماکیاولیگونه و مبتنی بر فایدهگرایی صرفاً سیاسی است و میآموزاند که موفقیت در رویاروییهای سیاسی منوط به فریبدادن دشمن است. البته در ترجمهی پهلوی متن، این موضع بهنسبتغیراخلاقی کتاب با مطالبی که در زندگینامهی برزویهی طبیب آمده و نیز داستانهای افزودهی ابنمقفع کمی تعدیل شده است. معروفترین و تأثیرگذارترین ترجمهی کرتکه و دمنکه ترجمهای است که در عهد خسرو اول انوشیروان (579-531م) به اهتمام برزویهی طبیب، از سنسکریت به پهلوی صورت گرفت.
گذشته از هویت مولف کتاب و عنوان آن، تاریخ تألیف کتاب نیز بهدرستی معلوم نیست. در کتابهایی از ایندست دو ویژگی درخور توجهاند: نخست، اعتبار و جایگاه متن اصلی؛ و دیگر، ویژگیهای زبانی آن. در توضیح این دو ویژگی میتوان گفت، کتاب سراسرحکمت کرتکه و دمنکه به زبان و خطّ سنسکریت در هندوستان امروز نسخهها و نظیرههایی سیزدهگانه و شناختهشدهای دارد که از میان آنها، دانشمند و زبانشناس برجستهی آمریکایی، فرانک اجرتون، نسخهی گجرات را اصیلتر دانسته و آن را تصحیح، به انگلیسی ترجمه، و متن سنسکریت را آوانگاری کرده است که هر سه کار در برگردان متن اصلی به فارسی در دسترس مترجم و نثرپرداز متن بودهاند. موسیقی نثر کتاب نیز بهرهمند و تابع زیبایی، ایجاز و استواری کلام فارسی است و به حرمت آن از کاربرد لغات عربی، مگر بهندرت و ناگزیر، پرهیز شده است. در بهرهگیری از واژگان اصیل فارسی نیز نگاه به معادلهای خوشآوا، خوشمعنی و فهما بوده است و این، هیچ سنخیتی با نثر مصنوع و منسوخ سرهگرایان دشواریاب ندارد. درضمن، بنای فهم سخن بر میانگین سواد عموم فارسیزبانان پراکنده در جهان بوده است؛ با اینهمه، شیوایی نثر کهن فارسی کاربرد واژگان بهنسبت قدیم را نیز الزامآور میکرد؛ از اینرو «واژهنامهی فارسی به فارسی» مفصّلی نیز به پیوست تنظیم شد.
نکتهی قابلتوجهی که در ضرورت ترجمهی حاضر میتوان گفت این است که برخی از مترجمان این اثر ماندگار، بنا بر درک و سلیقهی خود و مقتضیات زمان حیاتشان، آنچه را که از پندنامهها و اندوختههای عصر خود لازم میدانستهاند بر اصل کتاب افزودهاند تا مگر بار حکمت زمانهی خود را افزایش دهند و از بار بلاهت و ستمکارگی حکام و جباران روزگارشان بکاهند و آنان را تا حد ممکن به راه عدل و انصاف و شهریاری مقبول سوق دهند، و البته این تلاش در جای خود نیکوست؛ اما این تمهید، به اصالت اثر آسیب زده است. در ترجمهی حاضر فریدون فضیلت متن برگزیدهی سنسکریت (نسخهی گجرات) را با دقت، وسواس و شکیب کمنظیری در برگردان متون کهن، بندبهبند و واژهبهواژه ترجمه کرده است و بهمن حمیدی چیرهدستانه کار بازپرداخت و نثرپردازی آن را بر عهده داشته است.
یک نمونهی
کَرَتَکَه و دَمَنَکَه (کلیله و دمنه یا پنچاتنترا ) مجموعهای داستانی به زبان سنسکریت است که تاریخ نوشتهشدن آن را از حدود 300م تا یکی دو قرن بعدتر تخمین زدهاند. هیچ کتابی در ادبیات هندی نیست که به اندازهی کرتکه و دمنکه از قدیمالایام به زبانهای مختلف ترجمه شده باشد. این کتاب از طریق ترجمههای مختلف آن در ادبیات جهان تأثیر شگرفی داشته است. منشأ یا نظیرهی کتاب با نامهای پنچاتنترا (تنتره)، پنچاکیانه ـ به معنی پنج دفتر، پنج فصل، پنج باب یا پنج داستان ـ کلیله و دمنه، و داستان های بیدپای نیز چاپ شده و در دسترس است.
کرتکه و دمنکه در ادبیات سنسکریت هم کتاب راهنما یا رسالهی تعلیمی و هم رساله و مجموعهای داستانی با ابعاد سیاسی خوانده شده است. پس این اثر هم از ادبیات داستانی و هم از سنت سیاسی هند مایه گرفته و دامنهی اثرگذاریاش محدود به شبهقاره نمانده و تأثیرش در جغرافیای ادب و اندیشهی فارسی نیز محسوس است. به طوری که به باور محققان بسیاری کرتکه و دمنکه کتابی سراسر حکمت است که هم فسلفه و عرفان ایرانی و هم گروهی از متون نظم و نثر فارسی متأثر و گاه مقلد آموزههای این کتاب بودهاند.
محتوای کرتکه و دمنکه اندرزهای سیاسی ـ اجتماعی است که در قالب داستانهای حیوانات بیان میشود. اصل کتاب به زبان سنسکریت (زبان علم و ادب شبهقاره) بوده اما کمکم روایات دیگری به زبانهای مختلف یا به ترجمه و بازنویسی، از اصل سنسکریت منشعب شده بودند. این کتاب در پنج باب (تنتره) نوشته شده که از نظر حجم و اهمیت با هم متفاوتاند. هر باب داستانهایی را در بر میگیرد که بیشتر به شیوهی داستاندرداستان بیان شدهاند.
بیشتر شخصیتهای کتاب حیواناتاند که نماد گونههای طبقاتی و اجتماعی مختلف هند باستاناند و داستانهایشان تنها جنبهی سرگرمی ندارند. به باور هرتل، اجرتن و گروهی از پژوهشگران، کرتکه و دمنکه واجد بینشی ماکیاولیگونه و مبتنی بر فایدهگرایی صرفاً سیاسی است و میآموزاند که موفقیت در رویاروییهای سیاسی منوط به فریبدادن دشمن است. البته در ترجمهی پهلوی متن، این موضع بهنسبتغیراخلاقی کتاب با مطالبی که در زندگینامهی برزویهی طبیب آمده و نیز داستانهای افزودهی ابنمقفع کمی تعدیل شده است. معروفترین و تأثیرگذارترین ترجمهی کرتکه و دمنکه ترجمهای است که در عهد خسرو اول انوشیروان (579-531م) به اهتمام برزویهی طبیب، از سنسکریت به پهلوی صورت گرفت.
گذشته از هویت مولف کتاب و عنوان آن، تاریخ تألیف کتاب نیز بهدرستی معلوم نیست. در کتابهایی از ایندست دو ویژگی درخور توجهاند: نخست، اعتبار و جایگاه متن اصلی؛ و دیگر، ویژگیهای زبانی آن. در توضیح این دو ویژگی میتوان گفت، کتاب سراسرحکمت کرتکه و دمنکه به زبان و خطّ سنسکریت در هندوستان امروز نسخهها و نظیرههایی سیزدهگانه و شناختهشدهای دارد که از میان آنها، دانشمند و زبانشناس برجستهی آمریکایی، فرانک اجرتون، نسخهی گجرات را اصیلتر دانسته و آن را تصحیح، به انگلیسی ترجمه، و متن سنسکریت را آوانگاری کرده است که هر سه کار در برگردان متن اصلی به فارسی در دسترس مترجم و نثرپرداز متن بودهاند. موسیقی نثر کتاب نیز بهرهمند و تابع زیبایی، ایجاز و استواری کلام فارسی است و به حرمت آن از کاربرد لغات عربی، مگر بهندرت و ناگزیر، پرهیز شده است. در بهرهگیری از واژگان اصیل فارسی نیز نگاه به معادلهای خوشآوا، خوشمعنی و فهما بوده است و این، هیچ سنخیتی با نثر مصنوع و منسوخ سرهگرایان دشواریاب ندارد. درضمن، بنای فهم سخن بر میانگین سواد عموم فارسیزبانان پراکنده در جهان بوده است؛ با اینهمه، شیوایی نثر کهن فارسی کاربرد واژگان بهنسبت قدیم را نیز الزامآور میکرد؛ از اینرو «واژهنامهی فارسی به فارسی» مفصّلی نیز به پیوست تنظیم شد.
نکتهی قابلتوجهی که در ضرورت ترجمهی حاضر میتوان گفت این است که برخی از مترجمان این اثر ماندگار، بنا بر درک و سلیقهی خود و مقتضیات زمان حیاتشان، آنچه را که از پندنامهها و اندوختههای عصر خود لازم میدانستهاند بر اصل کتاب افزودهاند تا مگر بار حکمت زمانهی خود را افزایش دهند و از بار بلاهت و ستمکارگی حکام و جباران روزگارشان بکاهند و آنان را تا حد ممکن به راه عدل و انصاف و شهریاری مقبول سوق دهند، و البته این تلاش در جای خود نیکوست؛ اما این تمهید، به اصالت اثر آسیب زده است. در ترجمهی حاضر فریدون فضیلت متن برگزیدهی سنسکریت (نسخهی گجرات) را با دقت، وسواس و شکیب کمنظیری در برگردان متون کهن، بندبهبند و واژهبهواژه ترجمه کرده است و بهمن حمیدی چیرهدستانه کار بازپرداخت و نثرپردازی آن را بر عهده داشته است.
یک نمونهی