ایران به روایت کرزن

کرزن سفر خود را از شمال شرقی ایران آغاز کرد و بیشتر شهرهای مهم ایران را طی شش ماه درنوردید. او در کتاب پرآوازۀ ایران و قضیۀ ایران (1892)، ضمن توصیف مناظر و مرایای شهری و روستایی و طبیعی این سرزمین، آداب ایرانیان و فرهنگ و سیاست ایرانی را به زیر تیغ قلم موشکاف و خرده‌گیر و بی‌رحم خود کشید. کتاب کرزن اثری است هم‌هنگام ستوده و تقبیح‌شده، اثری بحث‌برانگیز که کسانی چون چرچیل و تامس هاردی آن را از حیث نثر و دقت نظر در ثبت و ضبط چشم‌دیده‌ها ستوده‌اند، اما قاطبۀ ایرانیان سوگیری‌های متکبرانۀ آن را در هجو آداب خویش نژادپرستانه دانسته‌اند. با این حال ایران و قضیۀ ایران همواره منبعی طراز اول در باب وضع ایران در دوره‌ای بوده است که مؤلف بدان پرداخته است. پیتر کینگ در این ویراست و خلاصه‌گردانی، وجه سیاسی اثر کرزن را کنار می‌نهد و منحصراً توصیفات ناب او را از وضع کلی ایران می‌آورد که، همچنین، با عکس‌هایی که خود کرزن برداشته بود همراه شده‌اند.