رهبری از بالای خط

ورودی بر کتاب رهبری از بالای خط در چند دهه گذشته، کتاب‌های بسیاری درخصوص رهبری سازمانی نوشته شده‌اند. بخشی از این کتاب‌‌ها با تدوین و فهرست‌کردن دستورالعمل‌هایی، به مخاطب خود این ایده را القا می‌کنند که با بکار بستن این راهنمایی‌ها تیم، شرکت یا سازمان کارآمدتری خواهد داشت. در حقیقت، نویسندگان این‌ کتاب‌ها وارد فضای چگونگی «بودن» مخاطب خود – چه رهبر و مدیر باشد و چه فردی عادی و مشتاق بهبود – نمی‌شوند. آن‌ها سازمان و شرکت را مخاطب قرار می‌دهند و بر روش‌های بهبود کارآیی و ارتقای کارآمدی کارمندان و نهاد متمرکز می‌شوند. اما نوعی دیگر از کتاب‌ها وجود دارند که رهبری سازمانی را بیش از هرچیز، فرآیند اثرگذاری یک «رهبرِ از درون بهبودیافته و متعادل» بر کارشناسان و کارمندان و حتی ساختار نهاد تحت مدیریت او می‌بینند. این سبک از کتاب‌ها، رهبری برای مدیران را حاصل پیمان‌هایی می‌دانند که افراد درباره خود و دیگران، با خود می‌بندند و با انتخاب آگاهانه این پیمان‌ها نسبت جدیدی با خود و محیط پیرامون خود برقرار می‌کنند. کتاب حاضر یکی از کتاب‌های شاخص از این گروه است. کتابی که نویسندگان باتجربه و حرفه‌ای آن ، «کارآمدیِ رهبری یک مدیر را از میزانِ رهبریِ او بر خود» می‌سنجند. آنها معتقدند چنین رهبری که خودش «هویت مبتنی بر بودن» خود را تا حد امکان خلق کرده و در قبال آن‌چه هست مسوولانه برخورد می‌کند، عملا خود را محصول عوامل بیرونی نخواهد دانست و نمی‌گذارد این عوامل، هویت او را تعریف کنند. این رهبر تعاملی کاملا شفاف و مسئولانه با دیگران داشته و زندگی‌اش بیشتر بر «خودِ حقیقی‌اش» مبتنی خواهد بود. نویسندگان معتقدند این رهبر، حتی می‌تواند ورای انتخاب‌گری آگاهانه، با پذیرش نقش دیگران و قدردانی از ایشان در خلق زندگی‌اش معنایی متفاوت به ارتباط با همکاران و اطرافیان ببخشد و فرایند رهبری سازمان را به سلوکی دوطرفه مبتنی بر راهبرد برد – برد تبدیل سازد. بر مبنای این رویکرد، یک مدیر یا رهبر اصیل ایمان دارد که با «نوعِ بودنش» و رفتارهای بزرگ و کوچکی که متاثر از آن به انجام می‌رساند، در حال تاثیرگذاری در دنیاست. او اگر مانعی می‌بیند، نوک پیکان را به‌سمت خود بر می‌گرداند و برای یافتن راه‌حل، بدون متهم کردن عوامل بیرونی، به درونش رجوع می‌کند. او می‌داند که باید با واقعیت‌ها ارتباط برقرار کند، نه با شناخت‌‌ها و تصویرهای ذهنی خود. از نگاه نویسندگان این کتاب، این نوع رهبرِ خاص، خودآگاه است و «در حال» حضور دارد، البته مانند اغلب انسان‌ها، به‌سختی و نه به‌طور دائم؛ اما سعی می‌کند هر زمان که به مانعی برمی‌خورد یا نیاز می‌بیند، ورودی به مسائل مدیریتی سازمانش کند، او «حال‌آگاه» است؛ به خطی که در ذهنش کشیده نگاه می‌کند و در می‌یابد که در این لحظه آیا در پایین خط رهبری است یا در بالای آن؟ و اگر بفهمد که بخاطر استرس، فرسودگی، عصبانیت از کارمندان، ضرر مالی یا هر مشکل دیگری، الان دارد از پایین خط، رهبری را هدایت می‌کند، به خود می‌آید و خود را می‌رساند به بالای خط…آن‌هم با تکنیک‌ها و رویکردهای عمیق و درونی‌ای که در این کتاب معرفی شده است. نگاهی عمیق‌تر به کتاب  رهبری از بالای خط «رهبران فرسوده، پر استرس و خسته سازمان‌هایی را می‌پرورانند که در آن‌ها میزان خروج کارکنان و هزینه‌های سلامتی، زیاد و دل‌بستگی کارکنان کم است. در این سازمان‌های تیم‌های غیرموثری پدید می‌آیند که اغلب ضد یکدیگر عمل می‌کنند… ما با بسیاری از رهبران برجسته‌ای که با ازدواج نافرجام، خانواده از هم گسیخته، دل بی‌احساس و آینده‌ای بی‌رویا وارد میان‌سالی شده‌اند کار کرده‌ایم. آن‌ها می‌توانند با افتخار درباره دستیابی به تعداد زیادی از اهداف پیش‌بینی‌شده فصلی صحبت کنند و پول کافی برای اثبات آن نیز دارند، اما برای پیدا کردن معنا، رضایتمندی، شادکامی و تعادل در تقلا هستند». این عبارات، بخش مهمی از قصد و نیت نویسندگان کتاب را برملا می‌سازد. ما متوجه می‌شویم با کتابی سروکار داریم که می‌خواهد به عمق و ریشه مشکل ورود پیدا کند و کاری با مطالب سطحی و شیوه‌های انگیزشی معمول ندارد. کتاب می‌خواهد ما را به خودمان و رفتارهایمان آگاه سازد و بعد طی۳۲۰ صفحه محتوای جذاب و قوی ، از ما یک رهبر آگاه برای اجرای رهبری آگاهانه در تیم، شرکت یا سازمان‌مان بسازد. برای این منظور، نویسندگان ابتدا از استعاره‌ای بنام «رهبری از بالا یا پایین خط» استفاده می‌کنند و با ذکر چند مثال مشخص به‌خوبی منظورشان را از این عبارت به خواننده منتقل می‌کنند. آن‌ها معتقدند یک رهبر، مدیر، رییس یا هر مسوول ارشد دیگر اگر مورد سوالات درستی قرار بگیرد یا خودش سوالات درستی از خودش بپرسد، دقیقا می‌داند در هر لحظه از تصمیم‌گیری‌های موفقیت‌آمیز یا سخت سازمان تحت نظرش، کجای خط ایستاده: